Ölümdən əvvəl insanlar nə görür? Həkimlərdən maraqlı açıqlama

İnsan ömrünün son anları əsrlər boyu həm elm adamlarını, həm də adi insanları düşündürən ən sirli mövzulardan biri olub. Ölümün özündən çox, həmin ana qədər insanın nə hiss etdiyi, nə gördüyü və beynində hansı proseslərin baş verdiyi barədə saysız-hesabsız fərziyyələr irəli sürülüb. Son illərdə dünyanın müxtəlif ölkələrində çalışan palliativ yardım mütəxəssisləri, reanimatoloqlar və nevroloqların müşahidələri isə maraqlı bir məqama diqqət çəkib. Onların sözlərinə görə, təbii şəkildə dünyasını dəyişən insanların əksəriyyətində ölümə yaxın saatlarda və ya günlərdə bir-birinə çox bənzər davranışlar və ifadələr müşahidə olunur.

Lent.az mütəxəssislərə istinadən xəbər verir ki, həkimlər uzun illər apardıqları müşahidələr nəticəsində ölümə yaxınlaşan insanların çoxunun oxşar görüntülər gördüyünü, eyni mövzular haqqında danışdığını və qeyri-adi psixoloji dəyişikliklər yaşadığını bildirirlər.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, insan orqanizminin həyat fəaliyyətinin dayanması tamamilə təbii bioloji prosesdir və bu, bədənin tədricən fəaliyyətini dayandırmasının son mərhələsidir. Təbii ölüm zamanı əvvəlcə insan uzunmüddətli yuxuya bənzər vəziyyətə keçir. Daha sonra şüur xarici aləmlə əlaqəsini tədricən itirməyə başlayır. Tibbdə bu mərhələ ölümqabağı koma adlandırılır. Yalnız bundan sonra ürək fəaliyyəti və tənəffüs tam dayandıqda bioloji ölüm qeydə alınır.

Ancaq həkimlərin diqqətini çəkən əsas məqam bundan əvvəl baş verən dəyişikliklərdir. Onların müşahidələrinə əsasən, şüur tam sönməzdən öncə bir çox xəstə qeyri-adi görüntülər gördüyünü söyləyir. Bəziləri parlaq işıqdan danışır, bəziləri uzun bir yola çıxacağını bildirir, digərləri isə illər əvvəl vəfat etmiş yaxınlarını gördüyünü deyir.

Bu hallar müxtəlif ölkələrdə, fərqli mədəniyyətlərə və inanclara malik insanlarda da oxşar şəkildə qeydə alındığı üçün elm adamlarının diqqətini cəlb edir. Həkimlər hesab edirlər ki, burada həm beynin fəaliyyəti, həm də insan psixologiyası mühüm rol oynayır.

Palliativ yardım şöbələrində çalışan tibb işçilərinin sözlərinə görə, ölümə yaxınlaşan insanların danışığında "yol", "səfər", "gedirəm", "hazırlaşıram", "məni gözləyirlər" kimi ifadələr çox tez-tez səslənir. Bəzi xəstələr çamadanlarını hazırlamaq istədiklərini, bəziləri isə yaxınlarından paltarlarını toplamağı xahiş etdiklərini bildirirlər. Maraqlıdır ki, bu ifadələr bir-birindən xəbərsiz minlərlə xəstədə dəfələrlə müşahidə olunub.

Həkimlər deyirlər ki, həmin insanların əksəriyyəti bu sözləri qorxu içində deyil, tam əksinə, sakit və rahat şəkildə söyləyirlər. Elə bil qarşıda onları narahatlıq deyil, uzun zamandır gözlədikləri bir görüş və ya səfər gözləyir.

Mütəxəssislər ölümə yaxın insanlarda baş verən dəyişiklikləri üç əsas qrupa ayırırlar. Birinci qrup bioloji dəyişikliklərdir. Bu mərhələdə tənəffüs ritmi dəyişir, qan dövranı zəifləyir, bədən temperaturu aşağı düşür, iştaha azalır və orqanizm enerjiyə qənaət etməyə başlayır.

İkinci qrup psixoloji dəyişikliklərdir. İnsan getdikcə daha çox sakitləşir, uzun müddət yuxulu vəziyyətdə qalır, ətraf mühitə marağı azalır və danışmaq istəmir. Bəzən isə əksinə, uzun müddət danışmayan xəstə qəfil ayılır, yaxınları ilə söhbət edir, keçmiş xatirələrini bölüşür və hamı ilə vidalaşır. Tibb ədəbiyyatında bu hal "terminal ayıqlıq" kimi tanınır və onun səbəbi hələ də tam izah olunmayıb.

Üçüncü qrup isə elm üçün hələ də tam izahı olmayan zehni hadisələrdir. Məhz bu mərhələdə bəzi xəstələr otaqda heç kimin görmədiyi insanlarla danışdıqlarını, illər əvvəl dünyasını dəyişmiş valideynlərini, həyat yoldaşlarını və ya dostlarını gördüklərini bildirirlər. Onlar bəzən boşluğa baxaraq gülümsəyir, əllərini irəli uzadır və kimisə qarşılamağa çalışırlar.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu cür halları paranormal hadisə kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Müasir tibb bunun səbəbini tam izah edə bilməsə də, müxtəlif elmi ehtimallar mövcuddur. Onlardan biri beynin oksigen çatışmazlığı zamanı fərqli fəaliyyət göstərməsidir. Digər ehtimala görə isə ölümə yaxınlaşdıqca beynin yaddaş və emosiyalarla bağlı mərkəzləri daha aktiv işləməyə başlayır. Bu da insanın keçmiş xatirələrini və yaxınlarını daha canlı şəkildə "görməsinə" səbəb ola bilər.

Nevroloqlar bildirirlər ki, ölümə yaxın beyində müxtəlif kimyəvi maddələrin səviyyəsi dəyişir. Bu dəyişikliklər şüurun fəaliyyətinə təsir göstərərək canlı görüntülərin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna baxmayaraq, bu proseslərin hamısı hələ də tam öyrənilməyib və elmi araşdırmalar davam edir.

Palliativ tibb sahəsində çalışan mütəxəssislər yaxınlarını itirmək üzrə olan ailələrə də mühüm tövsiyələr verirlər. Onların sözlərinə görə, xəstə belə görüntülərdən danışırsa, onunla mübahisə etmək və ya gördüklərini inkar etmək düzgün deyil. Ən vacib məsələ insanın özünü təhlükəsiz və rahat hiss etməsinə kömək etmək, yanında olmaq və ona emosional dəstək göstərməkdir.

Araşdırmalar göstərir ki, ölümə yaxınlaşan insanların əksəriyyəti son günlərində aqressiv olmur. Əksinə, onlar daha sakit davranır, yaxınları ilə bağlı xoş xatirələrini yada salır və həyatlarını dəyərləndirməyə başlayırlar. Bəzi hallarda uzun müddət küsülü qaldıqları insanlarla barışmaq istədiklərini də bildirirlər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ölüm həyatın qaçılmaz bioloji mərhələsidir və bu proses zamanı müşahidə olunan bütün dəyişikliklər insan orqanizminin təbii fəaliyyətinin bir hissəsidir. Buna görə də ölümə yaxın insanların gördüyünü iddia etdiyi görüntülər və söylədiyi sözlər elm üçün hələ də tam açılmamış mövzulardan biri olaraq qalır. Araşdırmalar davam etdikcə bu sirli proses haqqında yeni məlumatların əldə olunacağı istisna edilmir.