Məktəb mühitində vahid geyim: dünyəvilik və sosial bərabərlik

Bakı, 12 oktyabr, AZƏRTAC

Təhsil mühitində tətbiq edilən vahid geyim standartları və dünyəvilik prinsipləri təlimin kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərini optimallaşdırmaqla yanaşı, həm də mühüm tərbiyəvi-sosioloji funksiya daşıyaraq uşaqlarda daxili nizam-intizam, hüquqi bərabərlik, dövlətin qanunvericilik aktlarına qeyd-şərtsiz hörmət və ehtiram hissini formalaşdırır. Məktəb gənc nəslə milli kimlik elementlərini mənimsəməyi öyrətməklə bərabər, həm də universal bəşəri dəyərləri cəmiyyətə ötürən fundamental strukturdur.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov deyib. O bildirib ki, dövlət təhsil müəssisələrində vahid geyim qaydalarının tətbiqi şagirdlərin sosial-iqtisadi vəziyyətindən və mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bərabər təlim mühitində iştirakını təmin edir. Vahid məktəbli forması geyim fərqlərindən qaynaqlanan sosial müqayisələrin və psixoloji narahatlıqların azalmasına, şagirdlər arasında kollektivə aidlik hissinin güclənməsinə və diqqətin tədris prosesinə yönəlməsinə kömək edir. Dövlət təhsil siyasətinin ana xəttini təşkil edən bərabərlik, əlçatanlıq və inklüzivlik prinsipləri birbaşa Konstitusiyanın və qanunvericiliyin ali hüquqi müddəalarından qaynaqlanır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası hər bir vətəndaşın təhsil hüququnu təmin etməklə yanaşı, irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən və cinsindən asılı olmayaraq hamının qanun qarşısında bərabərliyini hüquqi cəhətdən rəsmiləşdirir. “Təhsil haqqında” Qanunda xüsusi yer ayrılan inklüzivlik və hamı üçün əlçatanlıq prinsipləri də dövlətin hər bir fərdə heç bir ayrı-seçkilik qoymadan eyni keyfiyyətdə təlim-tərbiyə vermək öhdəliyini imperativ norma kimi təsbit edir. Məktəblərdə vahid qaydaların tətbiqi və dünyəvi mühitin qorunması məhz bu ali qanunların real sosial müstəvidə tətbiqidir. Bu sahədə beynəlxalq səviyyədə aparılan sosioloji və pedaqoji tədqiqatların empirik nəticələri vahid geyim normalarının təhsil mühitinə pozitiv təsirini kəmiyyət göstəriciləri və elmi faktlarla sübuta yetirir. Təhsilin idarə olunması və sosiologiyası sahəsində nüfuzlu professor Devid Brunsmanın məktəb uniformalarının sosioloji aspektləri ilə bağlı həyata keçirdiyi irimiqyaslı təhlillər və “Stratford Təhsil Jurnalı” tərəfindən dərc olunan qlobal hesabatlar göstərir ki, vahid geyim sistemini tətbiq edən təhsil müəssisələrində şagirdlərin 60 faizi həmyaşıdları tərəfindən geyimə və xarici görünüşə görə edilən sosial təzyiq, diskriminasiya və bullinq hallarının kəskin şəkildə azaldığını qeyd edib. Böyük Britaniyada həyata keçirilən “Böyük Britaniya Milli Məktəbli Forması Sorğusu”nun nəticələrinə əsasən isə müəllimlərin 76 faizi məktəbli formasının geyim üzərindən yaranan münaqişələri aradan qaldırdığını, 62 faizi isə sinifdaxili ümumi nizam-intizamın əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldiyini vurğulayıb. Eyni zamanda, ABŞ-nin Lonq Biç Vahid Təhsil Dairəsi kimi irihəcmli təhsil dairələrində aparılan monitorinqlər təsdiqləyir ki, vizual standartlaşdırmanın tətbiqindən sonra daxili nizam-intizam qaydalarının pozulması halları kəskin azalıb, aztəminatlı ailələrdən olan şagirdlərin dərslərə davamiyyəti orta hesabla 8 faiz yüksəlib və şagirdlərin 55 faizi dərslər zamanı akademik diqqət dağınıqlığının minimuma endiyini bəyan edib.

İlqar Orucovun sözlərinə görə, mövzu ilə bağlı sosioloji tədqiqatların coğrafiyasını genişləndirdikdə məlum olur ki, vahid geyim forması məktəblərdə təhlükəsizlik və aidlik hissini artıran ən mühüm sosiometrik mexanizmdir. “Təhsildə Keys Araşdırmaları” elmi nəşrində dərc olunan və Avstraliya məktəblərində aparılan irimiqyaslı sosioloji araşdırmaya görə, korporativ vizual standartların mövcudluğu sinif otaqlarında şagirdlərin emosional sabitliyini artırır. Tədqiqat çərçivəsində müəyyən edilib ki, vahid formada olan təhsilalanların 68 faizi özünü məktəb icmasının tamhüquqlu və bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss edir, bu isə öz növbəsində yadlaşma və sosial izolyasiya hissinin qarşısını alır. Şərqi Asiya ölkələrində, xüsusən Yaponiya və Cənubi Koreyanın təhsil institutlarında nizam-intizam və geyim mədəniyyətinin akademik nailiyyətlərə təsirini ölçən uzunmüddətli monitorinqlər də göstərir ki, vizual bərabərliyin qorunduğu siniflərdə şagirdlərin kollektiv işə, komanda fəaliyyətinə və qarşılıqlı dəstəyə meyilliliyi geyim sərbəstliyi olan mühitlərlə müqayisədə 14 faiz daha yüksəkdir. Bu istiqamətdə aparılan çoxsaylı elmi tədqiqatların nəticələri birmənalı sübut edir ki, vizual neytrallıq fərdlər arasında rəqabəti maddi-fiziki müstəvidən birbaşa elmi-intellektual müstəviyə transformasiya edir.

“Təhsilin dünyəviliyi prinsipi dövlət məktəbinin inklüzivliyini və demokratik neytrallığını təmin edən ali konstitusion mexanizmdir. Dünyəvi təhsil sistemi hər hansı bir dini, siyasi və ya konfessional doktrinanın təbliğat platformasına çevrilə bilməz, çünki dövlət təhsil müəssisəsi hər bir şagirdə dini inancından, milli mənsubiyyətindən, irqindən asılı olmayaraq bərabər məsafədə dayanmaq və tədrisi ümumi elmi metodologiya əsasında təşkil etmək öhdəliyi daşıyır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarları ilə təsdiq edilmiş şagird geyim formalarına və təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər məhz bu dünyəvilik fəlsəfəsinə söykənir. Qaydalarda açıq şəkildə qeyd olunur ki, təhsilalanların və təhsilverənlərin geyim formalarının vahidliyini pozan, eləcə də təhsilin dünyəvi xarakterinə uyğun gəlməyən geyim elementlərindən, dini və ya ideoloji rəmzlərdən istifadə edilməsinə yol verilmir. Bu hüquqi çərçivə vətəndaşların şəxsi həyatına və ya vicdan azadlığına müdaxilə deyil, əksinə, cəmiyyətdə potensial ideoloji qütbləşmələrin qarşısını alan, məktəbin daxili sabitliyini və təhlükəsizliyini təmin edən mütərəqqi bir addımdır. Qaydaların tətbiqinin inzibati təzyiqlərlə deyil, geniş və məqsədyönlü maarifləndirmə prosesi ilə dəstəklənməsi həlledici əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə korporativ etika, işgüzar geyim mədəniyyəti və dünyəvi dövlətdə birgəyaşayış prinsipləri mövzusunda keçirilən seminarlar, valideyn icmaları ilə təşkil olunan dəyirmi masalar və şagirdlər arasında bərabərlik hissini aşılayan sosial-pedaqoji layihələr cəmiyyətdə düzgün ictimai rəyin formalaşmasına kömək edir. Vahid geyim və dünyəvilik prinsipləri təhsil sistemimizi müasir qlobal standartlara çatdıran, sosial bərabərliyi bərqərar edən və gələcəyin sağlam düşüncəli, qanuna hörmət edən cəmiyyətini formalaşdıran mütərəqqi dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsidir”, - deyə İlqar Orucov fikrini yekunlaşdırıb.

Müxbir - Nərmin Muradzadə