Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Müasir dövrün rəqəmsal mənzərəsi insan beynini... Sən onun yerində olsaydın, nə edərdin?

Müasir dövrün rəqəmsal mənzərəsi insan beynini... Sən onun yerində olsaydın, nə edərdin?

Kulis.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Kulis.az Gültəkin Cəfərovanın "Ekranlardan kitablara..." yazısını təqdim edir.


Kitab uşaq üçün, sadəcə, məlumat mənbəyi deyil, onun təxəyyülünü genişləndirən, empatiya hissini formalaşdıran və dünyanı dərk etməsinə kömək edən ən güclü vasitədir. Erkən yaşlarda qazanılan mütaliə vərdişi uşağın təkcə söz ehtiyatını zənginləşdirmir, həm də analitik düşünmə bacarığının formalaşmasına yardım edir. Lakin texnologiyanın sürətlə həyatımıza daxil olması bu vərdişin yaranmasına ciddi maneə yaradır.
Müasir dövrün rəqəmsal mənzərəsi insan beynini, xüsusilə də uşaqların inkişaf etməkdə olan neyron sistemini “sürətli həzz” üzərində yenidən proqramlaşdırır. Sosial media platformaları və mobil oyunlar tərəfindən idarə olunan “dopamin tələsi” hər sürüşdürmədə beyinə ani mükafat siqnalı göndərir. Bu mexanizm uşağın diqqət müddətini qısaldır və onu zəhmətsiz əyləncəyə öyrəşdirir. Lakin burada məqsəd texnologiyanı tamamilə inkar etmək deyil, çünki düzgün seçilmiş rəqəmsal resurslar və interaktiv təhsil vəsaitləri uşağın öyrənmə prosesini sürətləndirə bilər. Əsas məsələ ekranın təqdim etdiyi hazır görüntülərlə kitabın tələb etdiyi dərin təfəkkür arasındakı balansı qorumaqdır.

