Qadın zorakılığına son: sülh və ədalət naminə

Qadınlara və qızlara qarşı zorakılıq dünyada ən çox yayılmış insan hüquqları pozuntularından biri olaraq qalır. Qlobal miqyasda, demək olar ki, hər üç qadından biri həyatlarında ən azı bir dəfə zorakılığa məruz qalıb. Beynəlxalq Qadınlara Qarşı Zorakılığın Aradan Qaldırılması Günü 1999-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının qərarı ilə elan edilən gündür. 25 noyabr tarixinə təyin olunmasının səbəbi 1960-cı ildə Dominikan Respublikasının rəhbəri Rafael Trujilloya qarşı çıxan “Mirabal Bacıları” kimi tanınan 3 bacının qətlə bu tarixdə yetirilməsidir.

Bu il Beynəlxalq Qadınlara Qarşı Zorakılığın Aradan Qaldırılması Günü kampaniyası xüsusilə rəqəmsal zorakılığa yönəlib. Onlayn platformalarda qadınlara qarşı zorakılıq xüsusən də siyasət və ya jurnalistika kimi sahələrdə güclü ictimai və rəqəmsal iştirakı olan qadınları susdurmağa çalışan ciddi və sürətlə artan bir hədədir.Bəzi ölkələrdə bu tip zorakılığın hüquqi tanınmaması, rəqəmsal platformaların cəzasızlığı, süni intellektdən istifadə edərək yeni və sürətlə inkişaf edən zorakılıq formaları, gender bərabərliyinə qarşı çıxan hərəkatlar, cinayətkarların anonimliyi və rəqəmsal qurbanlara məhdud dəstək səbəbindən artan zorakılıq formasıdır.

Ötən həftə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatrı (BMT) tərəfdaşları tərəfindən hazırlanıb dərc edilən “Qadınlara hörmət: Qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması” adlı hesabata görə, qadınlara qarşı zorakılıq dünyanın ən davamlı və həll edilməmiş insan hüquqları böhranlarından biri olaraq qalır və son iyirmi ildə çox az irəliləyiş əldə edilib. Hesabata görə dünyada təxminən 840 milyon qadından təxminən üçdə biri həyatları boyunca partnyorları tərəfindən cinsi zorakılığa məruz qalıb və bu rəqəm 2000-ci ildən bəri demək olar ki, dəyişməyib. Təkcə son 1 ildə 316 milyon qadın - 15 yaş və yaşı daha yuxarı olanların 11%-i - yaxın partnyoru tərəfindən fiziki və ya cinsi zorakılığa məruz qalıb. Partnyor zorakılığının azaldılması istiqamətində irəliləyiş son 20 ildə illik cəmi 0,2% azalma ilə olduqca zəif olub.

ÜST-ün baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus bildirib ki, "Qadınlara qarşı zorakılıq bəşəriyyətin ən qədim və ən geniş yayılmış ədalətsizliklərindən biridir. Əhalinin yarısı - qadınlar qorxu içində yaşayarkən heç bir cəmiyyət özünü ədalətli, təhlükəsiz və ya sağlam adlandıra bilməz. Bu zorakılığa son qoymaq təkcə siyasət məsələsi deyil; bu, ləyaqət, bərabərlik və insan hüquqları məsələsidir. Hər statistikanın arxasında həyatı əbədi olaraq dəyişdirilmiş bir qadın və ya qız dayanır. Qadınlara və qızlara səlahiyyət vermək məcburiyyət yox, sülh, inkişaf və sağlamlıq üçün şərtdir. Qadınlar üçün daha təhlükəsiz bir dünya hər kəs üçün daha yaxşı bir dünyadır."

Hesabatda qadınlara qarşı zorakılığın erkən başladığı və risklərin həyat boyu davam etdiyi reallığı vurğulanır. Məsələn, təkcə son 12 ayda 15-19 yaşlarında 12,5 milyon yeniyetmə qız yaxın partnyoru tərəfindən fiziki və ya cinsi zorakılığa məruz qalıb.

Lalə Mehralı