Memar: Ənənələrin qorunması ilk növbədə şəhərin tarixi yaddaşına hörmətdir

Bakı üçün müasir memarlıqda milli kimliyin əks olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhər tarixən Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin kəsişməsində formalaşıb və onun memarlıq mühiti paytaxtın dünya ilə “danışdığı” beynəlxalq dilin bir hissəsinə çevrilib. Bununla yanaşı, əsas çağırış ənənəyə hörmətlə dekorativ stilizasiya meyli arasında balansın qorunmasından ibarətdir.

Bu barədə AZƏRTAC-ın müxbiri ilə söhbətində memar, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Memarlıq fakültəsinin ictimai işlər üzrə dekan müavini, Azərbaycan Memarlar İttifaqının Gənclərlə iş üzrə komissiyasının sədri Səttar Kərimli danışıb.

Onun sözlərinə görə, ənənə ilə stilizasiya arasındakı sərhəd milli elementlərin binanın funksiyası, şəhər mühiti və müasir texnologiyalarla düşünülmüş dialoq şəklində tətbiq olunduğu nöqtədən keçir.

“Ornamentlər, daşla işləmə, fasadların plastikası kimi ənənəvi motivlər müasir tələblər və mühəndis həlləri nəzərə alınmaqla yenidən dərk edilirsə, bu, ənənənin davamıdır. Əgər onlar kontekst və funksiya ilə əlaqəsi olmadan səthi şəkildə, sadəcə bəzək kimi istifadə edilirsə, bu artıq stilizasiyaya çevrilir və öz orijinallığını itirir”, – deyə S.Kərimli qeyd edib.

Memarlıq ənənələrinin qorunmasından danışan müsahibimiz vurğulayıb ki, söhbət yalnız ayrı-ayrı abidələrin mühafizəsindən getmir, bütövlükdə tarixi mühitə, atmosferə, küçələrin miqyasına və tikinti məntiqinə ehtiyatlı münasibətdən gedir.

“Ənənələrin qorunması ilk növbədə şəhərin tarixi yaddaşına hörmətdir. Əsrlər boyu formalaşmış memarlıq mədəniyyəti şəhər sakinlərinin kimliyini və məkanla bağlılığını müəyyənləşdirir. Binaları uyğunlaşdırmaq, yeni funksiyaları elə ehtiyatla inteqrasiya etmək vacibdir ki, onlar tarixi mühiti dağıtmasın, əksinə, onu tamamlasın”, – deyə o bildirib.

Qorunması və ehtiyatla bərpası baxımından prioritet obyekt və ərazilərlə bağlı suala cavab verən memar İçərişəhəri Bakının inkişafının müxtəlif mərhələlərini əks etdirən unikal tarixi ansambl kimi qeyd-şərtsiz prioritet adlandırıb. O, həmçinin XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərinə aid tikililəri, xüsusilə neft “bum”u dövrünün memarlığını şəhərin mərkəzi hissəsinin simasını formalaşdıran mühüm zonalar sırasında göstərib. S.Kərimlinin fikrincə, tarixi tikililərə malik sənaye və liman əraziləri də xüsusi diqqətə layiqdir, belə ki, bu məkanlar öz xarakterini itirmədən mədəni və ictimai funksiyalara uyğunlaşdırıla bilər.

Uğurlu yenilənmə nümunəsi kimi S.Kərimli “YARAT Contemporary Art Space” binasını xatırladaraq vurğulayıb ki, şəhər üçün yeni funksiyanın məkanın dəyərini artırdığı, onun keçmişini silmədiyi bu cür layihələrin sayının artması vacibdir.

Tarixi binaların və fasadların yenilənməsi zamanı buraxılan tipik səhvlərə toxunan memar bildirib ki, ən çox rast gəlinən problemlərdən biri təmir prosesində orijinal materialların və detalların itirilməsidir. Bu zaman tarixi elementlər yalnız zahirən oxşar olan müasir materiallarla əvəzlənir.

“Bu, memarlıq obrazının kasadlaşmasına gətirib çıxarır. Çox vaxt fasadların proporsiyaları pozulur, pəncərə və qapı boşluqları dəyişdirilir, uyğun olmayan rəng çalarlarından istifadə olunur. Digər bir problem isə kompleks yanaşmanın olmamasıdır, yəni yenilənmə ətrafdakı tarixi mühit nəzərə alınmadan aparılır və nəticədə şəhər məkanının bütövlüyü pozulur”, – deyə müsahibimiz qeyd edib.

S.Kərimlinin sözlərinə görə, bu cür səhvlərin səbəbi çox vaxt təhlil və layihələndirmə üçün vaxt çatışmazlığı, həmçinin kifayət qədər təcrübəsi olmayan icraçıların prosesə cəlb edilməsidir. Bununla belə, o vurğulayıb ki, peşəkar ictimaiyyət şəhərin memarlıq irsinin orijinallığını və ləyaqətini qoruyan keyfiyyətli həllərin müdafiəsi istiqamətində səylərini davam etdirir.