Kitab oxumaq beyindən “yavaş həzz”, gecikmiş məmnuniyyət və iradə tələb edir. Psixoloqlar qeyd edirlər ki, oxu prosesi uşağın beynində vizual təsəvvür yaratmaq qabiliyyətini məşq etdirir. Ekranlar isə hazır şəkillər təqdim etdiyi üçün bu təsəvvürlərin yaranmasının qarşısını alır.
Uşağı bu burulğandan qoparıb kitaba bağlamaq üçün ən effektiv vasitə onun üçün bir “emosional körpü” yaratmaqdır. Uşaq üçün kitabın dəyəri yalnız onun məzmunu ilə deyil, həm də həmin kitabı oxuyarkən yaşadığı mühitlə ölçülür. Burada ən həlledici addım birgə oxu təcrübəsidir. Kitab valideyn və övlad arasındakı ünsiyyət vasitəçisinə çevrildikdə uşaq mütaliəni darıxdırıcı bir tapşırıq kimi deyil, sevgi və diqqətin paylaşıldığı xüsusi bir zaman kimi qəbul edir.
Kitab oxuyarkən yeri gəldikcə fasilə verib uşağa suallar vermək olar. Lakin çalışmaq lazımdır ki, bu suallar uşağı yoxlamaq xarakteri daşımasın, onu çətinliyə salmasın: "Səncə, dovşan indi hara gizləndi?" və ya "Sən onun yerində olsaydın, nə edərdin?". Bu tipli suallar uşağın passiv dinləyicidən aktiv iştirakçıya çevrilməsini təmin edir və kitabla bağlı müsbət emosional yaddaş yaradır.
Bu prosesdə valideynin “rol modeli” statusu hər hansı bir şifahi nəsihətdən qat-qat üstündür. Çünki uşaq psixologiyasında görmək eşitməkdən hər zaman daha təsirlidir. Pedaqoqlar qeyd edirlər ki, uşaqlar “təlimatlandırılan” deyil, “müşahidə edilən” mühitdə daha yaxşı inkişaf edirlər. Əgər valideyn özü rəqəmsal cihazların əsirinə çevrilibsə, uşaqdan kitaba qarşı həvəs gözləmək mənasızdır. Valideynin kitabla keçirdiyi bir saat uşağın beyninə “oxumaq dəyərlidir” mesajını ötürən ən güclü stimuldur. Uşaqlara oxumağı öyrətməzdən öncə onlara kitabla birlikdə xoşbəxt olmağın modeli nümayiş etdirilməlidir.
Kitab oxumaq heç bir halda cəza və ya şərt kimi təqdim olunmamalıdır. “Kitab oxu, sonra oynayarsan”, “Kitabını oxumadan telefona baxmaq olmaz” kimi cümlələrdən istifadə etməklə oxu prosesini əylənmək yolunda bir maneə kimi göstərmiş olarsınız.
Uşağı kitabla dost etmək üçün həm də düzgün mühit lazımdır. İlk növbədə, oxu saatları yaradın. Beyinin rəqəmsal səs-küydən təmizlənməsi üçün günün müəyyən bir vaxtını (məsələn, axşam yeməyindən sonra 30 dəqiqə) “texnologiyasız zona” elan edin. Bu vaxt ərzində nəinki uşaq, valideynlər də telefonlarını kənara qoymalıdır. Ətrafda diqqət çəkən ekranlar olmadıqda beyin, təbii olaraq, kitabdakı hekayəyə fokuslanmağa daha meyilli olur.
Ucadan oxu texnikası da bu vərdişin formalaşmasına yardım edən amillərdəndir. Hətta uşağınız artıq sərbəst oxumağı bacarsa belə, ona siz ucadan kitab oxumağa davam edin. Ucadan oxumaq uşağın söz ehtiyatını artırır və onun oxuma səviyyəsindən daha mürəkkəb mövzuları başa düşməsinə kömək edir.
Uşaq müstəqil oxumağa başlayanda mətni özünün ucadan, səsli oxumasına şərait yaradın; bu həm diqqətin cəmlənməsinə, oxuduğunu rahat qavramasına, həm də nitqin inkişafına birbaşa təsir göstərir. Uşaqlarda mütaliə vərdişinin formalaşması yalnız mexaniki oxu deyil, həm də oxuduğunu qavrama üzərində qurulur. Oxuduğunu anlayan uşaq mətnlə emosional bağ qurur, gözləri qarşısında hadisələri canlandırır, bu isə marağı ehtirasa çevirən ən əsas amildir.
Dopamin asılılığı bir gündə yaranmadığı kimi, mütaliə sevgisi də bir gecədə formalaşmır. Bu yolda valideynin ən güclü silahı səbir və ardıcıllıqdır. Övladınızla birlikdə kitab mağazalarını kəşf etmək, ədəbi mühiti ailənin parçasına çevirmək bu uzunmüddətli prosesin bir hissəsidir.

Unutmayın ki, uşağın fiziki inkişafı qədər, onun intellektual və ruhi sağlamlığı da vacibdir. Ekranların təklif etdiyi rəqəmsal illüziyalar fonunda kitab uşağın həqiqi dünyanı dərk etməsi üçün ən etibarlı kompasdır.

Övladınızla keçirdiyiniz hər “oxu saatı” onun gələcək zehni azadlığına, analitik düşüncəsinə və uğurlu şəxsiyyət kimi formalaşmasına qoyulan ən böyük sərmayədir.

Azərbaycanlı yazıçının əsəri beynəlxalq ədəbi portalda Çağdaş Güney Azərbaycan ədəbiyyatı: Dünəndən bu günə nə dəyişib? Möminə xatun türbəsinin bərpasına 10 milyon manata yaxın vəsait ayrılıb - Sərəncam
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:99
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 31 Mart 2026 13:57 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see336

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see328

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see325

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see315

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see276

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see265

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see262

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see258

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see253

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see250

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see228

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see227

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see219

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see213

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see210

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see208

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see195

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see193

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see185

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri