Plastik qablar xərçəng xəstəliyi yaradır? ARAŞDIRMA

Plastik qablar gündəlik həyatımızın bir hissəsidir.

Biz onlardan qida və içkiləri saxlamaq, dondurmaq, qızdırmaq və daşımaq üçün istifadə edirik. Lakin bəzi alimlər plastikdəki kimyəvi maddələrin sağlamlığımıza zərər verə biləcəyindən narahatdırlar.

"Cebheinfo.az"-ın məlumatın görə, tədqiqatlar göstərir ki, plastik məhsulların istehsalında istifadə olunan minlərlə maddədən bəziləri istehlak etdiyimiz qida və içkilərə "sıza" bilər

Ancaq istehsalçılar və əksər qida təhlükəsizliyi təşkilatları plastik qida qablarının nəzərdə tutulduğu kimi istifadə üçün təhlükəsiz olduğunu bildirirlər. Buna baxmayaraq, bəzi mütəxəssislər ehtiyat tədbiri olaraq qidanı plastik qablarda qızdırmaqdan çəkinməyi tövsiyə edirlər.

Böyük Britaniyada Qida Standartları Agentliyi (FSA) tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalar qida ilə təmasda olan plastikdə hansı materialların istifadə ediləcəyini və edilə bilməyəcəyini müəyyən edir.

Bu qaydalara əsasən, istehsalçılara qidaya zərərli səviyyədə kimyəvi maddələr buraxan materiallardan istifadə etmək qadağandır.

Kimyəvi maddələr plastik qablardan qidaya necə sızır?

Britaniya Plastik Federasiyasına (BPF) görə, qida qablaşdırmasında istifadə olunan ən çox yayılmış plastik növlərindən biri polipropilendir. Bu material "çipsi" paketlərindən tutmuş biskvit qablaşdırmalarına qədər hər şeydə ola bilər. 

Saxladığımız və təkrar istifadə etdiyimiz qida qablarının çoxu adətən polietilen adlanan bu və ya digər plastikdən, yaxud hər ikisindən hazırlanır. İstehsal zamanı rəngləndiricilər və ya qabları elastik edən maddələr kimi digər kimyəvi maddələr də əlavə olunur.

Qida Qablaşdırma Forumunun idarəedici direktoru və baş elmi işçisi Dr. Jane Muncke deyib ki, "Plastiklərin kimyəvi tərkibi inanılmaz dərəcədə mürəkkəbdir. Kimyəvi maddələr istehsal zamanı yalnız reaksiyaya girmir və dəyişir, həm də qarışığa naməlum maddələr də daxil edilir.

Bunlara təsadüfən əlavə edilmiş maddələr (NIAS) deyilir. Bəzi kimyəvi maddələrin plastikdən qida və içkilərə sızması və bəzilərinin bədənimiz tərəfindən mənimsənilməsi danılmaz bir faktdır. Həmçinin bilirik ki, bəzi qida növləri də daha çox kimyəvi ötürülməyə səbəb ola bilər".

Asidli qidalar (məsələn, pomidor sousu) və ya yağlı qidalar plastik qablardan digərlərinə nisbətən daha çox kimyəvi maddə mənimsəməyə meyillidir.

Doktor Muncke deyib ki, "Bu ötürülmə isti yeməklərdə də daha çox özünü göstərir. Bu o deməkdir ki, mikrodalğalı sobada bir şeyi qızdırdığınız zaman, eyni qabı salat saxlamaq üçün istifadə etməklə müqayisədə daha çox maddəni uda bilərsiniz".

Plastik qablardakı hansı maddələr sağlamlıq riskləri yaradır?

Uzun müddətdir plastiklərdə mövcud olan iki kimyəvi maddə xüsusilə mübahisəlidir. Plastikin yumşaldılması üçün istifadə edilən ftalatlar (əsasən plastiklərin elastikliyini, şəffaflığını, davamlılığını və uzunömürlülüyünü artırmaq üçün istifadə olunan kimyəvi maddələr qrupudur) və çox sərt plastik istehsal etmək üçün istifadə edilən bisfenol A və ya BPA. 

Hər ikisinin hormonlara müdaxilə etdiyi, potensial olaraq normal böyüməyə və doğuma təsir etdiyi, immunitet sistemimizə mənfi təsir göstərdiyi və xərçəng riskini artırdığı məlumdur.

BPA-nın sağlamlıq risklərinə dair artan dəlillər nəticəsində Avropa Birliyi Komissiyası 2024-cü ildə "qida ilə təmasda olan materiallarda" BPA-nı qadağan etdi. 

Bu, onun su şüşələri kimi gündəlik məhsulların istehsalından tədricən çıxarılması deməkdir. Böyük Britaniya hazırda BPA və digər zərərli bisfenollara oxşar qadağanı nəzərdən keçirir.

Plastik qida qablarına ən təhlükəsiz alternativlər hansılardır? 

Beləliklə, kimyəvi maddələrin qidamıza sızmasının qarşısını almaq istəyiriksə, istifadə üçün ən yaxşı qablar hansılardır?

Vaşinqtondakı Milli Səhiyyə Tədqiqatları Mərkəzinin rəhbəri Dr. Diana Zuckerman deyib ki, "Plastiklərin tərkibi daim dəyişir. Tərkibində hansı kimyəvi maddə olursa olsun, plastiklər zamanla parçalanır və potensial olaraq az miqdarda qidaya sıza bilər. Bu, plastik qızdırıldıqda və ya dəfələrlə istifadə edilib yuyulduqda daha çox ehtimal olunur".

Plastik qida qablarımızda hansı kimyəvi maddələrin olduğu və nə qədərinin qidaya sıza biləcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi nəzərə alaraq, Zuckerman, xüsusən də isti yeməklər və mikrodalğalı sobada qızdırmaq üçün şüşə və ya keramika qabları tövsiyə edir:

"İstehsalçı bir qabın mikrodalğalı sobada təhlükəsiz olduğunu bildirirsə, bu, sadəcə əriməyəcəyi deməkdir". 

Dünyanın ən böyük qidalanma mütəxəssisləri təşkilatı olan ABŞ Qidalanma və Dietika Akademiyası, yalnız soyuq qidaların saxlanması üçün plastik qablardan istifadə etməyi tövsiyə edir. 

Plastik qablar xərçəng riskini artırırmı? 

Bütün mütəxəssislər plastik qabların yaratdığı sağlamlıq riskləri ilə razılaşmırlar. Böyük Britaniyanın Xərçəng Araşdırmaları Mərkəzinin mütəxəssisi Dr. Reyçel Orritt, mövcud dəlillərin plastik istifadənin xərçəngə səbəb olduğunu göstərmək üçün kifayət etmədiyini söyləyir:

"Bu, plastik şüşələrdən içmək və qida saxlamaq üçün plastik qablar və torbalardan istifadəni də əhatə edir. Yemək bu qablarda saatlarla qızdırılsa belə, xərçəng riskini artırmır".

Nigar Abdullayeva
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin