Qafqaz evi ideyası yenə gündəmdə

“Qafqaz evi ideyası ilə bağlı bir az mürəkkəblik var”. 

Bu sözləri “Yeni Xətt” Siyasi Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Ramil Hüseynov “Cümhuriyət”-ə açıqlamasında deyib. 

O, fikrini belə əsaslandırıb: “Çünki burada Qafqaz xalqlarının ortaq siyasi məsələləri var. Eyni zamanda, iqtisadi və mədəni biliklərlə bağlı ideyalarının birləşmə nöqtəsi mövcuddur. Ona görə də bunu çox mürəkkəb və çətin həyata keçən ideya kimi qiymətləndirmək lazımdır”. 

Ekspert qeyd edib ki, Qafqaz evi nəzəri baxımdan cazibədar və idealistik görünür: 

“Lakin reallıq bir qədər fərqlənir. Hazırda Qafqaz evi ideyasının həyata keçirilməsi ilə bağlı çox böyük əngəllər mövcuddur. Həmin əngəlləri aradan qaldırmaq üçün müəyyən siyasi addımların atılmasına ehtiyac var. Çünki hələ Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi imzalanmayıb. Tərəflər arasında sülh müqaviləsi imzalanandan sonra bu məsələlərlə bağlı hansısa müzakirələr aparmaq olar”. 

Həmsöhbətimiz vurğulayıb ki, Qafqaz evi ideya olaraq çox maraqlıdır: 

“Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi imzalanması məsələsi ilə yanaşı, Gürcüstanda olan problemləri də nəzərə almaq lazımdır. Həmçinin, Dağıstan və Çeçenistan məsələləri da var. Bütün bunlar Qafqaz evi ideyasının həyata keçirilməsi üçün real şəraitin olmadığının göstəriciləridir”. 

Ramil Hüseynovun sözlərinə görə, bu məsələyə başqa cür də yanaşmaq olar: 

“Bütün sahələrdə deyil, bir sahədə Qafqazda bir mərkəz yaratmaq olar. Lakin bunun qısa zaman kəsiyində baş verə biləcəyini də güman etmirəm. Düzdür, dünyanın yeni nizamında hadisələrin sürətlə inkişaf etdiyini görürük. Qısa müddətdə elə hadisələr baş verir ki, nəzəri baxımdan o hadisələrin həyata keçirilməsi üçün illər lazımdır. Ancaq sadaladığım problemlər aradan qalxsa, Qafqaz evi ideyası haqqında düşünmək və ya onu masa arxasında müzakirə etmək mümkün ola bilər”. 

Xatırladaq ki, “Qafqaz evi” ideyası ilk dəfə 1990-cı illərin əvvəllərində Cənubi Qafqazın müstəqillik qazanan dövlətləri arasında əməkdaşlığın yeni modelini formalaşdırmaq niyyəti ilə gündəmə gəlmişdi. Bu ideyanın əsas fəlsəfəsi region xalqları arasında qarşılıqlı anlaşma, birgə təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması və regional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi idi.

Lakin bu təşəbbüs meydana gəldiyi dövrdə mövcud reallıqla uzlaşmadı, çünki ideya sülh və etimada əsaslansa da, həmin dövrün şəraiti münaqişə və işğallarla xarakterizə olunurdu. Azərbaycan torpaqlarının Ermənistan tərəfindən işğalı, Gürcüstandakı siyasi vəziyyət, Ermənistandakı hakimiyyət Qafqaz evi ideyasının gerçəkləşməsinə mane olurdu.  Ancaq 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycanın öz suverenliyi və ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi yeni tarixi reallıq yaratdı və məsələnin aktuallaşmasına təkan verdi. 

Ekspertlərin fikrincə, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə təkcə Azərbaycanın qərb bölgələri ilə Naxçıvan arasında birbaşa əlaqə təmin olunmur, eyni zamanda, regionda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri arasında inteqrasiya dərinləşir və Qafqaz yalnız üç ölkənin coğrafiyası kimi deyil, Avrasiya miqyasında bir logistika və enerji mərkəzi kimi formalaşır. Belə bir reallıqda Qafqaz evi artıq planlaşdırıla və tətbiq oluna biləcək inteqrasiya modeli kimi dəyərləndirilə bilər.

Elmir Mustafa
"Cebheinfo.az" 

Açar sözlər: Qafqaz Evi Azərbaycan Ramil Hüseynov