Naxçıvanın unikal geoiqtisadi potensialı

Vəli VƏLİYEV

Müstəqilliyimizin ilk illərindən, yəni 1993-cü ildən bəri Naxçıvan Muxtar Respublikasının (NMR) sosial-iqtisadi inkişafı daim diqqət mərkəzində olub. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasətini uğurla davam etdirən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Müxtar Respublikanın hərtərəfli inkişafını xüsusi diqqət mərkəzində saxlayaraq onu ana prioritetlərdən birinə çevirmişdir. Xüsusilə “Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2023–2027-ci illər üzrə sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı” və bu çərçivədə qəbul edilən sərəncamlar regionun unikal geoiqtisadi potensialını hərəkətə gətirməyə hesablanıb.

Bu sənəd Naxçıvanın inzibati, iqtisadi və sosial idarəetmə sisteminin mərkəzi hakimiyyətlə tam inteqrasiyasını və Muxtar Respublikanın "donor regiona" çevrilməsini hədəfləyir. Bunun üçün Proqramın 5 ana sütunu formalaşdırılmalıdır:

İdarəetmədə şəffaflıq və islahatlar: Naxçıvanda mərkəzi idarəetmə modelinin (Prezidentin Xüsusi Nümayəndəliyi institutu vasitəsilə) möhkəmləndirilməsi, kölgə iqtisadiyyatının ləğvi və biznes mühitinin liberallaşdırılması.

Nəqliyyat-logistika qovşağı (Zəngəzur dəhlizi): Naxçıvanın regional təcriddən çıxarılaraq Türkiyə, Azərbaycanın əsas hissəsi və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən "Orta Dəhliz"in açar qovşağına çevrilməsi.

Yaşıl enerji zonası: Naxçıvanın nəhəng günəş və külək enerjisi potensialından tətbiq olunmaqla istehsal edilən elektrik enerjisinin daxili təlabatdan artıq hissəsinin Türkiyə və Avropaya ixracı.

Sənaye və kənd təsərrüfatı: Xüsusi İqtisadi Zonaların (XİZ) yaradılması, mineral suların və filiz yataqlarının emalı, aqrar sektorda müasir suvarma sistemlərinin qurulması.

İnsan kapitalı və turizm: Səhiyyə və təhsil altyapısının yenilənməsi, Naxçıvanın tarixi-mədəni və müalicəvi (məsələn, Duzdağ) turizm mərkəzinə çevrilməsi.

Prezidentin Dövlət Proqramının icrası və maliyyələşdirilməsi ilə bağlı verdiyi son sərəncamlar prosesin kağız üzərində qalmaması, konkret zaman çərçivəsində nəticə verməsi üçün hüquqi və maliyyə mexanizmini təmin edir. Dövlət büdcəsindən və xarici investisiyalardan Naxçıvanın altyapısına (yollar, meliorasiya, elektrik şəbəkələri) milyardlarla manat dəyərində investisiya axını təmin olunur. Naxçıvanda biznes subyektləri üçün vergi, gömrük güzəştlərinin tətbiqi və Xüsusi İqtisadi Zonanın hüquqi çərçivəsinin tamamlanması xarici investorlar üçün regionu cazibədar edir. Nazirliklər və müvafiq dövlət agentlikləri Naxçıvanda birbaşa layihələrin icrasına cəlb olunub ki, bu da layihələrin icra sürətini artırır.

Əldə olunacaq nəticə

Yeni sənaye müəssisələri və Xüsusi İqtisadi Zona hesabına minlərlə yeni iş yerinin açılması, regiondan Bakıya miqrasiyanın qarşısının alınması, Türkiyə ilə sərhəd-keçid məntəqələrinin modernləşdirilməsi və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi ilə xarici ticarətin kəskin artması, istehsal olunan "yaşıl enerji" hesabına Muxtar Respublikanın enerji idxalçısından enerji ixracatçısına çevrilməsi, yeni dəmir yolu və avtomobil yollarının çəkilməsi, su təchizatı və meliorasiya sistemlərinin sıfırdan yenidən qurulması mümkün olacaq.

Bununla da Prezidentin sərəncamı və təsdiqlənmiş Dövlət Proqramı Naxçıvanın tarixində yeni bir inkişaf mərhələsinin əsasını qoyur. Naxçıvan artıq təcrid olunmuş, dotasiyadan asılı bir anklav kimi deyil, Cənubi Qafqazın logistika, yaşıl enerji və sənaye mərkəzlərindən biri kimi şəkillənir. Bu strategiya həm Muxtar Respublikanın əhalisinin rifahını kəskin artıracaq, həm də Azərbaycanın ümumi iqtisadi potensialına mühüm töhfə verəcəkdir.