Mikroplastiklər artıq havada da var

Son illərdə mikroplastik çirklənməsi okeanlar və çaylarla bağlı problem kimi qəbul olunsa da, alimlərin yeni araşdırmaları göstərir ki, bu hissəciklər artıq nəfəs aldığımız havanın da ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Gözlə görünməyəcək qədər kiçik olan mikroplastiklər şəhərlərdə, kənd təsərrüfatı ərazilərində, hətta yüksək dağlarda belə aşkarlanır.

AzPost.info xəbər verir ki, BMT-nin Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) və Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin (EEA) hesabatlarına görə, hər il dünyada 400 milyon tondan çox plastik istehsal olunur. Bu plastiklərin əhəmiyyətli hissəsi təkrar emal olunmur və zaman keçdikcə günəş şüalarının, küləyin və mexaniki təsirlərin nəticəsində mikroplastik hissəciklərə parçalanır.

Alimlər bildirirlər ki, avtomobil təkərlərinin aşınması, sintetik geyimlərin yuyulması, plastik qablaşdırmaların parçalanması və sənaye tullantıları atmosferdə mikroplastiklərin əsas mənbələridir. Son araşdırmalar bu hissəciklərin yağış və qar vasitəsilə yerə qayıtdığını göstərir.

2024-cü ildə “Nature” jurnalında dərc olunan tədqiqatda alimlər mikroplastiklərin insan ağciyərlərində, qanında və hətta plasentada aşkar edildiyini bildiriblər. Hələlik onların insan sağlamlığına uzunmüddətli təsiri tam müəyyən edilməsə də, iltihab proseslərini gücləndirə, tənəffüs sisteminə mənfi təsir göstərə və bəzi kimyəvi maddələrin orqanizmə daşınmasına səbəb ola biləcəyi ehtimal edilir.

Azərbaycan da Xəzər hövzəsində yerləşən ölkə kimi plastik tullantılar probleminin təsirlərini hiss edir. Ekoloqlar hesab edirlər ki, sahilboyu ərazilərdə tullantıların düzgün idarə olunması, birdəfəlik plastikdən istifadənin azaldılması və təkrar emal sisteminin genişləndirilməsi gələcək riskləri azaltmağa kömək edə bilər.

Mütəxəssislər gündəlik həyatda bir neçə sadə addımı tövsiyə edirlər: təkrar istifadə olunan su qablarından istifadə etmək, sintetik geyimləri aşağı temperaturda yumaq, plastik paketlər əvəzinə parça çantalara üstünlük vermək və tullantıları çeşidləmək.

BMT-nin hesablamalarına görə, mövcud istehlak tempi davam edərsə, 2060-cı ilə qədər dünyada plastik tullantılarının həcmi təxminən üç dəfə arta bilər. Bu isə mikroplastik problemini gələcək onilliklərin ən ciddi ekoloji çağırışlarından birinə çevirəcək.

AzPost.az