Icma.az
close
up
RU
Mədəni yaddaşın dirçəlişi: Birinci Türkoloji Qurultaya müasir baxış

Mədəni yaddaşın dirçəlişi: Birinci Türkoloji Qurultaya müasir baxış

Azertag saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Bakı, 27 fevral, AZƏRTAC

Birinci Türkoloji Qurultay barədə danışanda adətən tarix kitablarının soyuq cümlələri yada düşür. Halbuki 1926-cı ildə Bakıda baş verən hadisə quru bir elmi toplantı deyildi; o, bir epoxanın ruhunu, Türk dünyasının daxili ehtiyaclarını və həmin dövrün siyasi-ideoloji dalğalanmalarını özündə birləşdirən mürəkkəb bir proses idi. O qurultayda toplaşan insanlar yalnız dilçilik və tarix müzakirə etmirdilər, əslində isə öz kimlikləri, gələcək taleləri və mədəni yaddaşları haqqında düşünürdülər. Aradan yüz il keçəndən sonra bu hadisəyə baxanda onun əhəmiyyətini təkcə qəbul edilən qərarlarda yox, yaratdığı mənəvi atmosferdə görmək olur. O dövrdə Bakı ideyaların, mədəni axınların və siyasi maraqların kəsişdiyi böyük bir məkana çevrilmişdi. Qurultayın məhz burada keçirilməsi Türk dünyasının öz sözünü demək cəhdinin simvolu idi.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin əməkdaşı Şamama Qabilqızı söyləyib. Onun sözlərinə görə, 1920-ci illərin əvvəllərində türkologiya elminin vəziyyəti birmənalı deyildi: “Türkiyədə bu sahə yeni formalaşır, elmi institutlar qurulurdu, lakin Avropa və Rusiyada aparılan tədqiqatlarla müqayisədə ciddi boşluqlar hiss olunurdu. Əhməd Cövdətin 1923-cü ildə Bakıda olduğu vaxt yazdığı məqalələrdə Rusiyada türk dili və tarixi üzrə araşdırmaların Türkiyədən xeyli irəlidə olduğunu təəssüflə qeyd etməsi dövrün intellektual mənzərəsini açıq göstərirdi. O, eyni zamanda ümidini itirmir, milli elmi mərkəzlərin yaranacağına, Türk dünyasının öz elmi dili və düşüncə tərzinin formalaşacağına inanırdı. Bu inam təkcə fərdi optimizm deyildi. Türk dünyasında yayılmaqda olan bir ehtiyacın ifadəsi idi”.

Müsahibimiz qeyd edib ki, Qurultayda ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri latın qrafikasına keçid idi. Bu qərar əslində mədəni və siyasi məna daşıyırdı. Latın qrafikasına keçid türk xalqları arasında yazı birliyini gücləndirmək, elmi və mədəni mübadiləni asanlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Bununla yanaşı, Qərb elmi ilə inteqrasiyanı sürətləndirmək, yeni terminologiya yaratmaq kimi məqsədlər də vardı. Bu müzakirələrin arxa planında geosiyasi reallıqlar da hiss olunurdu. Elmin siyasətdən tamamilə ayrılmasının mümkün olmadığı bir dövrdə qəbul edilən qərarlar həm elmi, həm də ideoloji çalarlar daşıyırdı”.

Müsahibimiz qeyd edib ki, sonrakı illərdə siyasi proseslər, ideoloji təzyiq elmi mühitin sərbəst inkişafını məhdudlaşdırıb. Qurultayda iştirak etmiş bir sıra alimlərin repressiyalara məruz qalması həmin dövrün acı reallığıdır. Buna baxmayaraq, qurultayın ideyaları tamamilə itib-batmadı. Onun qoyduğu suallar nəsillərin yaddaşında yaşadı və müxtəlif dövrlərdə yenidən gündəmə qayıtdı.

Ş.Qabilqızı əlavə edib ki, bu gün Birinci Türkoloji Qurultay bizə keçmişi xatırlatmaqla yanaşı, gələcəyə dair suallar da ünvanlayır: “Türk dünyasının elmi və mədəni inteqrasiyası hansı səviyyədədir? Ortaq terminologiya, ortaq tədqiqat platformaları nə dərəcədə formalaşıb? Bu sualların cavabı hələ də axtarış mərhələsindədir. Lakin 1926-cı ildə Bakıda toplaşan alimlərin cəsarəti və uzaqgörənliyi bu axtarışların mənəvi dayağı olaraq qalır. Onların yaratdığı intellektual iz bu gün də türkoloji düşüncənin yaddaşında yaşayır və bizi daha məsuliyyətli gələcəyə səsləyir. Birinci Türkoloji Qurultay təkcə elmi tarixdə bir mərhələ deyil, həm də mədəni yaddaşın dirçəldilməsi cəhdi idi. O cəhdin uğurları və uğursuzluqları ilə birlikdə dəyərləndirilməsi bu gün üçün vacibdir. Çünki keçmişin dərsləri olmadan gələcəyin yolu da aydın görünmür. Bu mənada Birinci Türkoloji Qurultay yüz il sonra da danışır – səssiz, amma israrlı bir çağırış kimi”.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:110
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 27 Fevral 2026 21:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see313

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see301

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see297

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see293

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see293

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see289

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see280

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see277

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see272

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see271

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see249

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see246

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see242

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see240

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see240

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see235

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see229

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see228

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see226

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see224
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri