Mərcan rifləri bərpa olunmağa macal tapmır

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Okeanların sürətlə istiləşməsi dəniz ekosistemlərini ciddi təhlükə qarşısında qoyur

Dünyanın mərcan rifləri getdikcə daha tez-tez ağarma hadisələri ilə üzləşir. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, belə hadisələr arasındakı müddətin qısalması riflərə bərpa olunmaq üçün kifayət qədər vaxt vermir və nəticədə qlobal mərcan örtüyü geri dönməz itkilər riski ilə üz-üzə qalır.

Reuters-in UTC-də yaydığı məlumata görə, Global Coral Reef Monitoring Network-in hesabatı 120 ölkə və ərazidə yerləşən təxminən 37 min mərcan rifi sahəsindən 40 ildən artıq müddətdə toplanmış məlumatların təhlilinə əsaslanır. Araşdırma göstərir ki, əvvəllər onilliklərlə fasilə verən kütləvi ağarma hadisələri hazırda orta hesabla hər 5- 6 ildən bir təkrarlanır.

Mərcanların ağarması okean suyunun həddindən artıq istiləşməsi zamanı baş verir. Temperaturun yüksəlməsi mərcanların toxumalarında yaşayan və onların qidalanması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan yosunların xaric edilməsinə səbəb olur. Ağarmış mərcanlar dərhal ölməsə də, uzunmüddətli istilik stresi onları aclıq və xəstəliklərə qarşı daha həssas vəziyyətə gətirir.

Hesabata əsasən, 2020–2024-cü illərdə dünya üzrə sərt mərcan örtüyü tarixi orta göstəricidən 9,5 faiz aşağı olub. 2010-cu ildən etibarən isə mərcan örtüyünün azalmasında kəskin sürətlənmə müşahidə edilib.

Alimlərin fikrincə, 2023-cü ildə baş vermiş qlobal mərcan ağarması hadisəsi indiyədək qeydə alınmış ən genişmiqyaslı hadisə olub. Həmin proses dünya mərcan riflərinin təxminən 77 faizinə təsir göstərib.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, okean temperaturunun aşağı düşməsi mərcanların müəyyən dərəcədə bərpasına imkan yarada bilər. Lakin ağarma hadisələrinin getdikcə daha qısa intervallarla təkrarlanması bu təbii bərpa prosesini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.

Mütəxəssislər qarşıdakı dövrdə vəziyyətin daha da ağırlaşa biləcəyini istisna etmirlər. Onların qiymətləndirməsinə görə, okean səthinin temperaturunun rekord həddə yüksəlməsi və El-Ninyo hava şəraitinin güclənməsi 2026-cı ildə yeni genişmiqyaslı ağarma hadisəsi riskini artırır.

Mərcan riflərinin qorunması yalnız dəniz biomüxtəlifliyi baxımından deyil, həm də milyonlarla insanın ərzaq və gəlir mənbələrinin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mərcan ekosistemləri sahil ərazilərini dalğaların təsirindən qoruyur, balıqçılıq və turizm sektorlarının fəaliyyətinə mühüm töhfə verir.

Alimlər hesab edirlər ki, vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını almaq üçün istixana qazlarının emissiyalarının sürətlə azaldılması ilə yanaşı, həddindən artıq balıqçılıq və sahilyanı ərazilərin nəzarətsiz inkişafı kimi yerli amillərin də məhdudlaşdırılması vacibdir.

N.Adilqızı
XQ