Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Mutizmli uşaqların ünsiyyət bacarıqları ailə mühitindən asılıdırmı? Psixoloqdan açıqlama

Mutizmli uşaqların ünsiyyət bacarıqları ailə mühitindən asılıdırmı? Psixoloqdan açıqlama

Bakivaxti saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Səhiyyə Nazirliyi Sanator-Kurort Reabilitasiya Mərkəzinin psixoloqu Lalə Nəzərova  Nazirliyin rəsmi saytına müsahibə verib.

Bakıvaxtı.az həmin müsahibəni təqdim edir:

-Lalə xanım, ilk öncə mutizm haqqında və onun yaranma səbəbləri barəsində məlumat verərdiniz...

- Uşağın danışa bildiyi halda danışmaqdan imtina etməsi psixoloji bir problemdir və bu mutizm adlanır. Səssiz, susqun mənasına gələn mutizm latın dilində “mutus” ifadədəsindən yaranıb. Uşağın danışıq yaşı keçir və o, hələ də danışmırsa, bu hal uşağın ya nitq aparatında yaranan problemlərlə bağlıdır, ya da danışa bildiyi halda danışmağa istəyinin olmamasıdır. Şəxs bəzən məişətdə danışmır, lakin fiziki və emosional baxımdan sağlamdır.
Mutizmin bir çox müxtəlif səbəbi var. O, psixoloji amillər - narahatlıq, psixoloji travma, depressiya və ya stres nəticəsində yarana bilər.
Bundan əlavə, nevroloji faktorlar - beyin zədələri, nevroloji pozuntular və ya autizm spektri mutizmin yaranmasına gətirib çıxara bilər. Sosial və emosional amillər, sosial narahatlıq, ailə münaqişələri və ya təhsil mühitindəki çətinliklər də bu səbəblərə daxildir.
Genetik faktorları da qeyd etmək lazımdır. Bəzən mutizm irsi, yəni ailə üzvlərində də bənzər vəziyyətlər ola bilər.

- Mutizmin neçə növü var?

- Mutizm əsasən iki əsas növə bölünür: selektiv mutizm və total mutizm. Hər iki növün özünəməxsus xüsusiyyətləri var.
Selektiv mutizm, şəxsin müəyyən sosial vəziyyətlərdə və ya müəyyən insanlarla ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkməsidir. Məsələn, uşaq küçədə şifahi ünsiyyət qurmaq istəmir, ancaq evdə sakitcə ünsiyyət qurur. Bu vəziyyət adətən 3-5 yaş arası uşaqlarda müşahidə olunur və psixoloji narahatlıqdan qaynaqlana bilər. Çünki uşaqlar bu dövrdə sosial və dil bacarıqlarını inkişaf etdirirlər. Lakin bu vəziyyət böyüklərdə də mövcud ola bilər.
Selektiv mutizm müalicəsində, uşağa sosial vəziyyətlərdə ünsiyyət qurmağı öyrətmək məqsədilə davranış terapiyası və koqnitiv-behavioral terapiya istifadə edilir. Müalicə uşağın özünü rahat hiss edəcəyi mühitlərdə başlayır və tədricən sosial vəziyyətlərdə danışmağa həvəsləndirilir. Selektiv mutizm bəzi hallarda müdaxiləsiz sağala bilsə də, diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicəyə başlanması məsləhətdir.
Uşağın yaşı artdıqca bu durumu müalicə etmək də çətinləşir. Total mutizm şəxsin heç bir şəkildə də danışmaması halıdır. Bu, çox ciddi psixoloji və ya nevroloji problemlərin nəticəsi ola bilər. Total mutizm olan insanlar heç bir sosial vəziyyətdə danışmır, hətta ən yaxınları ilə belə əlaqə qurmazlar.

- Mutizm və autizm arasında fərq varmı?

- Autizm bir şəxsin sosial əlaqələr qurmağı və ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirməkdə çətinlik çəkməsi ilə bağlıdır, spektr pozuntusudur. Autizmli uşaqlar bəzən mutizmə meyilli olurlar, amma autizm və mutizm iki ayrı xəstəlikdir. Mutizm yalnız danışmama vəziyyəti ilə bağlıdır, autizm isə daha geniş bir sosial və davranış pozuntusudur.

- Mutizm uşaqlar arasında necə təyin olunur?

- Mutizm uşaqlarda psixoloji və ya sosial problemlərin əlaməti olaraq təyin olunur. Uşağın sosial münasibətlərini, məktəbdəki davranışlarını və evdəki vəziyyətini qiymətləndirən mütəxəssislər bu vəziyyəti müəyyən edirlər. Mutizm psixoloji əsaslı bir vəziyyətdir. Şəxsin fiziki sağlamlığı yaxşı olsa da, psixoloji və sosial səbəblərdən danışmaqdan imtina edə bilər. Mutizm sosial əlaqələri çətinləşdirir. Şəxslər yaxınları ilə normal ünsiyyət qura bilmədikdə, tənhalıq hissi, narahatlıq və ya sosial izolyasiya yaşaya bilərlər. Bu, onların sosial həyatlarındakı çətinlikləri artırır.
Mutizmli uşaqlara sosial vəziyyətlərdə dəstək olmaq üçün onlara təzyiq göstərilməməli və onları öz tempi ilə inkişaf etməyə təşviq etməlidir. Addım-addım uşaqların sosial vəziyyətlərə adaptasiya olması üçün səy göstərmək lazımdır. Sosial dəstək olaraq, sosial mühitdə sıxıntı çəkən uşaqlarla qrup işlərinin həyata keçirilməsi, məşğələlərinin sayının artırılması uşağın sosial mühitə adaptasiya olunması üçün şərait yaratmış olur.

- Mutizm böyüklərdə necə müşahidə olunur?

- Böyüklərdə mutizmin bir neçə növü və səbəbi var. Böyüklərdə ən çox rast gəlinən mutizm formalarından biri psixoloji səbəblərdən irəli gəlir. Bu, adətən, travmatik bir hadisə və ya uzunmüddətli stress nəticəsində inkişaf edir. Psixoloji mutizm adətən şiddətli narahatlıq, depressiya və ya Posttravmatik stres pozuntusu (PTSP) ilə əlaqələndirilir. Belə hallarda insan stres vəziyyətində danışmaqda çətinlik çəkir. Psixoloji mutizm, xəstənin öz iradəsi ilə deyil, bədəninin və ağlının qorunma məqsədi ilə ortaya çıxır. Bu səbəblər uşaqlıq dövründə yaşanmış travmalar (məsələn, təcavüz, zorakılıq, ailə problemləri) həyatdakı güclü stres və ya şok (ailə üzvlərinin itirilməsi, qəza, təbii fəlakət və s) daxildir.
Nevroloji mutizm afaziya, beyindəki zədələrdən qaynaqlanan bir vəziyyətdir. Beynin danışma və dil ilə əlaqəli sahələrinin zədələnməsi (məsələn, insult, beyin travması, ya da şişlər nəticəsində) insanın danışma qabiliyyətinə təsir edə bilər. Afaziya, danışma və ya anlama ilə bağlı çətinliklər yaradır. Mutizm də bu tip xəstəliklərin nəticəsi olaraq ortaya çıxa bilər, amma bəzən xəstələr sadəcə danışmağı dayandırır, ya da heç danışmaya bilərlər. Bu səbəblərə Parkinson xəstəliyi və ya digər nevroloji xəstəliklərdə daxildir.
Şizofreniya kimi bəzi psixiatrik xəstəliklərdə də mutizm görülə bilir. Şizofreniyada şəxsin daxili dünyası və reallıq arasındakı əlaqəsi pozulur və bəzən fərd kommunikasiya qurmağı unuda bilər. Bu, xüsusilə halüsinasiyalar və ya delusiyalar zamanı baş verə bilər. Şizofrenik xəstələrdə bəzən danışıqdan imtina etmək və ya heç danışmamaq müşahidə olunur.
Bəzi hallarda böyüklərdə mutizm orqanizmə aid tibbi və fiziki problemlərdən qaynaqlanır. Bu, bir çox xəstəliyin simptomlarından biri ola bilər. Məsələn, bəzən ağır bir yorğunluq və ya hormon balanssızlığı da danışmaqda çətinliklərə gətirib çıxarır.

- Mutizmin müalicəsində hansı metodlar istifadə olunur?

- Mutizmin müalicəsində istifadə edilən əsas metodlara koqnitiv-behavioral terapiya (KBT) daxildir ki, bu da uşaqlara sosial vəziyyətlərdə danışmaga təşviq edən bir müalicə üsuludur. Davranış terapiyası zamanı uşaqların doğru davranışları mükafatlandırmaqla onlara danışmaq öyrədilir. Sosial bacarıq təlimi uşaqların sosial vəziyyətlərdə özünə inamlı şəkildə iştirak etməsini təmin edəcək bacarıqlar inkişaf etdirilir.

- Mutizmli uşaqların gündəlik həyatını yaxşılaşdırmaq üçün evdə necə dəstəkləməliyik?

- Evdə uşağın sosial və danışma bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün təhlükəsiz və dəstəkləyici bir mühit yaradılmalıdır. Uşağın rahat hiss etməsi üçün onunla gündəlik həyat fəaliyyətlərinə daxil olmaq, oyun oynamaq və daha çox sosial vəziyyətlərdə iştirak etməsini təşviq etmək faydalıdır.
Mutizmli şəxslərin gündəlik həyatını asanlaşdırmaq üçün onlara sosial bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edən fəaliyyətlər təklif etmək lazımdır. Eyni zamanda, stresli vəziyyətlərdən qaçınmaq və rahat mühitlərdə daha çox vaxt keçirmələri tövsiyə olunur.

- Mutizmli uşaqların valideynləri üçün nə məsləhət görərdiniz?

- İlk öncə uşağa sevgi və dəstək göstərin. Özlərini təhlükəsiz hiss etməsinə şərait yaradın. Uşağa qarşı təzyiq göstərmək yerinə, onun hisslərini başa düşməyə çalışın və onu dəstəkləyin. Uşağınızın sosial əlaqələr qurması üçün təzyiq yaratmadan sadə və təbii mühitlərdə sosial fəaliyyətlər təşkil edin. Əvvəlcə evdəki kiçik qruplarla başlayın, sonra daha böyük sosial mühitlərə keçid edin. Davranış və ünsiyyət üçün mühit hazırlayın, uşağınızın hansısa bir müsbət davranışını, danışmağa cəhd etməsini mükafatlandırın. Uşağınızın danışmağa başlaması zamanla baş verəcək bir prosesdir.
Eyni zamanda, uşağa qarşı təzyiq göstərməyin. Sinif və məktəb müəllimləri ilə əməkdaşlıq edin. Onlar uşağınızın sosial inteqrasiya üçün lazımi dəstəyi təmin edə bilərlər. Bütün göstərilən dəstək sayəsində uşağınızın mutizmlə bağlı olan problemi aradan qalxar.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:187
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 30 May 2025 11:09 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see434

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see327

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see325

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see304

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see298

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see284

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see282

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see272

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see253

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see237

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see232

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see215

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see214

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see205

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see199

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see195

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see191

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see191

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see186

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri