Orta əsrlər kilsəsinin Tritonları qadağan etməsi doğrudurmu?

Orta əsrlərdə ədəbiyyat və incəsənətdə pis ruhlar müxtəlif yollarla təsvir olunurdu, bəs musiqidə şeytan necə idi?

SİA xəbər verir ki, medievalists.net portalı kilsənin “şeytan tonlarını” necə qadağan etməsi ilə bağlı bir mifi ortaya çıxardı.

Musiqi nəzəriyyəsi və tarixi ilə bağlı bir çox məşhur mənbələr iddia edir ki, Orta əsrlərdə Katolik Kilsəsi şeytanın müəyyən bir interval - triton təşkil edən iki notu çalmaqla və ya oxumaqla çağırıla biləcəyinə inanırdı.

Eyni vaxtda çalınan iki nota harmonik intervallar, bir-birinin ardınca çalınan iki nota isə melodik intervallar adlanır.

Onlar üç və ya daha çox notdan ibarət olan akkordlardan fərqlənir. Nədənsə, triton orta əsr kilsəsi tərəfindən o qədər güclü hesab olunurdu ki, ruhanilər şeytanı çağıra biləcəyindən qorxaraq bu intervalı ehtiva edən musiqinin bəstələnməsini və ya ifasını qadağan edirdilər.

Kilsənin Orta əsrlərdə yaradıcılıq da daxil olmaqla həyatın bir çox sahəsinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyini nəzərə alsaq, dini hakimiyyət orqanlarının həqiqətən belə bir qadağa qoyması tamamilə mümkündür.

Bu, Kilsə üçün qeyri-adi deyil: müəyyən alətlərin liturgiya xorlarında çalması qadağandır və qadınların (rahibə olmadıqları təqdirdə) iştirak etməsi də qadağandır.

Lakin, yüksək vəzifəli şəxslərin tritonun şeytani gücünə görə istifadəsini qadağan etməsi əfsanəsi əsasən mifdir.

Bəli, bəstəkarlar tritonlardan çəkiniblər, amma bu, onların bir şəkildə şeytanla əlaqəli olduğuna görə deyil.

Əvvəla, xatırlamaq lazımdır ki, şeytanın obrazı Xristian tarixi boyunca uzun bir metamorfoza zəncirindən keçib.

Müqəddəs Kitab onun şəxsi xüsusiyyətlərini və ya görünüşünü çətinliklə təsvir edir, buna görə də bugünkü şeytanın obrazını təşkil edən bir çox detallar Orta əsrlərdə icad edilmiş və sonra sənətçilər, ilahiyyatçılar tərəfindən şişirdilmişdir.

Dantenin “İlahi komediya”sı kimi ədəbi əsərləri qeyd etmək olmaz ki, bu da digər bədii təsvirlərə daha da ilham verir. Bəs şeytani triton mifi haradan qaynaqlanıb?

Şayiələrə görə, musiqidəki iblis və ya 18-ci əsrdə adlandırıldığı kimi "musiqidəki şeytan" pis qüvvələri çağıra bilər, çünki qulaq asmaq qorxulu və xoşagəlməz idi.

Amma əslində Kilsə heç vaxt tritonu qadağan etməyib, daha doğrusu, ondan istifadə etməyə cəsarət edən bəstəkarları və ya musiqiçiləri kilsədən kənarlaşdırmayıb.

Əslində, bu, bəzi tanınmış orta əsr bəstəkarlarının əsərlərində, məsələn, xor musiqisində tez-tez tritonlar olan Perotinusun əsərlərində görünür.

Musiqiçilərin ondan nadir hallarda istifadə etmələrinin səbəbləri əsasən nəzəri xarakter daşıyır.

Triton həqiqətən də dissonanslı və qəribə səslənir; onu hər hansı bir dəqiqliklə oxumaq çox çətindir.

Nazlı Almuradova