Macarıstanda “Macar dövrü” Brüssellə qarşıdurma bitir, yoxsa üsullar dəyişir?

Macarıstanda aprelin 12-də keçirilən parlament seçkilərində müxalifətin qazandığı tarixi qələbə təkcə Budapeşt üçün deyil, bütün Avropa İttifaqı (Aİ) üçün yeni bir mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. 16 il ərzində Ukraynaya yardımlardan tutmuş Rusiyaya qarşı sanksiyalara qədər hər bir mühüm məsələdə veto hüququndan istifadə edən Viktor Orban hökumətinin gedişi Avropa paytaxtlarında böyük ümidlərlə qarşılanıb. Lakin yeni lider Peter Macarın ilk açıqlamaları göstərir ki, Macarıstanın xarici siyasətində dəyişikliklər gözlənildiyi qədər kəskin və sürətli olmayacaq.

“AzPolitika” Qərb mediasına istinadla Macarıstandakı siyasi dəyişikliyin pərdəarxası və Brüssel-Budapeşt xəttində gözlənilən yeni ssenariləri təqdim edir.

Brüsselin əsas hədəfi: 18 milyard avroluq "islahat bazarlığı"

Peter Macarın rəhbərlik etdiyi "Tisa" partiyasının əsas hədəfi Aİ tərəfindən dondurulmuş 18 milyard avroluq vəsaiti geri almaqdır. Orban dövründə məhkəmə müstəqilliyinin pozulması və korrupsiya səbəbindən bloklanan bu vəsait ölkə iqtisadiyyatı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Maar Polşa modelinə bənzər bir yol seçərək, məhkəmə islahatları vasitəsilə Brüssellə münasibətləri normallaşdırmağa çalışır. Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Lyayen artıq Macarıstanın "Avropa yoluna qayıdışını" sürətləndirmək üçün hər cür dəstəyi verəcəklərini bəyan edib.

Ukrayna məsələsi: Veto yoxa çıxır, skeptisizm qalır

Macarıstanın yeni hökuməti Ukraynanın Aİ-yə üzvlük danışıqlarına mane olmayacağını bildirsə də, hərbi və maliyyə yardımları məsələsində ehtiyatlıdır. Ukraynaya ayrılması nəzərdə tutulan bu nəhəng paketin qarşısındakı maneələrin aradan qalxması gözlənilir. Lakin Macar vurğulayır ki, bu yardımlar "xidmətə əsaslanan" yanaşma ilə həyata keçirilməlidir.

Hörmüz boğazındakı dəniz blokadası səbəbindən artan enerji qiymətləri fonunda Maar Rusiyadan ucuz enerji idxalını dayandırmağa tələsmir. O, 2035-ci ilə qədər mərhələli imtina tərəfdarıdır ki, bu da Brüsselin daha radikal planları ilə ziddiyyət təşkil edir.

Sanksiyalar və "Dostluq" kəməri dilemması

Rusiyaya qarşı hazırlanan 20-ci sanksiyalar paketi hələ də Macarıstanın vetosu altındadır. Xüsusilə Rusiya neft məhsullarının dəniz yolu ilə daşınmasına xidmət göstərən şirkətlərə qadağa qoyulması Budapeşt tərəfindən (və bəzi Cənub ölkələri tərəfindən) iqtisadi risk kimi qiymətləndirilir. "Dostluq" neft kəmərinin Ukrayna tərəfindən təmiri məsələsi də yeni hökumətin Kiyevlə ilk ciddi sınağı olacaq.

Kiyev-Budapeşt xəttində "soyuq" mehribanlıq

Zelenski ilə Macar arasında münasibətlərin Orban dövrünə nisbətən daha sivil olacağı dəqiqdir. Lakin Macarıstanın daxilindəki güclü millətçi auditoriya Macarı Ukraynadakı macar azlıqlarının hüquqları məsələsində sərt olmağa məcbur edir. Maryarın "heç bir xarici lider macarları hədələyə bilməz" çıxışı, onun Kiyevlə münasibətlərdə "dostluqdan" çox "milli maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıq" axtardığını sübut edir.

Moskva ilə məsafə, yoxsa balans?

Orbanın Putini "strateji tərəfdaş" kimi görməsi dövrü qapansa da, Maryar Rusiyanın idman və dini liderlərinin (məsələn, Patriarx Kirill) sanksiya siyahısından çıxarılması kimi köhnə tələbləri qüvvədə saxlaya bilər. Brüsseldəki diplomatların anonim etiraflarına görə, bəzi Aİ ölkələri Orbanın vetosundan öz maraqları üçün istifadə edirdilər, indi isə həmin ölkələr "sipər"lərini itirmiş olurlar.

Nəticə etibarilə Peter Macarın qələbəsi Macarıstanın Brüssel tərəfindən tam təcrid olunması prosesini dayandırır. Lakin Macarıstanın Ukraynaya hərbi yardımlar, Rusiya ilə enerji əməkdaşlığı və İsrail-Fələstin münaqişəsi kimi həssas mövzulardakı xüsusi rəyi hələ uzun müddət Brüsselin gündəmini məşğul edəcək.

"AzPolitika.info"