Icma.az
close
up
RU
Qadınlar niyə kişilərdən daha uzun yaşayır? SƏBƏB TAPILDI

Qadınlar niyə kişilərdən daha uzun yaşayır? SƏBƏB TAPILDI

Cebheinfo portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Dünyada qadınlar orta hesabla kişilərdən daha uzun yaşayırlar.

Bu təəccüblü fakt faktiki olaraq hər bir ölkədə və tarixi dövrdə müşahidə olunur. Baxmayaraq ki, bəzi ölkələrdə tibbi nailiyyətlər və yaxşılaşdırılmış yaşayış şəraiti sayəsində gender fərqi azalıb, yeni bir araşdırma bu fərqin niyə aradan qalxma ehtimalının az olduğunu izah edir. Bildirilir ki, səbəblər təkamüldən qaynaqlanır və bir çox heyvanlarda aydın görünür.

Leypsiqdəki Maks Plank Antropologiya İnstitutunun rəhbərlik etdiyi beynəlxalq alimlər qrupu məməlilərdə və quşlarda cinslər arasındakı ömür fərqlərinin ən əhatəli təhlilini aparıb.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Science Advances” jurnalında dərc olunub.

Alimlərin tapıntıları kişi və qadınların niyə fərqli yaşlandığının sirri ilə bağlı yeni fikirlər təqdim edir. Əsas amillərdən biri xromosomlardır. Məməlilərdə qadınlarda iki X xromosomu var, kişilərdə isə bir X və bir Y (heteroqametik cins deməkdir). Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, iki X xromosomuna sahib olmaq qadınları zərərli mutasiyalardan qoruya bilər və təkamül baxımından üstünlük təşkil edir. Quşlarda sistem tərsinədir: dişilər dinamikanı dəyişən heteroqametik cinsdir.

Dünya üzrə zooparklarda yaşayan 1176 quş və məməli növünün təhlili nəticəsində məlum olub ki, əksər məməlilərdə (72%) dişilər orta hesabla 12% daha uzun yaşayır. Əksər quş növlərində (68%) erkəklər daha uzun yaşayır, orta hesabla 5%. Ancaq istisnalar var idi: bəzi yırtıcı quşlarda dişilər daha böyük idi və erkəklərdən daha uzun yaşayırdı.

Genetika ilə yanaşı, cinsi seçim və valideyn qayğısının təsiri də vacibdir. Kişilər tez-tez çoxalma şanslarını artıran, lakin ömrünü azalda bilən təəccüblü xüsusiyyətlər - sulu tüklər, silahlar və daha çox bədən kütləsi inkişaf etdirirlər. Monoqamiyanın üstünlük təşkil etdiyi quşlarda rəqabət azalır və erkəklər çox vaxt daha uzun yaşayırlar.

Valideyn qayğısı da vacibdir: bir cinsin daha çox tərbiyə ilə məşğul olduğu növlərdə o, çox vaxt daha uzun yaşayır. Məməlilərdə bu, tez-tez dişidir, bu da onlara üstünlük verə bilər.

Alimlər xarici risklərin (yırtıcılar, xəstəlik, iqlim) çox azaldığı zooparklarda heyvanları da tədqiq ediblər. Məlum olub ki, tibb sahəsindəki irəliləyişlər insan cəmiyyətlərində gender uçurumunu daraldır, lakin aradan qaldırmır. Yəni fərq qalmaqdadır.

Nəhayət, tədqiqatçılar belə qənaətə gəliblər ki, cinsi fərqlərin dərin təkamül kökləri var. Brada ətraf mühitlə yanaşı, irsiyyət, reproduktiv strategiyalar və orqanizmlərin bioloji təşkili də mühüm rol oynayır.

Xəzər

“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:197
embedMənbə:https://cebheinfo.az
archiveBu xəbər 05 Oktyabr 2025 14:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see342

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see321

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see280

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see276

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see271

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see260

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see257

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see251

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see251

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see222

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see220

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see213

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see205

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see201

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see199

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see198

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see186

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri