Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Yeni Orta əsrlər...

Yeni Orta əsrlər...

Icma.az, Qaynarinfo saytına istinadən bildirir.

İspaniya inqilabının məğlubiyyətindən sonra Alber Kamyu yazmışdı: "Biz məhz İspaniyada öyrəndik ki, sən haqlı olmağına baxmayaraq məğlub ola bilərsən, güc ruha qalib gələ bilər və elə zamanlar var ki, cəsarət mükafatlandırılmır”.

Kamyu üçün kəşf olan bu ssenari bizim dövrümüzdə adi reallığa çevrilir. Kobud gücün təntənəsi totaldır. Qanunları kompromislər əvəzləyib. Dünya isə feodalların torpaq uğrunda didişməsinin taktikasına şahidlik edir. Artıq Yeni Orta əsrlərdən danışmaq zamanıdır.

***

Məşhur filosof-neomarksist Herbert Markuze 1968-ci ildə, Marksın 150 illiyi ilə əlaqədar YUNESKO-nun simpoziumunda "İnqilab konsepsiyasına yeni baxış” adlı mühazirə oxuyur. Orada bu günümüzlə səsləşən bir çox fikirlər var.

Məsələn, Markuze qeyd edir ki, Marks uğursuzluq, məğlubiyyət və ya xəyanətin mümkünlüyünü istisna etmirdi, ona görə də "ya sosializm, ya da barbarlıq” alternativi onun İnqilab konsepsiyasının ayrılmaz hissəsi deyildi. 

"Halbuki, olmalıdır. İnsanın əmək vasitələrindən, total istehsal aparatından asılılığı qeyri-məhdud və nəzarətsiz hakimiyyətlə nəticələnib. Texnologiyalara sahib və "milli maraqlar” adı altında mobilizasiyaya nail olan bu hakimiyyət ideoloji cəhətdən özünün təsiri altına düşən və sistemə inteqrasiya olunan insanları  müttəfiqinə çevirir”, - Markuze söyləyir. Bu vəziyyət isə "ya sosializm, ya da barbarlıq” alternativini yox edir. Yəni, yalnız barbarlıq qalır. 

Bir sözlə, bəşəriyyətin inkişafının ali mərhələsinə keçid alınmazsa, ictimai təkamül yerində saymayacaq, əksinə, geriyə doğru dönəcək. Sonunda 21-ci əsr Orta əsrlərlə əvəzlənəcək.

Bu barədə ilk söhbət açanlardan biri hələ yüz il əvvəl Nikolay Berdyayev olmuşdu. Sonralar Pitirim Sorokin və kommunist dissident Aleksandr Zinovyev Yeni Orta əsrlər konsepsiyasını inkişaf etdirir. Ancaq konsepsiyanın geniş müzakirə mövzusuna çevrilməsi italyan yazıçı və mühəndis Roberto Vakkanın  1973-cü ildə yazdığı "Orta əsrlərin yaxın gələcəyi” essesindən başlayır. Vakka texnoloji era üçün xarakterik olan iri sistemlərin deqradasiyasından söz açır. Onun fikrincə, bu sistemlər elə mürəkkəbdir ki, mərkəzi hakimiyyət onun öhdəsindən gəlməkdə acizdir. Sistem məhvə məhkumdur, bu məhv bütün sənaye sivilizasiyasının sonu olacaq. 

Umberto Eko isə 1994-cü ildə nəşr etdirdiyi məqaləsini "Orta əsrlər artıq başlayıb” adlandırır.

Yəni, Roberto Vakka Yeni Orta əsrlərdən danışanda ilk səbəb kimi "texnoloji inqilab”ın gətirdiyi fəsadları nəzərdə tutur. Məsələn, onun təsvir etdiyi bir ssenarini nəzərdən keçirək : Tutaq ki, şaxtalı bir gündə ABŞ-da nəhəng avtomobil tıxacı və dəmir yolunda qəza nəticəsində aeroportun personalı işə çata bilmir. Dispetçerlər əvəzlənmədiyindən xəta baş verir və iki təyyarə havada toqquşur. Onlar yüksək voltlu elektik xətlərinin üzərinə düşür, nəticədə digər xətlərdə də yüklənmə baş verir və böyük bir şəhər işıqsız qalır. Havalar şaxtalıdır, yollar bağlıdır, qəzanın nəticələrini bir neçə gün aradan qaldırmaq olmur, ofislərdə və evlərdə ocaqlar yandırılır, nəticədə yanğınlar baş verir, yanğınsöndürənlər hadisə yerinə çata bilmir, milyonlarla qəzəbli sakin bir-birinə zəng etməyə çalışır və telefon sistemi sıradan çıxır. Adamlar yollara çıxır, piyadaları soyuq öldürür. Ac insanlar başqalarının evlərinə və mağazalara hücum çəkir, ABŞ-da hər evdə odlu silah olduğundan atışmalar başlayır. 

Bir neçə gündən sonra vəziyyət nəzarətə götürülsə də, çoxsaylı cəsədlər epidemiya mənbəyinə çevrilir, qorxu psixozu yayılır. Siyasi quruluşun böhranı başlayır, mərkəzi hakimiyyətə tabe olmayan və öz silahlı gücü olan bir neçə siyasi qüvvə formalaşır. Şəhərdən köç başlayır, qanun gücünü itirir, sənədlər məhv edilir, mülkiyyət hüququ itirilir. Şəhərlər xarabalığa çevrilir, xırda miqyaslı yerli hakimiyyətlər isə digərlərindən qala divarları tikməklə izolyasiya olunur. Bir sözlə, feodal sistem formalaşır, yerli hakimiyyətlərin ittifaqları qanuna yox, gücə arxalanır. yenidən primitiv adətlər bərpa olur.

Vakkanın təsvir etdiyi Apokalipsisdə sivilizasiyanın yenidən inkişafı da sual altına düşür. Çünki, biliklər itirilib, ya da saxtalaşdırılır. Bir sözlə, qaranlıq Orta əsrlərə xoş gəldiniz.

Vakkadan bir neçə il sonra futurist Furio Kolombo yazacaqdı:  "Texnoloji hakimiyyət qəfil manevrlə dövlət institutlarını hər hansı mənadan məhrum edir və ictimai strukturları dayaqsız qoyur”. Nəticədə dövlət institutları vacibliyini itirir, hökumətlərin qərarları formal xarakter daşıyır, əsas qərar sahibləri isə iqtisadi mərkəzlər olur. İqtisadi mərkəzlər dövlət sektorunun gücündən istifadə etməklə öz kəşfiyyatını və universitetlərini yaradır...

***

İndi isə qayıdaq şahidi olduğumuz reallığa. Toplumu istehlak cəmiyyətinin əlvan təsvirləri ilə sonsuzadək idarə etmək mümkün deyil.  Qlobal çağırışların heç biri həllini tapmır, oliqarxiya problemlərin həllini uzatmaqla və onları gələcək nəsillərə ötürməklə məşğuldur. 

Dinamik kapitalist cəmiyyətindən statik ictimai münasibətlərə keçid o dərəcədə aydındır ki, bunu yalnız neoliberal ortodokslar inkar edə bilər.  Tənəzzülə ad da tapıblar - "postsənaye cəmiyyəti”.  Bu adın idiotizmi yalnız gülüş doğurur. Bu ona oxşayır ki, feodalizmə postqudlarlıq, kapitalizmə isə postfeodal cəmiyyət adı verəsən. Halbuki daha aydın söyləmək olar - "Yeni Orta əsrlər”.

Yüz illər boyunca zavod və fabriklərə bağlanandan sonra feodallara və ağalara təhkimli olmaq zamanı gəlir. Müqavimətin yoxluğunda bizi Orta əsrlər gözləyir...

Məmməd Süleymanov

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:233
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 20 May 2025 11:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see271

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see269

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see260

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see259

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see253

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see249

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see244

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see240

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see226

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see217

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see215

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see205

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see203

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see203

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see200

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see199

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see196

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see194

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see188

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri