Niyə demək olar ki, bütün canlı orqanizmlərin oksigenə ehtiyacı var?

...Biz oksigeni həyatın sinonimi hesab etməyə meyl edirik - təmiz hava nəfəsindən daha yaxşı heç nə yoxdur. Amma, əslində, bu, çox reaktiv elementdir: bunu nə vaxtsa ocaq yandırmış hər kəs bilir.

Bəs niyə bu qədər canlı orqanizmin oksigenə ehtiyacı var?

SİA-nın məlumatına görə, “Livescience.com” portalı məsələni araşdırıb.

Elm göstərir ki, maddələr mübadiləsinin minlərlə növü və ya həyatı dəstəkləyən proseslər var. Bununla belə, demək olar ki, bütün eukaryotlar (hüceyrələri nüvəsi olan orqanizmlər) və geniş spektrli prokaryotlar (nüvəsi olmayanlar) oksigenə ehtiyac duyurlar.

Fakt budur ki, insanlar heterotroflar qrupuna aiddir - digər üzvi maddələri istehlak edərək qida və enerji əldə edən orqanizmlər.

Daha dəqiq desək, onlar üzvi maddələri molekullarından elektronları çıxararaq parçalayırlar.

Onlar hüceyrənin mitoxondrial membranında bir fermentdən digərinə ötürülür ki, bu da kiçik bir elektrik cərəyanı yaradır və protonları bu maneədən keçir. Yüksək mənfi yükə malik olan oksigen isə adətən bu elektron daşıma zəncirində son stansiya kimi çıxış edir.

İki protonla birləşdikdə oksigen su molekullarını əmələ gətirir. Bu proses mahiyyətcə kiçik bir hidroelektrik bənd kimi membrandakı protein kanallarından axan bir növ proton anbarı yaradır.

Zülal isə bir turbin rolunu oynayır və enerjini ATP və ya adenozin trifosfat şəklində sintez edir. Hüceyrə daha sonra "qablaşdırılmış" enerjini bədənə göndərə bilər. Canlı orqanizmlər sulfatlar, nitratlar və dəmir kimi bir çox digər elektron qəbuledicilərdən istifadə edə bilər, lakin oksigen ən çox enerjiyə malik olan variantdır.

Oksigen reaksiyası flüor və xlorun azaldılması istisna olmaqla, ən böyük enerji buraxılmasını təmin edir. Oksigen və xlor təxminən müqayisə olunan miqdarda enerji istehsal edir; Flüor daha çox şeyə qadirdir, lakin bioloji oksidləşdirici kimi faydasızdır, çünki üzvi maddələrlə təmasda olduqda partlayışa səbəb olur. Bundan əlavə, flüor və xlor zəhərli birləşmələrdir, bu da yalnız oksigenin optimallığını vurğulayır. Aerob tənəffüs zamanı heç bir zəhərli maddə əmələ gəlmir, yalnız su və karbon qazı əmələ gəlir. Bununla belə, oksigen reaktivliyi toxumalarda toplanaraq DNT və zülallar kimi hüceyrə komponentlərinə ziyan vurarsa, yenə də problemə çevrilə bilər. Buna görə insanlar üçün antioksidantları qidada - ağlabatan dozalarda istehlak etmək faydalıdır. Nəhayət, oksigen flüor, xlor və ya saysız-hesabsız digər elektron qəbuledicilərindən daha çox yayılmışdır. Digər atomlarla birləşmələr yaratmaq meylinə baxmayaraq, oksigen davamlı olaraq fotosintez yolu ilə istehsal olunur. Bu, onun atmosferdə toplanmasına və bütün canlı orqanizmlər üçün mövcud olduğu suda həll olunmasına imkan verir. Üstəlik, qaz şəklində orqanizmlər onu membranlar arasında asanlıqla ötürə bilirlər. Azot da oxşar rol üçün uyğun ola bilər, çünki Yer atmosferinin tərkibinin 78%-ni təşkil edir. Yeganə problem odur ki, onun molekulları üçlü bağla bağlanır, onu qırmaq çox çətindir.

Əli Babayev