Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Qarabağ mövzulu əsərlər: ədəbi tənqidin gözü ilə

Qarabağ mövzulu əsərlər: ədəbi tənqidin gözü ilə

Icma.az bildirir, 525.az saytına əsaslanaraq.

Ədəbiyyatşünas alim Vaqif Yusiflinin "Qarabağ şeirimizdə, nəsrimizdə" kitabı Qarabağ problemini, Qarabağ kədərini və Qarabağ sevdasını özündə əbədiləşdirən söz-sənət salnaməsidir desək, yanılmarıq. Sözün layiqli dəyərini verən müəllif adıçəkilən əsərində: "Ədəbiyyat zaman qarşısındakı sınaqdan neçə qiymətlə çıxdı? Ümumiyyətlə çıxa bildimi?" kimi sualları cavablandırır. Bəxtiyar Vahabzadənin, Xəlil Rza Ulutürkün, İsmayıl Şıxlının, Yusif Səmədoğlunun, Sabir Rüstəmxanlının, eləcə də başqa şair və yazarların meydan hərəkatında milyonlarla insanı sözün arxasınca apara bilməsini ədəbiyyatın öz missiyasını yerinə yetirməsi kimi dəyərləndirir. Onun fikrincə, xalqı müstəqilliyə və qələbəyə aparan yol həm də ədəbiyyatdan keçirdi. Əgər Qarabağ ədəbiyyatda bir vaxtlar "Külli Qarabağın abi həyatı, Nərmü nazik bayatıdır, bayatı", - deyən Vidadinin, yaxud Mir Möhsün Nəvvabın, Molla Pənah Vaqifin qələmi ilə vəsf və tərənnüm olunurdusa, başının üstünü qara duman alanda onun tarixindən, keçmişindən danışılır, qarı düşməndən müdafiə və himayəsi barədə düşünülürdü. Qarabağın qara günlərində şeirin intonasiyası da, temp və tonu da dəyişir, nidaların sayı artırdı. Məmməd Araz "Ayağa dur, Azərbaycan!", Zəlimxan Yaqub "Dur ayağa, məmləkətim!" deyirdi. 30 illik poeziya tarixində bu dəyişən, gah çağırışa, haraya, səfərbərliyə, gah ağıya, mərsiyəyə, bayatıya çevrilən nidaları izləyən müəllif elə şairlərin özü qədər həyəcanlanır, onları qəlbən hiss edir, həmin ağrıları öz içindən də keçirir. Vətənin ağrıları övladların sinəsində də hiss olunur.

Nidaların içində İsa İsmayılzadənin bir övlad qayğıkeşliyi ilə səslənən "Haran ağrıyır, Vətən?" - sualı eşidilir. Ələmdar Quluzadənin "Qadan mənə, Qarabağ!" xitabının sədası dalğalanır. Bu o zaman idi ki, ədəbiyyatşünaslıq Yaşar Qarayevin qələmi ilə Vətənin ağrılı yerini düzgün təsbit edirdi: "Taledə, milli qismətdə infarktın tarixi vətəninə, ürəkdə eksperimental cərahiyyə poliqonuna Azərbaycan sonralar da çevrildi. Axırıncı infarkt Qarabağda baş verdi. Dünya bizim üçün bu dəfə Şuşada məhvərindən çıxdı. Hamlet demişkən, zamanın bağları Qarabağda qırıldı. O vaxtdan Şuşasız (məhvərsiz) dünyada yaşayırıq. Əli xaç nişanlı, bıçaqlı yad cərrah bu dəfə də zərbənin ən dəqiq ünvanını - Vətənin bağrını seçdi".  Ədəbiyyatşünaslığın dəqiq diaqnoz qoyduğu Vətən ağrılarına qələm əhli sözlə məlhəm çəkməyə başladı.    

"Haçansa, televiziya kanallarından birində kimsə deyirdi ki, son illər Qarabağ mövzusunda əsərlərimiz yoxdur. Amma görünür, o adamın bu mövzuda yazılan əsərlərdən xəbəri yoxdur", - deyən Vaqif Yusifli "Qarabağ şeirimizdə, nəsrimizdə" kitabında xalqımızın 1990-2020-ci illərdə Qarabağ hadisələrinin hər məqamı haqqında yazılmış əsərlərdən bəhs edir. Bu həm də yarım əsrdən bəri fəaliyyəti bədii yaradıcılıq mühiti ilə qovuşaraq irəliləyən görkəmli ədəbi tənqidçimizin möhtəşəm qələbəmizin beş illik tarixinə ədəbiyyatşünaslıq hesabatıdır. Kitabda Qanlı Yanvar və Xocalı faciələrindən başlayaraq tarixi hadisələrin təqdim olunduğu bədii nümunələrin ardıcıllıqla verilməsi baş verən olayların xalqımızın iç dünyasında yaşanma tərzinin əks-sədasıdır.

Həmin dövrün bədii əsərlərində yüksək vətənpərvərlik hissləri aparıcı motiv idi. Şairlər kiçik bir dövlətin xam xəyallarına qol-qanad verən güclü dövlətləri kəskin qınağa çəkir, köməksiz qalmış vətən oğullarına: "Ümid sənədir ancaq, Azərbaycan əsgəri" (Qabil), - deyə üz tuturdular. V.Yusifli poeziyanın ən səciyyəvi nümunələrində qanlı vuruşların məğlubiyyət acılarını yaşayanlara: "Qeyrət, a vətəndaşlar, Hümmət, a vətəndaşlar" (Qabil), - deyə təpər verən şeirlərin ardınca:

Barışqanlıq cinayətdir,

Alışqanlıq cinayətdir,

Çadırlara alışmayın! -

kimi poetik nidaların zamanın əzablı, xəcalətli səsi, harayı kimi yaddaşlara yazıldığını xatırladır. İsa İsmayılzadənin kövrək, həssas duyğularla dolu çox təsirli "Haran ağrıyır, Vətən?!" poemasının da məhz o günlərdə yarandığını nəzərə çatdırır.

Kitabı oxuduqca xalqın otuz ildən bəri iç dünyasında yaşananları milli yaddaşda əbədiləşdirən şairlərimizi ehtiramla yad etməklə bərabər, həm də tariximizin çox ağrılı dönəminin bədii səlnaməsini hazırlayanların zəhmətinə yüksək dəyər verildiyini görürük.

Bu şeirlər elə bir ardıcıllıqla təhlilə cəlb olunur ki, sanki xalqın 30 ildən bəri Qarabağ yaşantılarının poetik kardeoqrammasını izləyirik.

Şeir sərrafı Vaqif Yusifli ötəri yazdığı bir qeydi ilə əsərlərindən bəhs etmədiyi şairlərə də sözünü deyir: "...əksər şeir nümunələri üzərində dayanmaq istəmirik, çünki başqa mövzularda olduğu kimi burada da xaltura çoxdur". Yaxud: "Ona görə poetik yanğı deyirəm ki, bu gün Qarabağdan söz açan şairlərin çoxunda məhz bu yanğı görünmür. İstəməzdim ki, dərdli Qarabağa dərdsiz ürəklərin sönük işartısı qarışsın".

Vaqif müəllim ömrü qələbəni görməyə vəfa etməyən şair və ədiblərimizi də ehtiramla yad edir. "Doğrudur, indi üstündən illər keçib, o dövr şairlərinin bir çoxu dünyasını dəyişiblər, amma yazdıqları şeirlər Qarabağın yaxın tarixinin lirik dastanı olaraq qalır".

O, Cabir Novruzun "Azərbaycan" poemasında xalqın qeyrətli oğullarının məğlubiyyətlə barışmadıqlarını, mübarizə əzmlərinin çox kəskin hissiyyatla qələmə alındığını vurğulayır:

Düz on ildir, nə gecəm,

Nə gündüzüm yox.

Düz on ildir, el içində

görünməyə bir üzüm yox.

...qovruluram, odlanıram, hayqırırıam,

Düz on ildir, "Şuşa!" - deyib qışqırıram...

Düz on ildir, göz yaşları ürəyimə

Gildir-gildir axır mənim.

Kitabda Qarabağ bədii salnaməsinin yeni bir yarpağı kimi Əşrəf Veysəllidən də nümunə verilir:

Gözəl Qarabağın acı həsrəti

Ömrümü talayır, könlümü didir.

Orda uşaqlığım əsirlikdədir,

Burda qocalığım xəcalət çəkir.

Yaradıcılığını müasir dövrün "Qarağnamə"si adlandırdığı Ələmdar Quluzadənin:

Dünyada kişi varsa,

Dünya gədənin deyil...

Bu alova bürünüb,

Bu inamla yanıram,

O gün dan yerindədir -

O günə inanıram -

səpkili, sabaha ümid və inam aşılayan şeirləri təhlilə cəlb edilir, onun əsərləri müharibə dövrünün ictimai-siyasi, mənəvi ab-havasının, həqiqətlərin poetik əksini tapdığı nümunələr kimi təqdim olunur.

Tədqiqatçı alim 90-cı illərdə yaranmış poeziyanı ümumiləşdirərkən belə bir arzusunu ifadə edib: "Atəşkəs rəsmi şəkildə elan edilsə də, poeziyamızda atəşkəs olmasın". Vaqif müəllim bilirdi ki, sərhəddə, cəbhədə atəşkəs ola bilər. Amma humanitar təfəkkürdə, ədəbiyyat və mədəniyyətdə atəşkəsin olması yaddaşın öləziməsinə, manqurtluğa qədər gətirib çıxara bilər. Yaddaşın zəifləməsi isə tarixin uduzması demək idi, coğrafiyanın uduzması demək idi. Qabil atəşkəs elan olduğu vaxtlarda:

Tayfa deyil, millətik biz.

Bir evik, bir kütləyik biz,

Saraylara şöhrətik biz,

Çadırlara alışmayın -

deyə həyəcan təbili çalırdı.

Dövrün poeziyasında məhəbbət, təbiət, dostluq mövzularına az təsadüf edilirdi. Şeirin ana mövzusu Qarabağ idi. Sanki qələm adamları Qarabağdan başqa mövzuda yazmağı özlərinə yasaq bilirdilər, az yazdıqları üçün özlərini ittiham edirdilər. Rizvan Nəsiboğludan verilən nümunədə oxuyuruq:

Gündə bir az unuduruq Qarabağı,

Hər gün bir az unudulur o dağ, o daş.

Unuduruq kitab-kitab, unuduruq yaddaş-yaddaş...

Şair özü unutmamağın yolunu öyrədir:

Yurd yerinə yürüş eylə,

Dizin-dizin öp torpağı.

Bələkdəki çağana da,

- Yatanda da "Qarabağ" de!

Duranda da "Qarabağ" de!

Əsir düşsən, girov düşsən -

Qarı düşmən

Dizlərini qıranda da,

"Qarabağ" de!"

"Qarabağ dərdini poeziya dərdinə çevirənlər"in hamısı - Hüseyn Kürdoğlu, Fikrət Qoca, Əbülfət Məmmədoğlu, Əli Mahmud, Mətləb Misir, Elçin İsgəndərzadə və digər söz adamlarının yaratdığı nümunələrin əksəriyyəti haqqında danışdığımız kitabda təhlilə cəlb olunub.

Kitabda təkcə poeziya deyil, həm də müharibədən bəhs olunan nəsr əsərlərindən bəhs olunur. Tənqidçi 1990-2010-cu illərdə nəsrdə Qarabağ mövzusunda yazan təcrübəli tanınmış yazıçıların roman və povestlərinin təhlili ilə yanaşı, nisbətən gənc yazıçıların da əsərlərinə müraciət edir. Aqil Abbasın, Elçinin bu mövzuya gətirdikləri yeni süjetlərdən bəhs edən V.Yusifli Mustafa Çəmənlinin, Səyyad Aranın, Elçin Hüseynbəylinin, Sevinc Nuruqızının, Vüsal Nurunun müəllifi olduqları povest və romanların müstəqillik dövrü nəsrimizdəki tutduqları mövqedən söz açır.

Qəribə bir tarixi dövr yaşadıq və xalqımızın tarix boyu can atdığı milli müstəqilliyimizə qovuşduq; igid oğullarımızın sayəsində gözəl torpaqlarımızı geri qaytardıq, ədəbiyyat müqəddəs ideal naminə yazıldı-yaradıldı.

İndi beş illiyini qeyd etdiyimiz şanlı zəfərin, qələbənin müəlliflərindən biri də məhz ədəbiyyatdır, yaddaşı oyaq və diri saxlayan ədəbiyyat. Sözün estetik tutumu, fəlsəfi yükü tarixi torpaqlarımızın azad olunmasında silah qədər fəal oldu. Biz köksümüzü qabardan qələbəmizi qılıncın və qələmin birgə gücüylə əldə etdik. İndi ədəbiyyatdan qələbəmzin, zəfərimizin doğurduğu böyük sevincin vəsfini gözləyirik. Məşhur bir fikirdə deyildiyi kimi: müharibədən, zəfərdən ən yaxşı əsərlər müharibədən çox sonralar yazılır.  

Safurə QULİYEVA,

Aygün BAĞIRLI

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:189
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 19 Noyabr 2025 17:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see404

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see324

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see303

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see302

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see299

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see291

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see280

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see277

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see273

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see259

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see255

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see251

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see237

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see216

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see212

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see185

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see176

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri