Pentaqonun Konqres imtahanı AKTUAL

Respublikaçılar İranla müharibə üçün təcili olaraq əlavə vəsait ayırmağa çalışırlar

ABŞ Konqresindəki respublikaçılar bu həftə çətin bir vəzifə ilə üzləşirlər: İranla müharibənin yaratdığı Pentaqon büdcəsindəki boşluğu doldurmaq. Amerika mediasının hesablamalarına görə, müdafiə nazirliyinə yaxın gələcəkdə 100 milyard dollara qədər vəsait lazım olacaq, əks halda bu ayın əvvəlində xərcləri azaltmaq məcburiyyətində qalacaq. Bu fonda, həm Demokratlar, həm də Respublikaçılar arasında Konqresdə İran kampaniyasından narazılıq artır və onlar çox populyar olmayan əməliyyat üçün vəsait ayırmağa tələsmirlər. "Kommersant"ın ABŞ müxbiri Ekaterina Mur detalları bilir.

Yaxın günlərdə Konqresdəki respublikaçılar İranla müharibəyə gözlənilməz xərclər nəticəsində yaranan ABŞ müdafiə büdcəsindəki boşluğu doldurmağa çalışacaqlar. NBC News-un qeyd etdiyi kimi, Pentaqonun pulu tükəndiyindən vəsaitə təcili ehtiyac var. Yüksək rütbəli hərbi rəsmilər izah etdilər ki, "kəsiklik Pentaqonun müharibənin və digər əməliyyatların xərclərini əvvəlcədən görə bilməməsi səbəbindən yaranıb".

Pentaqon nəzarətçisi vəzifəsini icra edən Cey Herst ötən həftə Senatda keçirilən dinləmələrdə İrana qarşı hərbi əməliyyatın davam etdirilməsinin dəyəri ilə bağlı yenilənmiş qiymətləndirməyə malik olmadığını etiraf etmək məcburiyyətində qalıb. Buna görə də o, may ayında təxmin edilən 29-31 milyard dollarlıq qiymətləndirməyə sadiq qalmağı təklif edib.

Lakin, Pentaqondakı NBC News mənbələrinə görə, faktiki ehtiyaclar bir neçə dəfə çoxdur - zədələnmiş hərbi bazaların bərpası, sursatın doldurulması, təyyarədaşıyan gəmilər və donanmanın istismar xərcləri və məhv edilmiş avadanlıqların dəyişdirilməsi nəzərə alınmaqla təxminən 80-100 milyard dollar.

May ayının əvvəlində ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hərbi Dəniz Əməliyyatları üzrə rəisi admiral Deril Kodl qanunvericilərə əlavə maliyyələşdirmə olmadan silahlı qüvvələrin iyul ayının əvvəlində maliyyə məhdudiyyətləri ilə üzləşəcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdi. İyun ayının sonunda Fox News müharibənin əsas sistemləri (Patriot, THAAD, Tomahawk, SM-3 və s.) əhəmiyyətli dərəcədə tükəndirdiyini bildirmişdi.

Bu fonda Tramp administrasiyası aylardır ki, İrana qarşı kampaniya üçün Konqresdən əlavə vəsait əldə etməyə çalışır, lakin hələ tam səsvermə keçirilməyib.

Konqresin hər iki palatasında hakim partiyanın liderləri müharibənin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı hər hansı bir təklifin Demokratlar və onlara qoşulan bəzi Respublikaçılar tərəfindən bloklanacağından qorxurlar. Onların birgə səyləri nəticəsində, çoxsaylı uğursuz cəhdlərdən sonra, iyun ayında prezidentə qoşunları geri çəkməyi və ya müharibəni davam etdirmək üçün icazə almağı tələb edən qətnamə qəbul edilib. Bu qətnamə qüvvədən düşmüş olsa da və Tramp tərəfindən qulaqardına vurulsa da, ABŞ administrasiyasına hər iki palatadakı əhval-ruhiyyə barədə açıq bir siqnal göndərib.

Orduların ehtiyaclarını tez bir zamanda ödəmək üçün Nümayəndələr Palatasında Trampın İran kampaniyasını dəstəkləyən mühafizəkarlar hiyləgər bir yol seçib büdcə uzlaşması prosesi adlanan yolla xərc artımlarını təsdiqləməyə qərar veriblər.

Bu təşəbbüs 95 milyard dollarlıq qətnamənin 60 milyard dollarını Pentaqona ayırmağı, qalan hissəsini isə kəşfiyyata, Hörmüz boğazındakı böhrandan əziyyət çəkən Amerika fermerlərinə yardıma və seçki qanunlarının sərtləşdirilməsi tədbirlərinə yönəltməyi təklif edir.

Spiker Mayk Consonun sözlərinə görə, artıq 16 iyulda Nümayəndələr Palatasının Büdcə Komitəsi tərəfindən təsdiqlənən qanun layihəsinin bu həftə Nümayəndələr Palatasının tam tərkibi tərəfindən səsverməyə çıxarılması planlaşdırılır. Əgər bu, qəbul edilərsə, Respublikaçılara Senatdakı Demokrat azlığı keçərək qanunvericiliyi sadə səs çoxluğu ilə qəbul etməyə imkan verəcək, Demokrat filibusteri keçərək (filibuster taktikasını aşmaq üçün 60 səs tələb olunur, Respublikaçılar isə yuxarı palatada yalnız 53 səsə malikdirlər).

Daha əvvəl Demokratlar ABŞ administrasiyasının hər hansı bir əsas müdafiə təşəbbüsünü sərt şəkildə bloklamağa hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər. Məsələn, 14 iyulda onlar 1,15 trilyon dollarlıq Milli Müdafiə Səlahiyyəti Qanunu (NDAA) üzrə prosedur səsverməsini məğlub ediblər. Əlli senator qanun layihəsinin lehinə, 46-sı isə əleyhinə səs verib. Demokrat lider Çak Şumer açıq şəkildə İranda "ehtiyatsızlığı" dəstəkləyə bilməyəcəyini bildirib.

Lakin hətta belə bir prosedur manevr belə qanun layihəsinin qəbul edilməsinə zəmanət vermir. Bundan əlavə, Nümayəndələr Palatasında və Senatda bəzi Respublikaçılar artıq partiya xəttindən yayınmağa hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər (İranda prezident səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı qətnamə qismən Respublikaçılar tərəfindən dəstəklənib).

Mühafizəkarlar üçün digər bir problem, orduya vəsait ayrılacağı təqdirdə sosial xərclərdə mütənasib azalma tələb edən "maliyyə şahinləri"nin mövqeyidir. Bu mövqeyi, xüsusən də müdafiə xərclərinin artırılmasının tərəfdarı olan mərhum Lindsi Qremdən (Rusiya Federasiyasının terrorçu və ekstremist siyahısında olan) əsas büdcə komitəsindəki yeri tutacaq Ron Conson bölüşür. Yeni komitə sədrinin mövqeyi, ən azı, qanun layihəsinin qəbulunu daha da gecikdirə bilər.

Qanun layihəsi Senatda çoxluğu təmin etməkdə də problemlərlə üzləşə bilər.

Qrehemin boş qalan yerini Cənubi Karolina qubernatoru tərəfindən namizəd göstərilən və Tramp tərəfindən dəstəklənən qanunvericinin bacısı Darlin Qrehem Nordon tez bir zamanda doldursa belə, respublikaçılar keçmiş mühafizəkar lider Mitç Makkonnellin xəstəliyi səbəbindən hələ də bir yer geridədirlər. O, ənənəvi olaraq partiyanı bir yerdə saxlamağa kömək edirdi.

Bu, hazırkı Senat Çoxluq Lideri Con Tunun vəzifəsini xeyli çətinləşdirir. Respublikaçılar arasında "müxalifətçilər" səbəbindən onun qətnaməni sadə səs çoxluğu ilə dəstəkləmək üçün belə kifayət qədər səsi olmaya bilər. Nəticə etibarilə, İranla yenidən düşmənçiliklə üzləşən Pentaqon sərt iqtisadi tədbirlər görməyə məcbur olacaq.

V.SALAH