Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəlişində sarsılmaz müttəfiqlik modeli ŞƏRH

2021-ci il iyunun 15-də tarixi Şuşa şəhərində “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi”nin imzalanması iki qardaş ölkənin münasibətlərində tamamilə yeni bir mərhələnin əsasını qoymaqla yanaşı, işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması prosesinə də misilsiz bir təkan verdi. Qədim mədəniyyət beşiklərimizdən olan Şuşada möhürlənən bu tarixi sənəd təkcə hərbi-siyasi müttəfiqliyin rəsmiləşdirilməsi deyil, həm də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəlişinə yönəlmiş böyük sosial-iqtisadi tərəfdaşlığın yol xəritəsidir. Otuz illik dağıntı və vandalizmdən sonra Azərbaycan dövlətinin öz daxili imkanları ilə başlatdığı genişmiqyaslı bərpa işlərində Türkiyə Respublikasının dövlət və özəl qurumlarının yaxından iştirakı, müttəfiqliyin elan olunduğu ilk günlərdən etibarən regional inkişafın ən mühüm hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir. Şuşa Bəyannaməsinin bəxş etdiyi hüquqi və mənəvi güclə silahlanan hər iki ölkə dağıdılmış şəhər və kəndlərin, infrastruktur obyektlərinin, tarixi-mədəni abidələrin bərpasında qətiyyət nümayiş etdirərək postmünaqişə dövrünün ən uğurlu quruculuq modelini dünyaya təqdim edir.
Azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasında ən böyük prioritetlərdən birini təşkil edən nəqliyyat və logistika infrastrukturunun qurulması prosesi məhz Şuşa Bəyannaməsinin doğurduğu əməkdaşlıq ruhu ilə sürətlə reallaşdırılmaqdadır. Qarabağın hava qapısı hesab olunan Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının, həmçinin çətin coğrafi relyefdə yerləşən Zəngilan və Laçın beynəlxalq hava limanlarının inkişafında, eləcə də bölgəni bütöv bir şəbəkə halında birləşdirən magistral avtomobil və dəmir yollarının tikintisində Türkiyə şirkətləri yerli mütəxəssislərlə çiyin-çiyinə fəaliyyət göstərirlər. "Zəfər yolu" başda olmaqla, Kəlbəcər, Laçın, Şuşa və Ağdam istiqamətlərinə uzanan mürəkkəb tunellər və körpülər iki ölkənin mühəndislik potensialının ortaq zəfəri kimi qeydə alınır. Bu nəhəng nəqliyyat qovşaqlarının inşası təkcə məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıtmasını təmin etmir, həm də Şuşa Bəyannaməsində xüsusi bəndlə qeyd olunan və regionun geoiqtisadi xəritəsini dəyişdirəcək Zəngəzur dəhlizinin açılması hədəfinə birbaşa xidmət edir.
İnfrastrukturun qurulması ilə bərabər, işğaldan azad olunmuş bölgələrdə tətbiq edilən müasir şəhərsalma prinsipləri, "Ağıllı kənd" və "Ağıllı şəhər" konsepsiyaları Azərbaycan və Türkiyə tərəfdaşlığının innovativ tərəfini nümayiş etdirir. Zəngilanın Ağalı kəndində əsası qoyulan və sonradan digər rayonlarda da genişləndirilən bu ekoloji təmiz, rəqəmsal yaşayış sahələri kənd təsərrüfatının rəqəmsal idarə edilməsi, alternativ enerji mənbələrindən istifadə və dayanıqlı məşğulluq imkanları ilə seçilir. Türkiyənin bu sahədəki qabaqcıl texnoloji təcrübəsi və investisiya dəstəyi Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun sürətlə modernləşməsinə, regionun ekoloji balansının qorunmaqla iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsinə şərait yaradır. Sahələrin minalardan təmizlənməsi kimi ən mürəkkəb və təhlükəli prosesdə belə Türkiyənin verdiyi texniki və kadr dəstəyi bərpa prosesinin təhlükəsiz və planlaşdırılmış tempdə getməsini təmin edən mühüm amillərdən biridir.
Şuşa Bəyannaməsinin ruhuna uyğun olaraq, bölgənin qədim simasının qaytarılması və mədəni irsin bərpası istiqamətində atılan addımlar da milli-mənəvi birliyimizin bariz göstəricisidir. Erməni vandalizminə məruz qalaraq tamamilə dağıdılan və ya təyinatı dəyişdirilən məscidlərin, məqbərələrin, muzeylərin və tarixi qalaların ilkin memarlıq üslubuna uyğun bərpa edilməsində hər iki ölkənin memar və bərpaçıları müştərək fəaliyyət göstərirlər. Şuşa şəhərindəki Yuxarı Gövhər Ağa, Aşağı Gövhər Ağa məscidlərinin, Vaqif məqbərəsinin və digər mühüm abidələrin restavrasiyası qardaşlığımızın mədəniyyət müstəvisindəki ucalığını təsdiqləyir. Bu mənəvi dirçəliş təkcə keçmişin bərpası deyil, həm də gələcək nəsillərə ötürüləcək ortaq mədəni mirasın qorunması missiyasıdır.
15 iyun 2021-ci il tarixində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpasını sadəcə regional tikinti prosesi səviyyəsindən çıxararaq onu beynəlxalq əhəmiyyətli strateji inkişaf modelinə çevirmişdir. Azərbaycan dövlətinin siyasi iradəsi, iqtisadi gücü və Türkiyə Respublikasının qətiyyətli dəstəyi sayəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bu gün dünyanın ən dinamik şəkildə yenidən quran, canlanan və modernləşən bölgələrindən biridir. Bəyannamənin açdığı geniş imkanlar işğaldan azad olunmuş tarixi torpaqlarımızın tezliklə çiçəklənən bir diyara, güclü iqtisadi mərkəzə çevriləcəyinə ən etibarlı zəmanətdir. Məhz bu sarsılmaz müttəfiqlik fonunda aparılan böyük quruculuq işləri Azərbaycanın suverenliyinin rəmzi, həmçinin regional sülhün və dayanıqlı inkişafın sarsılmaz təməli kimi tarixə həkk olunmaqdadır.
Varis Rüstəmov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Sabirabad rayon təşkilatının sədri