Qəbələ görüşü və Azərbaycan Ukrayna münasibətlərdə yeni dövr

Aprelin 25-də Qəbələdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin mətbuata bəyanatlarla çıxış etməsi Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin bugünkü mərhələsini anlamaq üçün mühüm hadisə kimi görünür. Bu görüş sadəcə rəsmi protokolun davamı deyildi; burada iki ölkə arasında illərlə formalaşan etimadın, qarşılıqlı hörmətin və praktik əməkdaşlıq iradəsinin açıq ifadəsi vardı. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlərdən aydın olurdu ki, əlaqələrin dinamikası təsadüfi deyil. Son dörd il ərzində dövlət başçıları səviyyəsində yeddi görüşün keçirilməsi münasibətlərin nə qədər canlı, ardıcıl və gündəlik siyasətin real gündəliyində olduğunu göstərir.

Bu cür sıx təmaslar iki ölkə arasında dialoqun yalnız bəyanatlarla məhdudlaşmadığını sübut edir. Prezident İlham Əliyev Zelenskinin Prezident kimi Azərbaycana ilk səfərinin 2019-cu ildə baş tutduğunu, özünün isə 2022-ci ilin yanvarında Kiyevə səfərini xatırlatdı. Bu xatırlatma iki lider arasında şəxsi münasibətlərin də siyasi əməkdaşlığa müsbət təsir etdiyini göstərir. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə sənədlər, müqavilələr və rəqəmlər çox vacibdir, amma liderlər arasında formalaşan etimad da az əhəmiyyət daşımır. Etimad olan yerdə mürəkkəb mövzular daha rahat müzakirə olunur, yeni təşəbbüslər daha tez reallaşır və tərəflər bir-birinin narahatlıqlarına daha həssas yanaşırlar.

Qəbələ görüşünün əsas mesajlarından biri strateji tərəfdaşlığın möhkəm siyasi dayaqlara sahib olmasıdır. 2008-ci ildə Kiyevdə, 2011-ci ildə Bakıda imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədlərində ölkələrin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və sərhədlərinin toxunulmazlığı məsələlərinin öz əksini tapması bu münasibətlərin prinsipial əsasını təşkil edir. Azərbaycan və Ukrayna bir-birinin suverenliyini beynəlxalq təşkilatlarda dəstəklədiyini və bu xətti davam etdirəcəyini bəyan edir. Bu, xüsusən müasir dünyada, sərhədlərin toxunulmazlığı və beynəlxalq hüququn üstünlüyü məsələlərinin yenidən ciddi sınaqlarla üzləşdiyi bir dövrdə çox mənalıdır.

Görüşdə siyasi dialoqla yanaşı enerji, ticarət, müdafiə sənayesi, humanitar dəstək və sülh səyləri də geniş yer aldı. Bu mövzuların hər biri ayrı-ayrılıqda mühüm olsa da, birlikdə götürüldükdə Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin çoxşaxəli xarakterini ortaya qoyur. SOCAR-ın Ukraynada uzun illərdir fəaliyyət göstərməsi enerji əməkdaşlığının artıq müəyyən təcrübəyə malik olduğunu göstərir. Ticarət dövriyyəsinin yarım milyard dolları ötməsi isə iqtisadi əlaqələrin real bazaya söykəndiyini nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, tərəflər bu rəqəmin daha da artması üçün imkanların mövcud olduğunu vurğulayırlar.

Ukrayna Prezidentinin çıxışında xüsusilə humanitar məqamlar diqqət çəkdi. Zelenski Azərbaycanın müharibə dövründə Ukraynaya göstərdiyi 11 yardım paketinə, ağır qış şəraitində enerji sahəsində dəstəyə və cəbhəyanı bölgələrdən gəlmiş beş yüzdən artıq ukraynalı uşağa göstərilən qayğıya görə təşəkkür etdi. Bu sözlər münasibətlərin yalnız geosiyasi maraqlar üzərində deyil, həm də insani həmrəylik üzərində qurulduğunu göstərir. Müharibədən əziyyət çəkən uşaqlara yardım etmək, onları təhlükəsiz və qayğıkeş mühitlə təmin etmək hər bir diplomatik jestdən daha dərindən danışan insani addımdır.

Qəbələ görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycan-Ukrayna münasibətləri sadəcə keçmişdən gələn dostluq xatirəsi deyil. Bu münasibətlər bu gün də yenilənir, yeni sahələrə açılır və çətin beynəlxalq şəraitdə praktik nəticələr verir. Qarşılıqlı hörmət, suverenlik prinsipi, iqtisadi maraqlar, humanitar məsuliyyət və təhlükəsizlik dialoqu bu tərəfdaşlığın əsas sütunları kimi görünür. Ona görə də Qəbələdə səslənən bəyanatlar yalnız bir günlük xəbər deyil, iki ölkənin gələcək əməkdaşlıq xəritəsini göstərən ciddi siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu mövzuda vacib olan daha bir məqam münasibətlərin emosional deyil, ardıcıl siyasi xətt üzərində inkişaf etməsidir. Qəbələ görüşündə səslənən fikirlər göstərir ki, tərəflər həm keçmiş təcrübəni xatırlayır, həm də qarşıdakı mərhələyə praktiki baxışla yanaşırlar. Belə yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlıqda sabitlik yaradır və ictimaiyyətə də aydın mesaj verir: dostluq yalnız sözlə deyil, davamlı iş, qarşılıqlı həssaslıq və konkret nəticələrlə möhkəmlənir.

Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin mühüm üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada müxtəlif sahələr bir-birini tamamlayır. Siyasi dəstək iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlıq humanitar əlaqələrə, humanitar əlaqələr isə xalqlar arasında etimada güc verir. Bu bütövlük tərəfdaşlığı daha dayanıqlı edir və hər yeni görüşü əvvəlkilərin davamı kimi mənalandırır.

Gələcək baxımından əsas məsələ razılaşmaların gündəlik iş mexanizmlərinə çevrilməsidir. Yüksək səviyyəli bəyanatlar istiqamət verir, komissiyalar, ekspert qrupları və şirkətlərarası təmaslar isə həmin istiqaməti real nəticəyə çevirir. Qəbələ görüşündə bu iki səviyyənin birlikdə görünməsi münasibətlərin sağlam idarə olunduğunu göstərən mühüm amildir.

Azər SÜLEYMANOV,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri