Icma.az
close
up
RU
Naməlum Antarktida: Buz təbəqəsinin altında nələr var?

Naməlum Antarktida: Buz təbəqəsinin altında nələr var?

Qaynarinfo saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Alimlər Antarktidanın buzlu örtüyünün altında nələrin gizləndiyini müəyyənləşdirə biliblər. Məlum olub ki, orada dağlar, müxtəlif su hövzələri və dərələr mövcuddur. 

Qaynarinfo "Interesting Engineering" jurnalına istinadən xəbər verir ki, peyk məlumatları və buzun hərəkət fizikasının köməyi ilə tədqiqatçılar ilk dəfə buzlu qitənin gizli landşaftını "görə” biliblər.

Qeyd olunur ki, beynəlxalq alimlər qrupu Antarktidanın "gizli subqlasial relyefi” adlandırılan quruluşunu müəyyən edib. Aydın olub ki, kilometrlərlə qalınlığa malik buz qatının altında dağlar, dərələr, düzənliklər, çökəkliklər və göllər gizlənir.

"Bu, sanki əvvəllər dənəli plyonkalı kameranız var idi, indi isə əslində nələrin baş verdiyini göstərən yüksək keyfiyyətli rəqəmsal təsvir əldə etmisiniz”, deyə "Science" jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi, Qrenobl-Alplar Universitetindən doktor Helen Okenden izah edib.

Qlobal istiləşmə şəraitində Antarktidanı səthdən dərinliklərədək detallı şəkildə tanımaq həlledici əhəmiyyət kəsb edir. İndiyədək Antarktida buzunun altındakı torpağın xəritələşdirilməsi qapının açar dəliyindən baxaraq ev planı çəkməyə bənzəyirdi.

Təhlil metodları

Qütb ekspedisiyalarının ləng tempi səbəbindən subqlasial landşaft uzun müddət demək olar ki, naməlum qalıb. Əvvəllər tədqiqatlar üçün buzun qalınlığını, relyefi və buzaltı göllərin mövcudluğunu ölçən xüsusi sensorlarla təchiz olunmuş təyyarələrdən istifadə olunurdu. Bu üsullar çoxlu məlumat versə də, həmişə kifayət qədər effektiv olmayıb.

Yeni tədqiqatda alimlər buz axınının pozulmalarının təhlili (Ice Flow Perturbation Analysis – IFPA) metodundan istifadə ediblər. Bildirilir ki, bu yanaşma qitəni altdan formalaşdıran görünməz dağ silsilələrini və qədim çay yataqlarını "işıqlandırmağa” imkan verib.

Peyk görüntüləri və IFPA-nın fiziki modellərindən istifadə etməklə tədqiqatçılar Antarktidanın daxili quruluşunun bir növ "rentgen” xəritəsini yaradıblar. Metod buzun maneələr üzərindən hərəkəti zamanı necə deformasiyaya uğradığını təhlil edir və milyonlarla il ərzində basdırılmış alp dərələrinin, hamarlaşmış düzənliklərin və qədim çay sistemlərinin gizli dünyasını üzə çıxarır.

Antarktidanın landşaftı

Ən təsirli kəşflərdən biri Maud subqlasial hövzəsində aşkar edilən nəhəng gizli çökəklik olub. Tədqiqatçıların məlumatına görə, bu batmış kanal təxminən 400 kilometr uzanır.

Digər, mezomiqyaslı adlandırılan strukturların ölçüsü 2–30 kilometr arasında dəyişir. Məhz bu formalar buz qalxanının hərəkət sürətini tənzimləyən "dişlilər və əyləclər” rolunu oynayır.

Bu geoloji quruluşlar müasir buz örtüyü formalaşmazdan əvvəl yarandığı üçün Antarktidanın necə əridiyini və nəticədə nə qədər suyun Dünya okeanına axacağını daha dəqiq proqnozlaşdırmaq üçün açar rolunu oynayır.

Tədqiqat göstərir ki, qalınlığı üç kilometrədək çatan buz qalxanı belə altındakı relyefin "izini” saxlayır. İşin həmmüəllifi Robert Binqemin sözlərinə görə, dərinliyi cəmi 100 metr olan kanyon belə buz səthinin çox cüzi şəkildə çökməsinə səbəb olur. Bu dəyişiklik çılpaq gözlə demək olar ki, görünmür, lakin peyklər tərəfindən asanlıqla qeydə alınır.

Bu incə deformasiyaları təhlil etməklə alimlər artıq milyonlarla il ərzində landşaftın buz qalxanını necə formalaşdırdığını izləyə bilirlər. Eyni zamanda mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu xəritə birbaşa foto deyil, modeldir. Onun dəqiqliyi buzun alt qatının nə qədər sürüşkən olması və buzun öz çəkisi altında necə deformasiyaya uğraması kimi mürəkkəb "görünməz” amillərin anlaşılmasından asılıdır.

"Meso-miqyasda Antarktidanın subqlasial relyefinin detallı xəritəsini təqdim etsə də, bu tədqiqat Antarktida coğrafiyasında son söz deyil”, deyə müşayiətedici analitik materialda Dunkan Yanq qeyd edib.

Nəşr yazır ki, buzun altındakı bütün "təpə və çökəklikləri” anlamaq həlledici əhəmiyyət daşıyır. Yeni xəritə iqlim modelləri üçün daha etibarlı baza yaradır, buzlaqların ən həssas zonalarını daha dəqiq müəyyənləşdirməyə və gələcək dəniz səviyyəsinin qalxması ilə bağlı proqnozlardakı qeyri-müəyyənliyi azaltmağa imkan verir.

Buzlaqların əriməsi

Xatırladaq ki, dünya üzrə buzlaqların əriməsi yalnız lokal ekosistemlər üçün deyil, həm də potensial olaraq epidemioloji vəziyyət üçün nəticələrə səbəb ola bilər. Alimlərin sözlərinə görə, buzlaqlar minilliklər boyu bioloji materialların saxlandığı təbii dondurucu rolunu oynayır. Söhbət, o cümlədən antibiotiklərə davamlılıq genləri ilə zəngin "genetik arxivlər”dən gedir və ərimə prosesi onları bu genlərin yayılması üçün "aktiv mənbələrə” çevirir.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:184
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 16 Yanvar 2026 21:28 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see346

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see333

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see319

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see312

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see289

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see276

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see271

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see254

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see240

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see235

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see234

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see228

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see220

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see217

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see213

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see213

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see209

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see206

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see193
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri