Mart soyqırımının araşdırmaçısı DANIŞDI: “Qara dənizdən “Xəzər”ə kimi…” KONKRET

“Böyük dövlətlər zaman-zaman Osmanlı imperiyası və Türkiyə Respublikasına, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və onun varisi olan Azərbaycan Respublikasına qarşı “erməni kartı” və “erməni amili”ndən məharətlə istifadə ediblər. Tarixi faktlar, mənbələr, sənədlər sübut edir ki, ermənilərin Cənubi Qafqazda, o cümlədən də tarixi Azərbaycan ərazilərində məskunlaşdırılması Rusiyanın hazırladığı strateji plana uyğun olaraq XIX əsrin əvvəllərindən başlanıb. “Dənizdən-dənizə böyük Ermənistan” və ya “Qara dənizdən Xəzər dənizinə kimi böyük Ermənistan” yaradılması kimi əsassız iddialar irəli sürən, ilk növbədə, türk və müsəlman xalqlarının məhvinə yönəldilmiş “ermənilik” ideyasını yayan məhz “Daşnaksütyun” partiyası olub. Bu ideyanın gerçəkləşdirilməsi üçün ermənilər kütləvi qırğınlar, qətliamlar, terror aktları, soyqırımı, etnik təmizləmə siyasətini həyata keçiriblər.“

Bu fikirləri KONKRTET.az-a açıqlamasında tarixçi Sübhan Talıblı səsləndirib.

“1918-ci ildə Azərbaycan torpaqlarında ermənilərin törətdiyi soyqırımlarla bağlı araşdırmalar aparılıb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən yaradılan Fövqəladə Təhqiqat Komissiyası (FTK) soyqırımı sənədləşdirmək və cinayətləri araşdırmaq məqsədilə fəaliyyət göstərib. Bu araşdırmalar çərçivəsində, Şamaxı, Quba, Göyçay, Cavad kimi bölgələrdə baş vermiş qırğınlar, kütləvi qətliamlar və erməni silahlı dəstələrinin vəhşilikləri ətraflı şəkildə sənədləşdirilib. Hadisələrin beynəlxalq arenada tanıdılması üçün 1998-ci ildə Ulu Öndən Heydər Əliyevin fərmanı və 2008-ci ildə Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sərəncamı mühüm rol oynayıb”.

Tarixçi aimin sözlərinə görə, sənədlərdə 1918-ci ildə Neftçala ərazisində baş vermiş soyqırım hadisəsi də ətraflı təsvir olunub:

“Bu bölgədə erməni-daşnak və bolşevik qüvvələrinin həyata keçirdikləri soyqırımı faktları tarixi sənədlər və şahid ifadələri əsasında təqdim olunur. Azərbaycan tarixinin bu qaranlıq dövrünün dəqiq araşdırılması və sənədləşdirilməsi, gələcək nəsillərə ədalətli və obyektiv tarixi biliklərinin ötürülməsi baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 1918-ci ilin iyun ayında erməni-daşnak quldur dəstələri Xəzər dənizi vasitəsilə Kür çayının mənsəbinə gələrək ətraf kəndlərə hücum ediblər. Onlar qarət, soyğunçuluq və qətliamlar törədiblər. Soyqırımın miqyası çox geniş olub. Bakıda 15-20 min, Şamaxıda 8 min insan qətlə yetirilib, Quba qəzasında 167 kənd tamamilə məhv edilib. Şərqi Anadoluda, İrəvan quberniyasında, Zəngəzurda, Cənubi Azərbaycanda və Lənkəranda on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilib, yüz minlərlə insan qaçqın düşüb”.

Tarixçi qeyd edir ki, soyqırımın tarixi həqiqətləri həm yerli, həm də dünya ictimaiyyətinə çatdırılmalıdır. Gənclərimiz bu soyqırımın miqyası, səbəbləri və nəticələri barədə məlumatlandırılmalıdır. Bu soyqırımı unutmaq olmaz. Çünki unutmaq təkrar yaşamaq deməkdir.

Aynurə İsmayıl

KONKRET.az