Icma.az
close
up
RU
Öz mənşəyinə qayıdış... Kosmosdan Yerə baxan insanın yaşadığı Overvyu effekti nədir?

Öz mənşəyinə qayıdış... Kosmosdan Yerə baxan insanın yaşadığı Overvyu effekti nədir?

Kulis.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

12 aprel Beynəlxalq Kosmonavtika Günüdür.

Kulis.az bununa bağlı materialı və kosmosla bağlı maraqlı faktları təqdim edir.

Bəzən insan başını qaldırıb səmanı seyr edəndə anlayır ki, ən böyük sirlər məhz uzaqlarda deyil, həm də öz daxilində gizlidir. 12 aprel – Beynəlxalq Kosmonavtika Günü bu sirlərin açılmağa başlandığı gün kimi tarixə düşüb. Bu tarix təkcə bir uçuşun deyil, insan təxəyyülünün, cəsarətinin və elmi idrakının sərhədləri aşdığı bir başlanğıcdır.

1961-ci ilin həmin yaz səhərində insan ilk dəfə Yer cazibəsindən qoparaq kosmosa yüksəldi. Bu hadisə yalnız texniki nailiyyət deyildi – bu, bəşəriyyətin “mümkün deyil” anlayışını yenidən yazması idi. Maraqlıdır ki, kosmosa uçuşa qədər bir çox alimlər insanın çəkisizlik şəraitində ağlını itirə biləcəyindən ehtiyat edirdi. Ona görə də ilk kosmonavtın idarəetmə panelinə bir növ “şifrə” qoyulmuşdu – yalnız fövqəladə vəziyyətdə istifadə etmək üçün. Bu fakt göstərir ki, ən böyük sıçrayışlar belə şübhə və qorxu ilə yanaşı doğulur.

Kosmos haqqında düşündükcə başqa maraqlı bir həqiqət də ortaya çıxır: biz əslində ulduz tozundan ibarətik. İnsan bədənindəki bir çox elementlər milyardlarla il əvvəl partlamış ulduzların qalıqlarıdır. Deməli, kosmosa uçmaq bir növ öz mənşəyimizə doğru qayıdışdır. Bu baxımdan kosmonavtika yalnız elm deyil, həm də fəlsəfi bir səyahətdir.

Kosmosun səssizliyi də düşündürücüdür. Orada səs yayılmır, çünki səs üçün hava lazımdır. Bu o deməkdir ki, kainatın ən böyük hadisələri – ulduz partlayışları, planetlərin toqquşması – əslində tam sükut içində baş verir. İnsan isə Yer üzündə daim səs-küy içində yaşayır. Bəlkə də kosmosun səssizliyi bizə bir dərsdir: ən böyük dəyişikliklər bəzən sakitlikdə baş verir.

Kosmonavtlar orbitdə gündə təxminən 16 dəfə günəşin doğub-batmasını izləyirlər. Bu, zaman anlayışını tamamilə dəyişir. Yer üzündə bir gün 24 saatdır, amma kosmosda zaman daha sürətli axan bir təcrübəyə çevrilir. Bu isə bizə xatırladır ki, zaman nisbi anlayışdır və insan onu necə yaşadığından asılı olaraq fərqli hiss edir.

Beynəlxalq Kosmonavtika Günü yalnız keçmiş nailiyyətlərin xatırlanması deyil, həm də müasir və gələcək kosmik proqramların elmi təhlili üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Artemis kimi proqramlar göstərir ki, insanın kosmosa marağı və tədqiqat potensialı davamlı şəkildə inkişaf edir və bəşəriyyət yeni kosmik mərhələyə qədəm qoyur.

Kosmonavtika Gününün ən dərin mənalarından biri də budur: sərhədlər yalnız xəritələrdə mövcuddur. Kainatın sonsuzluğunda nə ölkələr, nə sərhədlər var – yalnız vahid bir bəşəriyyət anlayışı mövcuddur. Kosmosdan Yerə baxan astronavtların çoxu deyir ki, planetimiz incə, kövrək və eyni zamanda möcüzəvi görünür. Bu baxış insanlara həm məsuliyyət, həm də birlik hissi aşılayır.

12 aprel bizə sadəcə keçmişin uğurunu xatırlatmır, həm də gələcəyə açılan qapını göstərir. Bəlkə də bir gün insan Marsda yaşayacaq, başqa qalaktikalara səyahət edəcək. Amma bu böyük yolun başlanğıcı məhz həmin bir addımla – ilk kosmik uçuşla qoyulub.

Belə bir sual yaranır: insan niyə kosmosa can atır? Cavab sadədir – çünki o, öyrənmək istəyir. Çünki o, bilinməyənə doğru getməkdən qorxmur. Və ən əsası, çünki insanın ruhu həmişə səmanın da sərhədlərini aşmaq istəyir...

Kosmonavtika ilə bağlı maraqlı faktlar:

1961-ci il 12 aprel tarixində kosmosa ilk uçuşu həyata keçirən şəxs rus kosmonavt Yuri Qaqarin olmuşdur. O, SSRİ-nin “Vostok-1” kosmik gəmisi ilə Yer ətrafında orbitə çıxaraq bəşər tarixində kosmosa gedən ilk insan kimi tanındı. Qaqarin kosmonavt korpusuna seçilərkən onun boyunun nisbətən qısa olması (təxminən 1.57 m) üstünlük hesab olunurdu. Çünki “Vostok” kapsulu çox dar idi və bu cür fiziki xüsusiyyətlər texniki baxımdan daha uyğun sayılırdı. Hazırlıq zamanı o, çox ağır testlərdən keçmişdi. Bunlara yüksək sürətli fırlanma (sentrafuqada sınaqlar), uzunmüddətli izolyasiya kamerasında qalmaq və çəkisizlik şəraitinin simulyasiyası daxil idi. Bu testlər kosmosda qarşılaşa biləcəyi həm fiziki, həm də psixoloji çətinlikləri yoxlamaq üçün aparılırdı. Həyata keçirilən bu ilk insanlı kosmik uçuş 108 dəqiqə davam etmiş və Yer ətrafında bir tam dövrü əhatə etmişdir. Bu, orbital mexanikanın praktik tətbiqinin erkən uğurlarından biridir.

***
İlkin ehtimalların əksinə olaraq, insan orqanizmi çəkisizlik şəraitinə uyğunlaşa bilir və bu sahədə aparılan tədqiqatlar kosmik biologiyanın əsasını təşkil edir.

***

Erkən kosmik uçuşlarda insan faktoruna olan etimadsızlıq səbəbilə idarəetmə əsasən avtomatik sistemlərə həvalə edilmişdir.

***
Kosmik uçuşlar zamanı müşahidə olunan zaman fərqləri nisbilik nəzəriyyəsi ilə izah olunur və yüksək sürətlərin zaman axınına təsirini göstərir.

***
Yer atmosferindən kənarda kosmonavtlar yüksək səviyyəli radiasiyaya məruz qalır ki, bu da uzunmüddətli missiyalar üçün əsas problemlərdən biridir.


Vakuum şəraitində səs dalğalarının yayılmaması fizikanın fundamental qanunlarının kosmosda da qüvvədə olduğunu təsdiqləyir.

***
İnsan bədənindəki elementlərin əksəriyyəti nüvə sintezi nəticəsində yaranmışdır.

***

Uzunmüddətli kosmik uçuşların bioloji nəticələri - sümük sıxlığının azalması və əzələ atrofiyası kimi hallar kosmik tibbin əsas tədqiqat istiqamətlərindəndir.


Kosmosdan Yerə baxış insanın dünyagörüşündə ciddi dəyişiklik yaradır və bu hal "Overview" effekti kimi tanınır. Bu vəziyyət insan şüurunun Yeri qavrayış tərzini dəyişməsinə səbəb olur. Bu effektə görə, Yer kürəsini kənardan görəndə birdən-birə bəşəriyyətin yaratdığı problemlər mənasızlaşır və insanda sadəcə Yer kürəsini qorumaq istəyi yaranır.


Son dövrün ən mühüm kosmik təşəbbüslərindən biri olan "Artemis-II" missiyası çərçivəsində daha bir kosmonavtika nailiyyətinə imza atıldı. Uzun fasilədən bu missiya birbaşa Ay səthinə eniş etməsə də, gələcək enişlərin (xüsusilə "Artemis -III") texniki və əməliyyat əsaslarını yoxlamaq məqsədi daşıyır. Artemis proqramı yalnız Ay missiyası deyil, həm də gələcək Mars ekspedisiyalarının hazırlıq mərhələsidir. Bu proqram çərçivəsində inkişaf etdirilən texnologiyalar (məsələn, yeni nəsil daşıyıcı raketlər və kapsullar) uzunmüddətli insanlı kosmik uçuşların mümkünlüyünü artırır.

"Sarı mətbuat"dan meyarlar zirvəsinə - Pulitser mükafatı haqqında maraqlı faktlar "Əşrəf, bəxtin gətirib, sənin heybəni ağzınacan doldurublar..." - İsmayıl Şıxlının "Dəli Kür" romanından bir hissə "Bu hesaba 4500 dollar köçürün, sonra danışaq" - Yalçın İslamzadə İlbər Ortaylıdan yazdı
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:329
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 12 Aprel 2026 15:15 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see353

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see293

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see292

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see291

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see283

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see275

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see268

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see267

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see266

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see253

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see248

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see247

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see245

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see244

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see244

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see235

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see234

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see232

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see222

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see218
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri