Ölümə “dəvət”: Həyatınızı sadə qaydayla da uzada bilərsiniz

Tibbin bütün nailiyyətlərinə baxmayaraq, xərçəng, infarkt, insult kimi ölümə “dəvət” göndərən xəstəliklər də artır.

Bu xəstəliklərin yaranma səbəbləri barədə müxtəlif fikirlər var, bunlardan biri və başlıcası kimi düzgün olmayan həyat tərzi, qidalanma rejimi göstərilir.

“Cümhuriyət” xəbər verir ki, kardioloq, dietoloq, lipidoloq və qidalanma üzrə mütəxəssis Tatyana Zaletova insult və infarktların əsas səbəbinin aterosklerozdur olmasına dair xəbərdarlıq edib. O, son müsahibəsində bu xəstəliyin qarşısını almaq üçün məhsulların adını çəkib.

Zaletova qeyd edib ki, ateroskleroz nəzərə çarpmadan inkişaf edir və damarın lümeninin kritik şəkildə daralması və ya lövhənin yırtılması və trombüs əmələ gəlməsi zamanı qəfil özünü göstərir. Onun sözlərinə görə, bu xəstəliyin yaranmasında əsas amil xolesterindir. Qan damarlarının divarlarında toplanır və tədricən onları bağlayır.

Bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün terapevt beş yemək tövsiyə etdi: yağlı balıq, məsələn, qızılbalıq, siyənək və ya skumbriya, qoz-fındıq, həmçinin yulaf əzməsi və digər tam taxıl məhsulları. Bundan əlavə, həkim salat  üçün sızma zeytun yağından istifadə etməyə çağırıb. Aterosklerozun qarşısını almaq üçün daha çox tərəvəz və meyvə yemək də faydalıdır.

Daha əvvəl kardioloq İrina Vasilyeva da infarkt və insultların 70 faizinin qarşısını almaq mümkün olduğunu bildirmişdi. Bu şərtlərin inkişaf riskini qiymətləndirmək üçün o, testlər aparmağa və bir insanın ümumi göstəricilərinə diqqət yetirməyə çağırdı.

Ət də “qatil” çıxdı 

İnsanlar daha çox işlənmiş qidalar (UP) istehlak etməyə başlayıblar. Bura tərkibində çoxlu şəkər, duz, qeyri-sağlam yağlar və lif çatışmazlığı olan hər şey daxildir. Bu isə ölüm təhlükəsinin artması deməkdir.

Həkimlər bu qidalarla bağlı da xəbərdarlıq edirlər. Belə ki, insanların yarıdan çoxu hər gün şirniyyat və xəmir yeyir. Eyni zamanda, 85%-i hər gün şirin içkilər içir.Təxminən 40% daim emal olunmuş ət istehlak edir və yalnız 24-27% tərəvəz və meyvə normasına (gündə 400 q) əməl edir.  Həkimlər  qeyd edirlər ki, ultra emal olunmuş qida getdikcə normal məhsulları əvəz edir, bu da qidalanma ilə birbaşa əlaqəli olan xəstəliklərin inkişaf riskinin artdığını göstərir. Əgər enerjinizin çox hissəsini “fast food” və şirniyyatlardan alsanız, bu məhsulların heç olmasa bir hissəsini daha sağlam bir şeylə əvəz etmək barədə düşünməlisiniz.

Niyə yedikdən sonra yatmaq istəyirik?

Mütəxəssislər deyirlər ki, bəzi məhsullar yedikdən sonra yuxululuq yarada bilər. Bunun səbəbi "yuxulu molekullar" və tərkibidir. Həkimlər müxtəlif araşdırma məlumatlarına istinadən insan qanında yuxululuq hissinə təsir edən molekulların olduğunu vurğulayırlar:

"Fosfolipidlər və amin turşuları ilə zəngin qidalar (balıq, yumurta, qoz-fındıq, bəzi tərəvəzlər) yeyəndə bu birləşmələrin səviyyəsi ayıqlığı qorumağa kömək edir. İşlənmiş qidalar isə əksinə, yuxuya getməyə səbəb olur. Bəzi pendirlər, kolbasa, “fast food” - bu cür məhsullar yuxululuqla əlaqəli molekulların aktivliyini artırır. Hətta kiçik istək və zəifliklərə səbəb ola bilər". 

Onun sözlərinə görə, günahkarlardan biri neyrotransmitterlərin sintezində iştirak edən və oyaqlıq tarazlığını poza bilən tiramindir.

Bu qidalar ölümü yaxınlaşdırır 

Bəzi qidalar isə hətta ölümcül ola biləcək hipertoniyanı daha da pisləşdirə bilər, ona görə də onları pəhrizdən çıxarmaq lazımdır. Kardioloqların  sözlərinə görə, ilk növbədə tərkibində yüksək natrium olan qidalardan- kolbasa, vetçina, sosis, hazır şorba, “fast food”, ketçup, soya sousu, parmesan və çedar pendirləri, noxud və qarğıdalı konservləri, çipsdən imtina etməlisiniz.

Bundan əlavə, həkimlər şirin içkilər, qəhvə və enerji içkilərindən istifadəni dayandırmağı  tövsiyə edib.

Həkimlər vurğulayırlar ki, hipertoniya ilə zərərli məhsulları sağlam alternativlərlə əvəz etməklə balanslaşdırılmış qidalanmaya riayət etmək vacibdir. Həmçinin sağlam gündəlik rejimə riayət etmək və vəziyyəti izləmək üçün mütəmadi olaraq tibbi müayinədən keçmək tövsiyə edilir.

Qəfil ölümü önləmək olar

Kardioloq İrina Vasilyevanın sözlərinə görə, ölümə yol açan infarkt və insultların 70 faizinin qarşısını almaq olar. O, “Telegram” kanalında bu xəstəliklərin qarşısını almaq üçün altı sadə addımı sadalayıb.

"Ailədə birinci dərəcəli qohumlarda ürək-damar fəlakətlərinin olub-olmadığını aydınlaşdırmaq lazımdır",-deyə o bildirib. Siz həmçinin boyunuzu, çəkini, bel ətrafınızı ölçməli və bədən kütlə indeksinizi hesablamalısınız. Bundan əlavə, qan təzyiqinizi bilmək vacibdir, həkim vurğuladı. Laboratoriya testlərinə gəlincə, o, lipidoqramma və qlükoza testindən keçməyə çağırdı. Bundan əlavə, EKQ, exokardioqrafiya, boyun və ya budun arteriyalarının ultrasəsini aparmaq lazımdır. Son addım ürək-damar risklərini qiymətləndirmək üçün şikayətlər olmasa belə, əldə edilən nəticələrlə həkimə müraciət etməkdir.

Daha uzun yaşaya bilərsiniz

“Bəzi vərdişlərin dəyişdirilməsi uzunömürlülüyü artıra bilər”. 

Bunu isə kardioloq, aritmoloq və reabilitasiya mütəxəssisi Mariya Çaykovskaya bildirib. O, ürək sağlamlığını gücləndirən və yüz yaşına qədər yaşamağa kömək edən vərdişləri sadalayıb. Çaykovskayanın fikrincə, təbii fiziki fəaliyyət uzun ömür sürməyə kömək edir:

"Uzun ömürlülər idman zalına nadir hallarda gedirlər. Onların hərəkəti gündəlik həyatın bir hissəsidir: gəzinti, bağçılıq, ev işləri".

Bundan əlavə,  ürək pəhrizdə müxtəlif bitki komponentləri, bütün qidalar - tərəvəzlər, meyvələr, paxlalılar, qoz-fındıqla gücləndirilir. Belə qida xolesterol səviyyəsini azaldan və iltihabın qarşısını alan, qan damarlarını zədələnmədən qoruyan lif və antioksidantlarla zəngindir. Həkim deyib ki, uzun və xoşbəxt həyat üçün psixi sağlamlıq və sosial əlaqələr heç də az əhəmiyyət kəsb etmir. Onun sözlərinə görə, uzunömürlülər çox vaxt ailə və dostların əhatəsində olurlar:

“Xroniki stress və oturaq həyat tərzi ürəyə təhlükəli yük yaradır, təbii aktivlik, düzgün qidalanma və ictimai fəallıq isə onun uzun və sağlam fəaliyyətini təmin edir”.

Kartof möcüzəsi

Başqa bir təhlükə mənbəyi olan şəkərli diabetin də qarşısını almaq mümkündür. Həftədə üç porsiya kartof qızartması yemək 2-ci tip diabetin inkişaf riskini 20% artıra bilər. Bunu yeni bir araşdırma üzə çıxarıb. Ancaq kartof həvəskarlarının ümidsizliyə qapılmasına ehtiyac yoxdur.

“The BMJ”-də dərc olunan araşdırmaya görə, oxşar miqdarda bişmiş, qaynadılmış və ya kartof püresi yeyən insanlar xroniki xəstəliyə tutulma riski altında deyillər.Harvard Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar qrupu "Daha çox kartof istehlakı ilə 2-ci tip şəkərli diabet riskinin artması arasındakı əlaqə, ilk növbədə, kartof qızartması ilə idarə olunur",-deyib.

Kartofda lif, kalium və C vitamini kimi qida maddələri var, lakin onlar enerji üçün qlükozaya parçalanan karbohidrat növü olan nişastada da yüksəkdir. Kartof 2-ci tip diabet, yüksək qan təzyiqi və çəki artımı riskinin artmasına rəvac verir.

Lakin son tapıntılar kartofu bişirmə tərzimizin sağlamlığımız üçün necə vacib olduğunu vurğulayır. Barselonadakı Kataloniya Açıq Universitetinin müəllimi Diana Diaz Rizzolo deyib:

"Qidalanmada təkcə nə yediyimiz deyil, həm də nə yeməyi dayandırdığımız vacibdir".

Tədqiqat ABŞ-də 205000-dən çox insanı 30 ildən çox müddət ərzində  izləyib. Həmin müddət ərzində 22 mindən çox insana 2-ci tip şəkərli diabet diaqnozu qoyulub. Tədqiqat nadir hallarda kartof yeyən insanlarla müqayisədə həftədə ən azı yeddi porsiya kartof yeyənlərin 2-ci tip diabetə tutulma riskinin 12% daha çox olduğunu göstərib. Həftədə üç dəfə kartof qızartması yeyən insanların şəkər xəstəliyinə tutulma riski onu nadir hallarda yeyənlərə nisbətən 20% daha yüksək olub. Həftədə yeddi porsiyada risk 27%-ə yüksəlib.

Məşhur  dərman insanı cavanlaşdırır?

Məşhur arıqlama dərmanı “Ozempic” nəinki çəkini azalda , həm də qocalmanı ləngidə bilər.  “TruDiagnostic” şirkətinin amerikalı alimləri belə qənaətə gəliblər. Onların məlumatlarına görə, dərmanın tərkibində olan semaqlutid bioloji saatı yavaşlata bilər və bədənin sağlamlığına müsbət təsir göstərir.

Tədqiqatda HİV ilə əlaqəli lipohipertrofiyası olan 108 nəfər iştirak etdi - bu xəstəliklə bədəndə artıq yağ yığılır və hüceyrələrin qocalmasını sürətləndirir. İştirakçıların yarısı 32 həftə ərzində Ozempic qəbul edib. Bioinformatika üzrə mütəxəssis doktor Varun Dvarka deyib:

"Semaqlutid qəbul edənlər tədqiqatın sonunda biologiya baxımından orta hesabla 3,1 yaş gənc idilər".

Alimlər qeyd edirlər ki, cavanlaşma xüsusilə beyin və immunitet sisteminin işində nəzərə çarpırdı - bu sahələrdə bioloji yaş təxminən beş il azalıb. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, dərman maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır və iltihabı azaldır, bu da effekt verir.

Tədqiqat müəyyən bir xəstəliyi olan insanlar üzərində aparılsa da, alimlər oxşar təsirlərin başqalarında da ola biləcəyinə inanırlar. Lakin mütəxəssislər hələlik bu dərmanlardan yalnız cavanlaşma məqsədi ilə istifadə etməyi məsləhət görmürlər.

Elnarə Kərimova
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin