Münasibətlərdə qəbələ zirvəsi ŞƏRH

Aprelin 27-də Qəbələdə keçirilən görüş Azərbaycan-Çexiya münasibətləri üçün sadəcə rəsmi protokol hadisəsi kimi yox, iki ölkənin bir-birinə daha praktik və uzunmüddətli tərəfdaş kimi baxdığını göstərən mühüm məqam kimi yadda qaldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Çex Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş mətbuata bəyanatlarında siyasi dialoqun fəallığını, iqtisadi əməkdaşlığın yeni imkanlarını və enerji sahəsində qarşılıqlı etimadı xüsusi vurğuladılar. Bu görüşün Qəbələdə keçirilməsi də rəmzi məna daşıyırdı. Çünki Qəbələ həm qədim tarixə malik məkandır, həm də Azərbaycanın turizm və regional inkişaf baxımından özünü tanıtdığı şəhərlərdən biridir.

Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, tərəflər üç ay əvvəl Davosda görüşmüş, həmin görüşdən sonra rəsmi səfər gündəliyi formalaşmışdı. Bu ardıcıllıq diplomatiyada mühüm göstəricidir: bir görüşdə müzakirə olunan məsələlər kağız üzərində qalmayıb, qısa müddət sonra konkret səfərə, biznes-foruma və layihə müzakirələrinə çevrilir. Azərbaycan-Çexiya münasibətləri məhz belə bir dinamika ilə seçilir. Burada yalnız nəzakətli bəyanatlar deyil, siyasi iradəni iqtisadi nəticəyə çevirmək istəyi görünür.

Ən diqqət çəkən məqamlardan biri Çexiyanın Baş naziri Andrey Babişin Azərbaycanın Çex Respublikası üçün strateji tərəfdaş olduğunu açıq şəkildə bəyan etməsi idi. Bu ifadə təkcə diplomatik kompliment deyil. Çünki onun ardınca enerji, sənaye, müdafiə, nəqliyyat, investisiya və texnologiya kimi sahələrdə real maraqlar sadalandı. Çexiya nümayəndə heyətinin tərkibində 50-yə yaxın şirkətin Azərbaycana gəlməsi də bunu təsdiqləyir. İş adamları adətən boş vədlərin arxasınca getmirlər; onlar sabitlik, gəlirlilik, hüquqi çərçivə və siyasi dəstək görməlidirlər. Qəbələdəki biznes-forum məhz bu siqnalı verdi.

Azərbaycan tərəfinin mesajı da aydın idi: ölkə xarici sərmayədarlar üçün sabit, təhlükəsiz və uzunmüddətli plan qurmağa imkan verən bazardır. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın valyuta sabitliyini, xarici borcun aşağı səviyyədə olmasını, ölkəyə son iyirmi ildə yatırılmış böyük investisiya həcmini və beynəlxalq reytinq agentliklərinin müsbət qiymətləndirməsini qeyd etdi. Bütün bunlar Çexiya şirkətləri üçün vacibdir. Çünki sənaye, enerji, nəqliyyat və müdafiə kimi sahələrdə layihələr bir günlük qazanc məntiqi ilə qurulmur; onlar uzun illər sabit əməkdaşlıq tələb edir.

Bu görüşün siyasi tərəfi də iqtisadi tərəfi qədər əhəmiyyətlidir. Azərbaycan və Çexiya Avropa məkanı ilə Xəzər-Qafqaz regionunu birləşdirən daha geniş xətt üzərində dayanırlar. Çexiya Avropa İttifaqının üzvü kimi Azərbaycanla əməkdaşlığa yalnız ikitərəfli prizmadan deyil, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyi, təchizat zəncirləri və sənaye maraqları baxımından yanaşır. Azərbaycan isə özünü etibarlı enerji ixracatçısı, sabit tranzit ölkəsi və yeni istehsal layihələri üçün açıq tərəfdaş kimi təqdim edir.

Qəbələ görüşünün başqa bir mühüm tərəfi münasibətlərin şaxələndirilməsi niyyətidir. Ticarət dövriyyəsinin əsas hissəsinin Azərbaycan neftinin ixracı ilə bağlı olması tərəflərin yeni sahələrə açılmaq ehtiyacını ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyev də ticarət strukturunun daha balanslı olmasının arzu edildiyini bildirdi. Bu, çox real yanaşmadır. Çünki sağlam tərəfdaşlıq yalnız bir məhsul və ya bir sektor üzərində qurulanda həssas olur. Sənaye, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı texnologiyaları, enerji avadanlıqları, turizm, təhsil və innovasiya kimi istiqamətlər əməkdaşlığı daha dayanıqlı edə bilər.

İnsan tərəfi də unudulmamalıdır. Rəsmi səfərlər bəzən quru statistika kimi təqdim olunur, lakin onların arxasında insanlar, iş yerləri, tələbələr, mühəndislər, sahibkarlar və mütəxəssislər dayanır. Çex şirkətlərinin Azərbaycanda birgə müəssisə yaratmaq, yerli insanları işə götürmək, universitetlərlə əməkdaşlıq etmək və tədqiqata sərmayə yatırmaq niyyəti bu münasibətləri daha canlı edir. Belə əməkdaşlıq yalnız dövlətlər arasında deyil, cəmiyyətlər arasında da körpü yaradır.

Nəticə etibarilə, Qəbələ görüşü Azərbaycan-Çexiya münasibətləri üçün yeni başlanğıc yox, artıq mövcud olan etimadın daha konkret mərhələyə keçməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Enerji sahəsində formalaşmış tərəfdaşlıq indi müdafiə sənayesi, nəqliyyat, investisiya, bərpaolunan enerji və insan kapitalı kimi sahələrə yayılır. Bu prosesin uğuru tərəflərin sürətli, çevik və nəticəyönlü işləməsindən asılı olacaq. Görünən odur ki, həm Bakı, həm də Praqa bu istiqamətdə real iradə nümayiş etdirir.

Bütün bunlara görə bu mövzuya yalnız rəsmi səfər prizmasından baxmaq düzgün olmaz. Burada insanların gündəlik həyatına toxunan iqtisadi qərarlar, şirkətlərin gələcək planları, enerji təhlükəsizliyi və yeni iş imkanları bir araya gəlir. Ən mühüm məqam isə odur ki, tərəflər münasibətləri qısa müddətli maraq kimi yox, uzunmüddətli etimad xətti kimi görürlər.

Məhz bu səbəbdən Qəbələdə səslənən fikirlər sadə gündəlik xəbər kimi yox, əməkdaşlığın istiqamətini göstərən yol xəritəsi kimi oxunmalıdır. Çünki hər yeni təmas sabah daha böyük layihənin başlanğıcı ola bilər.

Azər SÜLEYMANOV,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri