Icma.az
close
up
RU
Menu

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Okean dibində Yer kürəsinin gizli qızıl mətbəxi Sirri açıldı

Okean dibində Yer kürəsinin gizli qızıl mətbəxi Sirri açıldı

Icma.az bildirir, Qaynarinfo portalına istinadən.

Yeni araşdırma göstərir ki, okean adası qövslərinin dərinliyində qızılın toplanması tək mərhələli proses deyil, su ilə zəngin mantiyanın yüksək temperaturda təkrar-təkrar əriməsi nəticəsində baş verir. Okean dibinin altında Yer kürəsinin "qızıl mətbəxi” fəaliyyət göstərir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "SciTechDaily” yazır.

Vulkanik ada qövsləri bir plitənin digərinin altına batdığı subduksiya zonaları üzərində formalaşır və bu bölgələr çox vaxt qızılla zəngin olur. Alimlər uzun müddət bunun səbəbini müzakirə ediblər. Almaniyanın Kildə yerləşən GEOMAR Helmholts Okean Tədqiqat Mərkəzindən dəniz geoloqu doktor Kristian Timmin rəhbərlik etdiyi komanda yeni izahlar təqdim edib.

"Tədqiqatımız göstərir ki, ada qövsləri altında su ilə zəngin mantiyanın əriməsi qızılın zənginləşməsində əsas faktordur. Bu şəraitdə mantiya çoxmərhələli ərimə sistemi kimi davranır və bu da qızılı tədricən konsentrasiya edir", deyə Timm bildirib.

Dəniz dibindəki şüşə izləri

Qızılın və digər nəcib metalların mantiyada necə davrandığını anlamaq üçün tədqiqatçılar Yeni Zelandiyanın şimalında yerləşən Kermadek ada qövsü və Haver çökəkliyi boyunca dəniz dibindən toplanmış 66 vulkanik şüşə nümunəsini araşdırıblar. Bu şüşələr lavanın su altında sürətlə soyuması nəticəsində yaranır və maqmanın ilkin kimyəvi tərkibini qoruyur.

Ən diqqətçəkən nümunələr "primitiv şüşələr” olub. Bunlar kristallaşma prosesindən əvvəl maqmanın vəziyyətini əks etdirir. "Bu nümunələri analiz edəndə gördük ki, onlarda qızıl konsentrasiyası çox vaxt orta okean silsilələrinin maqmalarına nisbətən bir neçə dəfə yüksəkdir”, – deyə Timm qeyd edib. "Bu isə əsas sualı doğurdu: bu zənginləşmə hansı proseslərlə baş verir?”

Komanda qızılla yanaşı gümüş, mis, selen və platin kimi kükürd sevən elementləri də ölçüb. Bu elementlər ərimə zamanı oxşar davranış göstərdiyi üçün mantiyanın dərinliklərindəki şəraiti anlamağa kömək edir.

Mantiyanın kimyəvi siqnallarının açılması

Nəticələr göstərir ki, Kermadek qövsü altında mantiyanın suyun iştirakı ilə nisbətən yüksək temperaturda əriməsi baş verir. Bu şəraitdə maqmalarda gümüş-mis nisbəti mantiyadakı ilə oxşar olur.

Eyni zamanda tədqiqatçılar hər qram süxurda ilkin qızıl konsentrasiyasının 6 nanograma qədər olduğunu müəyyən ediblər. Qızıl-mis nisbəti də həm məhsuldar mantiyaya, həm də orta okean silsilələrinin tipik bazaltlarına nisbətən daha yüksəkdir.

Bu qanunauyğunluqlar mantiyanın artıq bir dəfə "tükəndiyini”, daha sonra isə yenidən əridiyini göstərir. Su ilə zəngin və oksidləşmiş mantiyanın təkrar yüksək temperaturda əriməsi bu maqmalarda qızılın toplanmasının əsas mexanizmi kimi qiymətləndirilir.

Baxmayaraq ki, bu göstəricilər geoloji baxımdan yüksək sayılır, onlar sənaye hasilatı üçün kifayət etmir. İqtisadi cəhətdən sərfəli yataqlar üçün daha çox miqyasda zənginləşmə tələb olunur.

Mantiyanın təkrar-təkrar əriməsi

"Əvvəlcə düşünürdük ki, subduksiya zonasından ayrılan su birbaşa qızıl zənginləşməsini idarə edir. Lakin məlumatlarımız göstərir ki, su əsasən mantiyanın əriməsini asanlaşdırır. Qızılın yüksək konsentrasiyası üçün əsas amil yüksək və qismən təkrarlanan ərimə dərəcəsidir", deyə Timm bildirib. 

Qızılın kimyəvi forması da mühüm rol oynayır. "Mantiyada qızıl adətən sulfid mineralları ilə bağlı olur. Yüksək ərimə dərəcələrində bu minerallar parçalanır və qızıl tam şəkildə maqmaya keçir. Bizim nəticələr göstərir ki, qızılın zənginləşməsi bir dəfəlik proses deyil, bir neçə mərhələnin nəticəsidir. Yalnız təkrar ərimə qızılın maqmada ciddi şəkildə toplanmasına imkan verir.", deyə Timm bildirib. 

Qızılın səyahətinin ilk addımı

Bu tədqiqat Kermadek kimi okean adası qövslərində zəngin qızıl yataqlarının necə formalaşdığını anlamağa yeni işıq salır. O göstərir ki, mantiyanın su ilə dəstəklənən çoxmərhələli əriməsi maqmaya nə qədər qızılın daxil olmasını müəyyən edir.

Əldə olunan nəticələr diqqəti yer qabığının daha dərin qatlarına yönəldir və göstərir ki, mantiyanın kimyəvi təkamülü səth prosesləri ilə birlikdə yataqların formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Bu mexanizm həmçinin sualtı hidrotermal sulfid yataqlarında niyə qızılın çox olduğunu da izah edə bilər. "Aşkar etdiyimiz proses subduksiya zonalarındakı hidrotermal sistemlərdə müşahidə edilən yüksək qızıl tərkibinə töhfə verə bilər. Lakin bu əlaqə hələ də əlavə araşdırma tələb edir. Biz əslində qızılın həyat dövrünün ilk addımını müşahidə edirik, Bu, qızılın mantiyadan maqmaya keçidi ilə başlayır və daha sonra vulkanlar vasitəsilə səthə çıxır. Alkimya metal yer üzünə çatmadan çox əvvəl başlayır", deyə Timm bildirib.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:123
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 07 Aprel 2026 23:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see383

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see351

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see293

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see278

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see269

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see250

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see250

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see249

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see244

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see240

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see236

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see222

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see217

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see216

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see213

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see193

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see190

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see185

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see185

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri