Qara dəniz fərqli su hövzəsinə çevrilə bilər Ekoloqlar müharibənin təsirindən danışır

Rusiya Federasiyasının Ukraynaya qarşı müharibəsi Qara dəniz üçün ciddi ekoloji təhlükələr yaradıb. 

Qayanrinfo-nun məlumatına görə, mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, davam edən hərbi fəaliyyətlər dənizin ekosistemində geri dönməz dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Kerç körpüsünün tikintisi ilə başlayan dəyişikliklər

Ekoloqlar bildirirlər ki, ilk ciddi dəyişikliklər Rusiya 2014-cü ildə Krımı ilhaq etdikdən sonra Kerç boğazı üzərində körpü tikəndə müşahidə olunub. Ukrayna hakimiyyətinin məlumatına görə, bu tikili dəniz axınlarını dəyişdirib və bir sıra dəniz canlılarının yaşayış mühitini məhv edib.

Ukrayna Prezidentinin Krım üzrə nümayəndəliyi qeyd edir ki, körpünün dayaqları ətrafında sualtı orqanizmlər - bentoslar yoxa çıxıb, körpünün yaratdığı səs-küy və işıq çirklənməsi isə dəniz məməlilərinin miqrasiyasına mane olur.

NASA-nın peyk müşahidələri də körpünün dənizdəki mövsümi proseslərə təsir etdiyini təsdiqləyir. Qış aylarında buz körpünün dayaqları arasında toplanaraq süni bənd effekti yaradır, bu isə balıqların kütləvi tələfatına və Taman sahillərində eroziyaya səbəb olur. Körpü istifadəyə veriləndən sonra delfinlərin ölüm hallarında da kəskin artım qeydə alınıb.

Ukraynadakı "KrımSOS” təşkilatı bildirir ki, turistlər sahillərdə tez-tez sahilə atılmış delfin və digər dəniz məməlilərinin cəsədləri ilə qarşılaşırlar.

Texnogen çirklənmə və neft sızmaları

Son illərdə Krım sahillərində Rusiya gəmilərindən neft məhsullarının sızması bir neçə dəfə baş verib. Ən ciddi hadisə 2024-cü ilin sonunda Kerç boğazında "Volqoneft” adlı Rusiya tankerinin qəzaya uğraması nəticəsində yaşanıb. Bu sızmanın ekoloji nəticələri hələ də tam öyrənilməyib.

Tammiqyaslı müharibənin təsiri

Ukraynalı mütəxəssislərin məlumatına görə, 2022-ci ildə başlayan genişmiqyaslı müharibə Qara dənizin ekoloji vəziyyətini daha da pisləşdirib. Rusiya Krımı hərbi baza kimi istifadə edir – burada raket sistemləri, sursat anbarları, təyyarələr və sualtı qayıqlar yerləşdirilib. Partlayışlar və hərbi fəaliyyətlər dəniz suyunu yanacaq, metal və kimyəvi maddələrlə çirkləndirir.

Ukrayna Prezidentinin Krım üzrə nümayəndəliyi Qara dənizi "ekoloji terrorizm poliqonu” adlandırır. Onların sözlərinə görə, dənizin qərb hissəsi minalanıb və sualtı minalar paslandıqca zərərli maddələr və ağır metallar suya qarışır. Bu, uzunmüddətli ekoloji təhlükə yaradır.

Rusiyalı alimlərin iddiaları və invaziv növlər

Rusiyanın nəzarətində olan Krım elmi institutları Qara dənizdə biomüxtəlifliyin artdığını iddia etsələr də, hətta onlar da yeni, yerli faunaya zərərli invaziv növlərin peyda olmasını etiraf edirlər.

Məsələn, dənizdə Koreya mənşəli qaya balığı (Sebastes schlegelii) aşkarlanıb. Ehtimal olunur ki, bu növ Krımda istiridyə fermalarına gətirilən gəmilərlə dənizə düşüb. Rusiyanın Elmlər Akademiyası xəbərdarlıq edir ki, bu növ yerli faunanı sıxışdıraraq ekoloji tarazlığı poza bilər.

2024-cü ildə Rusiya alimləri Qara dənizdə əsas qida zəncirinin bir hissəsi olan kiçik xərçəngkimilərin – "Calanus euxinus” populyasiyasının azalması barədə məlumat veriblər. Bioloq Viktor Melnikov xəbərdarlıq edib: "Bu növ Qara dəniz ekosisteminin trofik piramidasının əsasını təşkil edir. Onu itirsək, zəncirvari dəyişikliklər başlayacaq və dəniz tanıdığımız dəniz olmayacaq".

Dənizdə çirklənmənin artması

Ukrayna Dəniz Ekologiyası Elmi Mərkəzinin əməkdaşı Viktor Komorin bildirib ki, müharibə nəticəsində dənizə azot, fosfor və digər biogen maddələrin axını artıb. Çünki bombardmanlar nəticəsində sahil infrastrukturu dağılıb, çay suları çirklənib.

Dənizə həmçinin ağır metallar, neft məhsulları, partlayıcı maddələr, sursat və texniki qalıqlar düşür. Nəticədə suyun məhsuldarlığı azalır, fitoplankton həddindən artıq çoxalır və dənizin dibi yaxın təbəqələrində oksigen çatışmazlığı – hipoksiya yaranır.

Aydın