Oleq Səfərəliyev: Kino çəkməyi öyrətmək mümkün deyil │ Müsahibə

Bu sözləri Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibi, “Birbaşa yayım”, “Əlvida, cənub şəhəri”, “Qorxu mağarası” bədii filmlərinin, “Savva Morozov”, “Növbətçi mələk-II”, “Petrovka, 38”, “Qadınlar və digər xoşagəlməz hallar” seriallarının quruluşçu rejissoru Oleq Səfərəliyev "Azərtac"a müsahibəsində deyib.
O bildirib ki, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının səyləri nəticəsində ötən il Linda Seqerin “Yaxşı ssenarini necə möhtəşəm etmək olar” kitabı Azərbaycan dilinə tərcümə edilib:
- Bu, gənc ssenaristlər üçün kiçik, lakin çox vacib kitabdır. Ancaq bu kifayət deyil, daha yeni və daha mühüm müəlliflər də var. Hazırda Kinematoqrafçılar İttifaqı hüquqları alıb və gələn ilin yazına qədər dramaturgiya üzrə əsas kitablardan biri olan Sid Fildin “Kinossenari. Yazı əsasları” nəşr olunacaq. Yanılmıramsa, bu, artıq iyirmi beşinci xarici dilə tərcümə olacaq. Lakin başqa müəlliflər də var. Məsələn, Robert Makki, Bleyk Snayder, Kristofer Voqler. Bunlar bütün dünyada dramaturgiyanın öyrənildiyi dərsliklərdir və onların da Azərbaycan dilində olması vacibdir.
Kinematoqrafiyamızın çətinliklərinə və vəzifələrinə nə çəhrayı eynəklə, nə də “Avropaya çatacağıq və onu keçəcəyik” şüarı ilə deyil, reallıqlarımızın dərk edilməsi ilə yanaşmaq çox önəmlidir. Gələcək gənclərindir, lakin debüt filmlər üçün hazırda kifayət qədər vəsait ayrılmır.
- Yeni nəsil mövzusunu davam etdirmək istərdik. Perspektivli gənc ssenaristlərimiz və rejissorlarımız varmı?
- Hamısı barədə danışa bilmərəm, amma, əlbəttə ki, var. Biz Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında dramaturgiya və rejissura üzrə müxtəlif məşğələlər, təlim kursları keçiririk. Mən “Dramaturgiyanın əlifbası”, “36 dramatik vəziyyət” adlı bir neçə silsilə kurs keçmişəm. Hazırda Kinematoqrafçılar İttifaqı “Sənin ilk filmin” adlanan kursa yenidən qəbul elan edib. Mən filmin strukturu üzrə mühazirələr oxuyacağam. Dinləyicilər üçün tanınmış kinematoqrafçıların iştirakı ilə master-klaslar təşkil olunacaq. Təlim müddətində qısametrajlı, azbüdcəli film üçün ssenari yazacaq bir neçə istedadlı gənci seçməyə və daha sonra bu filmlərin çəkilməsinə nail olmağa çalışacağıq.
Məsələ ondadır ki, rejissorluq müntəzəm praktika tələb edən peşədir. Kino çəkməyi öyrətmək mümkün deyil, lakin istək olarsa, öyrənmək mümkündür. Nəzəri baxımdan hamı istedadlıdır. Nəzəri baxımdan yaxşı filmi hər kəs çəkə bilər, lakin bunu yalnız praktikada yoxlamaq olar. Bunun üçün təkcə qısametrajlı deyil, həm də tammetrajlı debütlər üçün namizədlərin seçim proqramları, debüt proqramları olmalıdır. Çünki qısametrajlı film çəkməklə tammetrajlı film çəkmək arasında böyük fərq var. Hər qaçan marafon məsafəsini qət edə bilmir.
- Gənc kino mütəxəssislərinə kömək etmək üçün daha nə etmək olar?
- Gənclərlə sistemli şəkildə məşğul olmaq lazımdır və mütləq qaydada hər bir məzun öz filmini çəkməlidir. Ssenarist və rejissor diplomu cibdə gəzdirilən kitabça deyil, ekranda nümayiş olunan filmdir.
Məsələn, sovet dövründə mən ÜDKİ-ni bitirəndə rejissorluq fakültəsinin hər bir məzununa 50 min rubl ayrılırdı. O dövr üçün bu, çox yaxşı vəsait idi. Üstəlik, mövcud senzura çərçivəsində istənilən mövzunu və çəkiliş üçün istənilən coğrafi məkanı seçə bilərdik.
Məsələn, mən diplom filmimi Bakıda, “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında çəkmişəm, lakin Uzaq Şərqə də gedə bilərdim. Hər bir məzun öz filmini çəkməyə borclu idi. Bunun sayəsində dərhal tələbənin peşəkar işə və tammetrajlı film çəkilişinə hazır olub-olmadığını göstərən filmlər meydana çıxırdı.
İndi isə məzunlarımız illərlə maliyyələşmənin olmaması və bu prosesə lazımi nəzarətin yetərsizliyi, ilk növbədə isə dramaturgiya məsələləri səbəbindən heç nə çəkə bilmirlər. Gənc və yaşlı Azərbaycan kinosunun ən zəif yeri dramaturgiyadır və bunun səbəbi yenə də dramaturgiya üzrə bütün dünyada tanınmış dərsliklərin Azərbaycan dilinə tərcümə olunmamasıdır. Dərsliklər olacaqsa, ssenarilər də olacaq.