Icma.az
close
up
RU
Özünün yazdığı nədir ki, başqalarını da təhlil edir? Tənqidçilərdən əvəz çıxmağa çalışanlar...

Özünün yazdığı nədir ki, başqalarını da təhlil edir? Tənqidçilərdən əvəz çıxmağa çalışanlar...

Kulis.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Kulis.az ədəbiyyatşünas Mətanət Vahidin "Yaza bilməyən tənqidçilər" yazısını təqdim edir.

Alexandro Qonsales İnyarritunun "Oskar"lı “Birdman” filmində (2014) ən yaddaqalan səhnələrdən biri də barda tənqidçi ilə aktyorun görüşüdür.
Tənqidçi tanışı ilə qarşılaşan Mayk Şayner deyir ki, mübarizə apara bilməyən adam qeybətçi olduğu kimi, yaratmaq iqtidarında olmayan yazar da tənqidçi olur.

Filmdə Mayk bu fikrin Floberə məxsus olduğu təxminini irəli sürsə də, biz onun Bernard Şouya aid olması məlumatı ilə daha çox qarşılaşmışıq.

Yeri gəlmişkən, B.Şou özü də tənqidçi idi. Üstəlik, 63 pyes müəllifi olan yazar 1925-ci ildə Nobel mükafatına da layiq görülmüşdü.

Bu fikrin ona məxsus olması bir o qədər inandırıcı təsir bağışlamır.

Hazırda isə bunun elə bir önəmi də yoxdur: mənbənin unudulub məlumatın yaddaşlarda qaldığı məqamlardandır.

Uzun illərdir, bu fikri hələ də əldə bayraq edib tənqidçilərdən tənqidlərin əvəzini çıxmağa çalışan yazarlar var.

Ən pisi də odur ki, onlar haqqında özü yaza bilmədiyi üçün tənqid yolu tutduğu fikrini hətta bəzi ədəbiyyatşünaslar da deyir.

Sirr deyil ki, binayi-qədimdən yazarlarla tənqidçilər ortaq məxrəcə gələ bilməyiblər.

Amma ədəbiyyatdan heç olmasa xəbəri olan hər kəs bilir ki, istər dünya, istərsə də Azərbaycan ədəbiyyatında həm tənqid, həm də bədii yaradıcılıqla məşğul olan müəlliflərin onlarla nümunəsi var.

Məsələ burasındadır ki, tənqidi mətn də ən azı, bədii mətn qədər maraqla oxunmalı, oxucunun diqqətini üzərinə cəmləyə bilməlidir.

Buna görə də tənqidi yazı heç də bədii mətndən daha az yaradıcılıq qabiliyyəti tələb etmir.

Dünya ədəbiyyatında Con Drayden, Şarl Pyerro, Lesli Stiven, Somerset Moem, Con Apdayk, Virciniya Vulf, Mişel Uelbek, Syuzan Zontaq, Stefan Mallarme, Hilari Mantel, Alber Kamyu, Tomas Eliot, Milan Kundera, Umberto Eko və s.; Azərbaycan ədəbiyyatında Seyid Hüseyn, Mehdi Hüseyn, Qulu Xəlilov, Bəxtiyar Vahabzadə, Cəfər Xəndan, Anar, Elçin, Əkrəm Əylisli, Kamal Abdulla, Çingiz Hüseynov, Zakir Məmməd, Vaqif Sultanlı, Aydın Talıbzadə, Əsəd Cahangir, Rəhim Əliyev və s. və i. yazıçı, şair və həm də tənqidçi kimi tanınan müəlliflər var və onların əksəriyyəti ixtisasca ədəbiyyatşünaslardır.

Yeri gəlmişkən, qeyd edim ki, bizdə işlənən “yazıçı tənqidi” ifadəsi ilə də razılaşmıram, bunu “şair-tərcüməçi” ifadəsi qədər yanlış hesab edirəm.

Çünki yazıçılıq və ədəbi tənqidçilik bir-birindən fərqlidir və onları “ikisi birində” təqdim etmək doğru deyil. Bir var ki, müəllif başqa bir yazarın əsəri haqqında sadəcə təəssüratlarından ibarət bir məqalə yazır, bir də var ki, ədəbi tənqidin kriteriyalarından çıxış edir.

Belə olduğu halda, müəllif həm də yazıçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olduğu üçün onun tənqidini ədəbi tənqiddən, bir növ, qoparıb “yazıçı tənqidi” hesab etmək doğru deyil, məncə.

Ümumiyyətlə, ədəbiyyat sevdalısı olan biri üçün onun hansı sahəsi ilə məşğul olması çox böyük fərq etmir.

Çünki bu və ya digər şəkildə özünü yenə ədəbiyyatla ifadə etmiş olur. Təbii ki, həm yazıçılıq, həm də tənqidçiliklə məşğul olan müəllif bu sahələrin hər birində eyni dərəcədə müvəffəq olmur: hansı tərəf daha ağır gəlir, ədəbi tənqid, yaxud bədii yaradıcılıqmı uğurlu alınır? – bu artıq ayrı bir mövzudur.
Lakin tənqidi yazılarında yüksək tələblərlə çıxış edən müəllifin bəzən olduqca zəif bədii əsərlər yazdığının da şahidi oluruq.

Çünki bilmək heç də hər zaman həm də bacarmaq, nəzəri savada malik olmaq isə mütləq mükəmməl mətn yazmaq anlamına gəlmir.

Oxucu isə tənqidçinin əsərini (üstəlik, o, ixtisasca ədəbiyyatşünasdırsa) daha böyük maraq və intriqa ilə, “görək özünün yazdığı nədir ki, başqalarını da təhlil edir?" yanaşması ilə oxuyur.

Bununla belə, ədəbi tənqidlə yanaşı, bədii yaradıcılıq sahəsində də uğurlu olan müəllifləri danmaq olmaz...

Quran motivləri əsasında çəkilmiş 10 ekran əsəri “Həyat yoldaşı vəfat edən qadın 40 gün evdən çıxmazdı...” – ARAŞDIRMA Riki Martinə tarixi mükafat verildi
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:139
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 03 Oktyabr 2025 10:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see378

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see371

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see361

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see361

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see359

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see341

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see340

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see323

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see321

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see318

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see306

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see303

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see299

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see290

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see271

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see269

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see255

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see220

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see220

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri