Niyə duman çökür Gözlənilməz kəşf

Tədqiqatçılar dumanın sadəcə təbii bir fenomen deyil, milyonlarla bakteriya ilə dolu canlı bir mühit olduğunu aşkar ediblər.

Arizona ştatı universitetindən olan alimlər dumanın sadəcə su damcıları toplusu deyil, havanı zərərli maddələrdən təmizləməyə qadir olan bakteriyalar üçün tam hüquqlu bir yaşayış mühiti olduğunu aşkar ediblər. 

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, tədqiqatın nəticələri göstərib ki, dumanın içindəki mikroorqanizmlər yalnız sağ qalmır, həm də atmosfer çirkləndiricilərini aktiv şəkildə böyüdür, çoxaldır və metabolizə edir.

Tədqiqata ASU-nun molekulyar elmlər məktəbində oxuyarkən layihə üzərində işləməyə başlayan Thi Thonq Thonq Kao rəhbərlik edib. Daha sonra o, tədqiqatını Virciniya Politexnik universitetində davam etdirib.

Tədqiqatçılar radiasiya dumanında olan bakteriyaları araşdırıblar - bu fenomen Yer səthinə yaxın havanın soyuduğu sakit, küləksiz gecələrdə baş verir. Alimlərin fikrincə, bu şərtlər onlara dumanın görünməsindən əvvəl, əmələ gəlməsi zamanı və dağıldıqdan sonra eyni həcmdə havanı müşahidə etməyə imkan verib.

Tədqiqatçılar duman damcılarının bir faizindən azında bakteriya olduğunu aşkar ediblər. Lakin damcıların çoxluğuna görə dumandakı mikroorqanizmlərin konsentrasiyası dəniz suyundakı konsentrasiya ilə müqayisə edilə bilər.

Metilobakteriyalar alimlərin xüsusi diqqətini cəlb edib. Təhlillər göstərib ki, duman əmələ gəldikdən sonra onların sayı artıb və bu da su damcıları daxilində aktiv çoxalma olduğunu göstərir.

Məlum olub ki, bu bakteriyalar, o cümlədən duman əmələ gəlməsi və sağlamlıq riskləri ilə əlaqəli ümumi hava çirkləndiricisi olan formaldehid də daxil olmaqla, sadə karbon birləşmələri ilə qidalanır. Laboratoriya şəraitində alimlər mikroorqanizmlərin yalnız formaldehiddən böyümə üçün istifadə etmədiyini, həm də onu tez bir zamanda karbon qazına parçaladığını və ətraf mühitin toksikliyini azaltdığını sənədləşdiriblər.

Tədqiqatın müəllifləri bu kəşfin atmosfer kimyası haqqında anlayışımızı dəyişdirə biləcəyinə inanırlar. Alimlərin fikrincə, mövcud modellər əsasən günəş işığının təsiri altında baş verən reaksiyaları nəzərə alır, lakin bakteriyalar gecələr aktiv qalır.

Bundan əlavə, tədqiqat dumanın içməli su mənbəyi kimi istifadəsinin təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar doğurub. Dünyanın bəzi bölgələrində su çatışmazlığı ilə mübarizə aparmaq üçün duman yığımı texnologiyaları araşdırılır, lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu cür su steril deyil və istehlakdan əvvəl sınaqdan keçirilməli və təmizlənməlidir.

Alimlər vurğulayırlar ki, buludlarda və dumanda bioloji aktivliyə dair tədqiqatlar erkən mərhələdədir və kəşf edilən proseslər atmosferin təmizlənməsində əvvəllər düşünüldüyündən daha vacib rol oynaya bilər.