Qəbələ Zirvəsinin strateji mesajı: Zəngəzur dəhlizi

7 oktyabr 2025-ci ildə Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü Türk dünyasının siyasi, iqtisadi və strateji əməkdaşlığının dərinləşməsi baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir. Zirvə, Türk dövlətləri arasında çoxşaxəli inteqrasiyanın inkişafı, regional təhlükəsizlik və iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm platforma rolunu oynamışdır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı Zirvənin strateji istiqamətlərini müəyyən edən əsas məqam kimi səciyyələndirilir. Prezident çıxışında Vaşinqton Zirvəsində əldə olunan razılaşmaların əhəmiyyətini vurğulamış, xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin açılmasını region üçün mühüm geoiqtisadi hadisə kimi təqdim etmişdir. Prezident İlham Əliyev qeyd etmişdir ki, bu layihə təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün Türk dünyası üçün strateji və tarixi əhəmiyyət daşıyır. Çıxışda vurğulanan əsas fikir ondan ibarətdir ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Türk dövlətləri arasında iqtisadi və kommunikasiya əlaqələrini möhkəmləndirməklə yanaşı, regionda sülh və sabitliyə töhfə verəcək. Dəhlizin açılması Orta Asiya – Cənubi Qafqaz – Türkiyə istiqamətində yeni nəqliyyat və ticarət bağlantısı yaradacaq, bu isə Türk dövlətlərinin inteqrasiyasını gücləndirəcək. Layihə vasitəsilə regional tranzit marşrutları optimallaşacaq, logistik xərclər azalacaq və ticarət dövriyyəsi artacaq. Zəngəzur dəhlizi həm də enerji və infrastruktur layihələrinin koordinasiyası üçün yeni imkanlar yaradacaq, bu isə Türk dövlətlərinin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirəcək. Prezident İlham Əliyev bu dəhlizi “Türk dünyasının strateji birliyinin rəmzi” kimi səciyyələndirmişdir. Zəngəzur dəhlizinin açılması Azərbaycan, Türkiyə və digər Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə yönəlmiş uzunmüddətli diplomatik səylərin nəticəsidir. Vaşinqton görüşündə əldə edilən razılaşma beynəlxalq səviyyədə regionun sülh və sabitliyinə töhfə verən mühüm diplomatik nailiyyət kimi dəyərləndirilir. Dəhlizin fəaliyyətə başlaması Ermənistanla münasibətlərin normallaşması və sərhəd bölgəsində etimad mühitinin formalaşması baxımından da əhəmiyyət kəsb edir. Bu təşəbbüs həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq nüfuzunu və siyasi çəkisini artıran amillərdən biri kimi çıxış edir. Layihənin reallaşdırılması üçün hüquqi, texniki və gömrük infrastrukturunun beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə qurulması vacib hesab olunur. Dəhliz boyunca təhlükəsizlik təminatları, kommunikasiya və logistika sistemləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İcra prosesinə Türk Dövlətləri Təşkilatının müvafiq mexanizmləri, eləcə də beynəlxalq tərəfdaş ölkələrin dəstəyi cəlb edilməlidir. Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə Türk dünyası iqtisadi və strateji baxımdan daha sıx inteqrasiya olunacaq. Dəhliz, regionda sabitlik, əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına xidmət edəcək. Bu təşəbbüs Azərbaycanın regional lider kimi mövqeyini daha da gücləndirəcək və ölkənin beynəlxalq tranzit mərkəzi rolunu möhkəmləndirəcək. Dəhlizin reallaşması Türk dünyasının birliyini praktik müstəviyə daşıyan mühüm geosiyasi addım kimi qiymətləndirilməlidir. Qəbələ Zirvəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışı Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində əsas istiqamətverici sənəd kimi dəyərləndirilir. Vaşinqton görüşünün nəticəsi olaraq Zəngəzur dəhlizinin açılması layihəsi Türk dövlətlərinin iqtisadi birliyini gücləndirən, regional əməkdaşlığı reallaşdıran və geosiyasi sabitliyə töhfə verən fundamental təşəbbüsdür. Bu layihə Türk dünyasının həmrəyliyinin, iqtisadi inteqrasiyasının və ortaq gələcəyə yönəlmiş siyasi iradəsinin təcəssümüdür.

Könül İbrahimova

Yasamal rayon Elm və Təhsil Nazirliyinin Fiziologiya İnstitutu üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri