Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Qazın 50 çaları VİDEO

Qazın 50 çaları VİDEO

Icma.az bildirir, Azvision portalına istinadən.

Enerji məsələləri üzrə ekspert, “Neft araşdırmaları mərkəzi”nin rəhbəri İlham Şaban deyir ki, ətrafımızda hidrogen çox olsa da, nəyinsə tərkibindədir. İstifadə edə bilmək üçün onu əvvəlcə nəyinsə - məsələn, suyun, yaxud təbii qazın,- tərkibindən çıxarmaq lazımdır. Elektroliz yolu ilə su molekulu parçalanır, tərkibindəki 2 hidrogen atomu alınır, ayrılan oksigen isə havaya buraxılır.
Elektroliz prosesini həyata keçirmək üçün elektirk enerjisi lazımdır. Həmin enerji günəş, yaxud külək qurğusundan alınırsa, ətraf mühitə mənfi təsir göstərilmir. Bu yolla əldə olunan hidrogen “yaşıl hidrogen” adlanır.
Təbii qazın molekulunda, formulundan da göründüyü kimi (CH4), 4 hidrogen atomu var. Amma bu zaman karbon qazı da yaranır. Həmin karbon atmosferə buraxılmır və toplanaraq xüsusi yerlərdə saxlanılır. Hətta onun neft quyularına vurulması təklifi də var. Bu yolla alınan hidrogen “mavi” adlanır. Əgər prosesdə ayrılan karbon havaya buraxılırsa, onda hidrogenin rəngi bozarır, yəni “boz hidrogen” alınır.

Bunlardan başqa, atom enerjisindən istifadə yolu ilə hasil edilən “çəhrayı” və ya “qırmızı” hdirogen də mövcuddur. Bir haşiyə çıxaq: 1954-cü ildə atomdan dinc məqsədlər üçün istifadə başlayanda hesab olunurdu ki, dünya təxminən 20 ilə tamamilə nüvə enerjisinə keçəcək. Amma bu baş vermədi. Hazırda dünyanın enerji bazarında onun payı cəmi 9% təşkil edir.
Təbii qazdan (metan) hidrogen almaq üçün əvvəlcə onun özü emaldan keçməli, tərkibindəki “ağır” qazlar (etan, propan, butan) ayrılmalıdır. Bunun üçün xüsusi zavod olmalı, enerji sərf edilməlidir.
Hazırda metandan alınan “mavi” hidrogen optimal variant sayılır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin qiymətləndirməsinə görə, “yaşıl hydrogen” külək enerjisindən düz 5 dəfə bahadır.
- Azərbaycanın su və qaz potensialı hidrogen enerjisinin istehsalı üçün hansı imkanları yaradır?
- 2050-ci ilə qədər inkişaf etmiş ölkələrdə və onların əhatələdiyi bazarlarda ənənəvi enerjinin istifadəsi dayandırılmalıdır. 2035-ci ildən Avropa İttifaqında daxiliyanma mühərrikli avtomobillərin istehsalı qanunla qadağan olunub.
Azərbaycanda neft erası təbii yolla başa çatır. 19-cu əsrin ortalarından indiyədək 2,2 milyard ton neft hasil etmişik. Bizim neft sənayemizin əsasını təşkil edən “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağında kommersiya baxımından məqbul həcmlərin çıxarılması, məncə, 2049-cu ildə başa çatacaq. 2010-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 21-ci əsrin bizim üçün qaz əsri olduğunu elan etdi. Yəni sənayemiz, iqtisadiyyatımız və enerji balansımız qaz relsləri üzərinə keçir.
2020-ci ildə dünya bazarlarında ənənəvi enrjiyə münasibətin kəskin şəkildə dəyişməsi nəticəsində, artıq 2023-cü ildə Dubayda keçirilən “COP28” beynəlxalq konfransında iqlimin sürətlə dəyişməsinin qarşısını almaq üçün yaxın 25 il ərzində ənənəvi enerjinin istehlakının dayandırılması qərara alındı.
Bu baxımdan, Azərbaycanın qarşısında hansı vəzifə dayanır? Bizim 100 illik qaz ehtiyatımız var və bu qazı 2050-ci ildə qadağa qoyulana qədər həmin bazarlarda sata bilərik. Hazırda bizim qazımızın 50%-i Avropa bazarlarında satılır. 2027-ci ilə bu həcm 60-65%-ə qədər artacaq. Ondan sonra “yaşıl enerji”dən alınan elektriki sata bilərik. Çünki Avropa Komissiyasının 2023-cü ildə qəbul etdiyi qərara əsaən, onlar ənənəvi enerjidaşıyıcılarından əldə olunan enerjiyə 2026-cı ildən ekoloji vergi tətbiq edəcəklər.
Bizim 5 Giqavatt “yaşıl enerji” ixrac etmək planlarımız və potensialımız var. Təkcə Qaradağdakı Günəş elektrik stansiyasında bir ildə 550 milyon kilovatt/saata yaxın elektrik əldə etmişik. Bu istehsal 2028-ci ilədək həndəsi silsilə ilə artacaq.
Müstəqilliyimizin ilk illərində biz qazımızı yandıraraq, elektrik enerjisinə çevirirdik. Elektirk istehsalının 93-94%-i İstilik-Elektrik Stansiyalarının payına düşürdü. İndi bu rəqəm 85%-dir. Yaxın 3 ildə 50%-ə qədər azalacaq. Çünki biz qazı satırıq, onu yandırmağın əvəzində gübrə və daha təmiz yanacaq kimi metanol alırıq ki, bundan da kimya sənayesində yarımfabrikat kimi istifadə edirik. Su, külək və günəş enerjisi hesabına biz “yaşıl” hidrogen və “yaşıl” elektrik almaqla ixrac potensialımızı yenidən şaxələndirə bilərik.
İstər SOCAR-ın, istərsə də Azərbaycanın Energetika nazirliyinin həm hökumətlərlə, həm də şirkətlərlə imzaladıqları “yaşıl” enerji üzrə memorandumların bir maddəsi də hidrogenin alternativ yanacaq kimi istehsalını, nəqlini və son məhsul kimi istifadəsini nəzərdə tutur.
Düşünürəm ki, 2035-ci ilə qədər hidrogenin dünya miqyasında özünü alternativ yanacaq kimi göstərməsi imkanı çox məhduddur. Əsas problem maliyyə məsələsidir. Təkcə Avropa İttifaqında 2020-2030-cu illərdə bununla bağı 7 milyard avro ancaq tədqiqatlara ayrılıb.
- Hidrogeni də təbii qaz kimi nəql edəcəyik?
- Hidrogeni təbii qaz kimi nəql etmək mümkün deyil. Çünki onun molekulları təbii qazınkından xeyli kiçikdir. Ona görə də boruların birləşmə nöqtəsindən sıza bilir ki, bu da itki deməkdir. Bu baxımdan, ilk mərhələdə 20% hidrogen qatmaqla təbii qazın tərkibini dəyişərək, daha təmiz ekoloji yanacağa çevirmək mümkündür. Amma mövcud kəmərlərlə sırf hidrogeni nəql etmək kommersiya nöqteyi-nəzərindən sərfəli deyil.
Avropada bu təşəbbüsü ələ alan Almaniya hidrogen infrastrukturunun yaradılmasına böyük vəsaitlər ayırır. Norveçdə çox böyük həcmdə qaz var. Amma öz ərazisində qaz istehlak etmir. Alternativ enerji mənbələrindən istifadə etməklə orada qazı elektrik enerjisinə çevirirlər. Bu baxımdan, həm “yaşıl” hidrogen, həm də qazdan alınan “mavi” hdirogenin istehsalı və boru kəməri ilə materikə ötürmək üçün Norveçdə çox münbit şərait var. Bunun üçün xüsusi kimyəvi tərkibə malik borular lazımdır. Onlar indiki borulardan baha olacaq. Hidrogeni borularla yox, tankerlərlə nəql etmək variantı da nəzərdən keçirilir. Daha bir varianta əsasən, onu avtomobillə də daşımaq olar.
Hidrogenin maye şəklində borularla göndərilməsi də təklif olunur. Ancaq bunun üçün onu -253 dərəcə temperatura qədər soyutmaq lazımdır ki, maye hala keçsin. Yəni borunun ətrafında bir növ soyuducu-termos yaradılmalıdır. Çünki maye hidrogen həm də təhlükəli maddəyə çevrilir.
Transadriatik kəmərinin səhmdarları TAP-ın infrastrukturunun hidrogenə uyğunlaşdırılacağını artıq bəyan ediblər. Əlbəttə, tam yox, kommersiya baxımından səmərəli olmaqla, müəyyən həcmdə.
- Azərbaycanın Avropanın hidrogen bazarında yer almaq şansları nə qədərdir?
- Hazırda biz bunu öyrənmə mərhələsindəyik. Bu kontekstdə ilk sənədi imzalamışıq. Amma bu sahədə qabaqcıl ölkələrin təcrübəsindən yararlanmaq olmayacaq, çünki hələ heç kimin elə təcrübəsi yoxdur. Biz dünya ilə parallel addımlamağa başlayırıq. Bazarı daim diqqətdə saxlayırıq.
Bu məsələdə heç Avropaya üz tutmaya da bilərik. Çünki təbii qazı karbon izi çox az olan yanacağa və müxtəlif məhsullara çevirməklə, neft-kimya sənayesinə malik ölkələrə sata bilərik. Məsələn, Türkiyədə kifayət qədər böyük bazarımız var. Bunun üçün heç boru infrastrukturuna da ehtiyac yoxdur. Sadəcə, bir qədər vaxt lazımdır.
İkincisi, ölkədə və ətrafında sabitlik lazımdır ki, böyük həcmdə malların Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətində təhlükəsiz hərəkəti mümkün olsun. Hesab edirəm ki, bundan sonra Azərbaycan vətəndaşı üçün “neft bitdi, biz nə edəcəyik?” sualı yaranmayacaq. Çünki neft bitir, amma ondan qat-qat artıq şaxələnmiş bazarlara malik digər enerji növləri var.
Sahil İsgəndərov
AzVision.az
AzVision.az






Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://azvision.az
archiveBu xəbər 07 Yanvar 2025 15:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri