Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

“Operativ Dil Mərkəzi yaradılmasa, Azərbaycan dili sürətə uduzacaq” Şəmil Sadiq

“Operativ Dil Mərkəzi yaradılmasa, Azərbaycan dili sürətə uduzacaq” Şəmil Sadiq

Sherg.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

“Dil canlıdır, amma özbaşına buraxıla bilməz – dövlət strateji idarə etməlidir”

Son illərdə qloballaşma və rəqəmsal mühitin sürətlə genişlənməsi milli dillər üçün yeni çağırışlar yaradıb. Bu baxımdan Azərbaycan dilinin ədəbi saflığının qorunması məsələsi dövlət səviyyəsində xüsusi önəm daşıyır. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə bu mövzuya yenidən diqqət çəkməsi təsadüfi deyil. Dövlət başçısı vurğulayıb ki, xarici sözlərin və internet təsirlərinin nəzarətsiz şəkildə dilə daxil olması ədəbi dilin saflığını sarsıdır və bu təhlükənin qarşısının alınması həm dövlətin, həm də hər bir vətəndaşın vəzifəsidir.

Prezident müsahibəsində noyabrın 3-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş yığıncağında da dillə bağlı mühüm məqamlara toxunduğunu xatırladıb. Ölkə başçısının fikrincə, müstəqil Azərbaycan dövləti bu dilin əsas qoruyucusu kimi çıxış etməli, xüsusilə xaricdə yaşayan azərbaycanlılar arasında ana dilinin unudulmaması üçün onlayn məktəblər və tədris imkanlarını genişləndirməlidir: “On il bundan əvvəl mən bu kürsüdən, eyni zamanda, Azərbaycan dili haqqında danışmışdım, öz narahatlığımı ifadə etmişdim. Deyə bilərəm ki, son 10 il ərzində bu istiqamətdə lazımi addımlar atılıb. Ancaq desəm ki, vəziyyət məni tam qane edir, əlbəttə ki, səmimi olmaram. Azərbaycan dili çox zəngin dildir. Bu gün 50 milyondan çox insan üçün Azərbaycan dili ana dilidir. Ancaq təmiz, saf, ədəbi Azərbaycan dilinin qoruyucuları bizik - müstəqil Azərbaycan dövləti. Mən azərbaycanlıların yaşadıqları müxtəlif bölgələrdə vəziyyətlə müntəzəm surətdə olaraq tanış oluram, diqqətdə saxlayıram, lazımi tədbirlər görürəm. Görürəm ki, bəzi yerlərdə bizim ədəbi dilimiz digər ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar arasında itirilir. Daha çox məişət dili kimi istifadə olunur, xarici kəlmələrlə dolu olur. Ona görə biz öz dilimizi qorumasaq, dilimizi təmiz, saf saxlamasaq, onda yavaş-yavaş dilimizi itirə bilərik. Hər bir millət, hər bir xalq üçün onun Ana dili onun milli mənsubiyyətinin əsas amilidir və bu istiqamətdə bütün ictimai fəallar, bütün ictimaiyyət bir nöqtəyə vurmalıdır. Bizim dilimiz qədimdir. Yenə də deyirəm, 50 milyondan çox insan üçün Ana dilidir, çox zəngindir və xarici kəlmələrə ehtiyac da yoxdur. Düzdür, beynəlxalq leksikon var və hər birimiz bu leksikondan istifadə edirik. Amma əgər Azərbaycan dilində əzəli bir kəlmə varsa, başqa dildən kəlməni gətirib əvəzləmək nə məqsəd daşıyır? Bu, ya səhvdir, ya təxribatdır. Hər ikisi də qəbuledilməzdir”.

Dövlət başçısı eyni zamanda bildirib ki, ədəbi dilin yalnız məişət səviyyəsində deyil, təmiz və düzgün formada yaşadılması milli kimliyin qorunmasının əsas şərtidir. Bu çağırışlar Azərbaycan dilinin gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürülməsi üçün cəmiyyətin bütün təbəqələrinin birgə məsuliyyətini ön plana çıxarır. 

Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyasının sədri, Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru dosent Şəmil Sadiq “Sherg.az”a açıqlamasında bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin mövqeyi Azərbaycan dilini təkcə mədəni dəyər deyil, milli təhlükəsizlik, dövlətçilik və strateji davamlılığın əsas sütunu kimi təqdim edir. 

Onun sözlərinə görə, bu yanaşma açıq şəkildə göstərir ki, dilin qorunması artıq yalnız alimlərin, müəllimlərin və ya ədəbiyyat adamlarının işi deyil; bu, dövlətin və cəmiyyətin ortaq məsuliyyət sahəsidir: “ Daha mühüm məqam isə dövlət başçısının Azərbaycan dilinin saflığı ilə bağlı narahatlığını açıq və qətiyyətli şəkildə ifadə etməsi oldu. Bu fikirlə Prezident cəmiyyətin qarşısına sadəcə problem qoymur, eyni zamanda məsuliyyət bölgüsünü də açıq şəkildə müəyyənləşdirir. Yəni məsələ yalnız “narahatlıq ifadəsi” ilə bitmir; bu, konkret addımların, sistemli dəyişikliklərin və institusional qərarların tələb olunduğu bir çağırışdır. Bu çağırışdan sonra müxtəlif qurumlarda müzakirələrin başlanması, təkliflərin səsləndirilməsi təqdirəlayiqdir. Bəli, dilin statusu, tədris həcmi, terminoloji siyasət və yanaşma fərqləri bu çağırışın mahiyyətinə uyğun şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməlidir.

Azərbaycan dilinə sahib çıxmaq hər bir vətəndaşın vazkeçilməz mənəvi borcudur. Elə bu səbəbdən də mən bir müəllim olaraq, bu çağırışa cavab vermək üçün özümüzə sual etməyi zəruri sayıram: Biz bu çağırışa necə cavab verməliyik? Hansı addımları atmalıyıq? İllərdir yol verdiyimiz hansı səhvləri açıq şəkildə etiraf edib aradan qaldırmalıyıq?”

Ş. Sadiq hesab edir ki, zamanın sürətinə cavab verən dil siyasəti zərurətdir. Müasir dünyanın əsas xüsusiyyətlərindən biri sürətdir. Texnologiya, süni intellekt, sosial media və qlobal kommunikasiya hər gün, hətta hər saat yeni anlayışlar, terminlər və sözlər yaradır:

“Lakin etiraf etməliyik ki, bu sürətə dil baxımından operativ cavab verə bilən institusional və işlək mexanizmimiz yoxdur.

Bu gün Azərbaycan dilinə daxil olan yeni sözlərin rəsmi status alması illərlə vaxt aparır. Bir termin əvvəlcə qeyri-rəsmi şəkildə danışıq dilinə keçir, sonra uzun müddət mübahisəli formada işlədilir, daha sonra isə bəlkə də illər sonra lüğətə düşür: necə yazılacağı, necə səslənəcəyi, qəbul olunub-olunmayacağı aydınlaşana qədər cəmiyyətdə ciddi çaşqınlıq yaranır. Halbuki müasir dil siyasəti reaktiv yox, proaktiv olmalıdır. Əslində olmalı olan budur: yeni söz məişət dilinə, mediaya və ya elmi üsluba daxil olduğu anda onunla bağlı aydın və rəsmi mövqe ortaya qoyulmalıdır. Ya həmin anlayış üçün Azərbaycan dilində qarşılıq təklif edilməli, ya qardaş türk dillərindəki uyğun variant seçilməli, ya yeni söz yaradılmalı, ya da həmin termin olduğu kimi qəbul edilərək yazılış və tələffüz qaydası ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.

Bu məqsədlə dövlət dəstəyi ilə rəsmi şəkildə bir Operativ Dil Mərkəzinin yaradılması zəruridir. Bu mərkəz ölkənin aparıcı dilçi alimlərindən, yazıçılarından, ədəbiyyatşünaslarından və terminoloqlarından ibarət olmalı, müntəzəm – həftəlik və ya aylıq toplantılar keçirməli, dilə daxil olan yeni sözləri müzakirə etməli və qəbul edilən qərarları operativ şəkildə cəmiyyətlə paylaşmalıdır”.

Naşirin fikrincə, bu qurumun əsas funksiyası yeni alınma sözün Azərbaycan dilində qarşılığını tapmaq, ehtiyac olduqda qardaş türk xalqlarının dil təcrübəsindən yararlanmaq, dilin daxili imkanları ilə yeni söz yaratmaq və yaxud termin olduğu kimi qəbul edilirsə, onun rəsmi yazılış və oxunuşunu təsdiqləməkdən ibarət olmalıdır: “Ən vacibi isə odur ki, bu qərarlar vahid və mötəbər mənbədən açıqlansın. Belə olduqda nə media, nə müəllim, nə də vətəndaş tərəddüd içində qalmaz; dil mühitində pərakəndəlik və gərəksiz variant bolluğu yaranmaz. Bu sahədə ən uğurlu modellərdən biri qardaş Türkiyədə fəaliyyət göstərən Türk Dil Kurumudur. Bu qurum yeni terminlərlə bağlı operativ qərarları ilə tanınır. Məsələn, “selfie” sözü türk ictimaiyyətində yeni yayılmağa başlayanda, qurum qısa müddətdə bunun qarşılığı kimi “özçekim” variantını təklif etdi və rəsmi şəkildə elan etdi. Nəticədə termin həm mediada, həm də gündəlik dildə sürətlə qəbul olundu və bu gün də aktiv şəkildə istifadə edilir.

Bu nümunə göstərir ki, vaxtında verilən qərar dili qoruyur, gecikən qərar isə dili xaotik axına buraxır. Dil canlı orqanizmdir, amma bu, onun özbaşına buraxılması demək deyil. Xüsusilə dövlət dili statusu daşıyan bir dil strateji idarəetmə tələb edir. Operativ Dil Mərkəzinin yaradılması Azərbaycan dilinin müasir çağırışlara uyğun inkişafı, terminoloji sabitliyin qorunması və cəmiyyətin dil məsələsində yönləndirilməsi baxımından mühüm addım ola bilər. Zaman sürətlidir. Dil isə ya bu sürətə uyğunlaşacaq, ya da geridə qalacaq”.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:132
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 08 Yanvar 2026 14:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see369

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see288

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see287

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see283

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see283

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see278

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see261

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see256

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see251

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see250

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see246

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see246

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see240

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see237

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see232

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see229

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see223

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see200

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri