Qədim türk torpağına görə qalmaqal böyüyür: 11 illik qərar ləğv edilə bilər Plan

Son dövrlərdə Krım məsələsi yenidən beynəlxalq müzakirələrin mərkəzinə gəlib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp yarımadanın Rusiyanın tərkib hissəsi kimi tanınacağını və Ukraynanın da bunu qəbul etməli olduğunu söyləyib.

Maraqlıdır ki, 2014-cü ildə ABŞ və Avropa İttifaqı (Aİ) bu məsələyə görə Rusiyaya qarşı ciddi iqtisadi sanksiyalar tətbiq etmiş və baş verənləri beynəlxalq hüquqla ziddiyyət təşkil edən bir addım kimi qiymətləndirmişdi. Lakin son zamanlarda Vaşinqton-Moskva əlaqələrində müəyyən yumşalma müşahidə edilir. Krımla bağlı proses Avropada da ciddi şəkildə izlənilir.

Trampın mövqeyi təsdiqlənə, Krım Rusiyanın tərkib hissəsi kimi tanına bilərmi? Bu halda geosiyasi proseslərdə nə kimi dəyişiklər müşahidə olunar?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Züriyə Qarayeva deyib ki, baş verənlər və ifadə olunan bəyanatlar Krımla bağlı ssenarinin uğurla işlədiyini göstərir:

“Tramp, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Krım üzərində nəzarətin təhvilinə hazır olub-olmaması ilə bağlı suala, “Mən belə düşünürəm”, – cavabını verib. ABŞ lideri həmçinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putini atəşkəsə çağırıb. Nə Zelenski, nə də Putin hələ ki, Trampın son bəyanatlarına cavab verməyiblər. Planla bağlı danışıqlar sürətləndikcə, Almaniyanın yeni administrasiyasından sərt açıqlama gəldi. Bu ölkənin müdafiə naziri Boris Pistorius Ukraynanı atəşkəs müqabilində geniş ərazi güzəştlərini ehtiva edən sazişi qəbul etməməyə çağırıb. Almaniyanın ictimai yayımı olan “ARD”a danışan Pistorius, Ukraynanın Trampın son təklifini qəbul etməsinin “təslim olmaq” mənasına gələcəyini iddia edib. Pistorius Kiyevin bunu qəbul etməməli olduğunu deyib və əlavə edib: “Ukrayna həmin təklifdə qeyd edilənlərə bir il əvvəl nail ola bilərdi. Bu, bir növ təslimiyyət kimi görünür.

Zelenski ilə ikitərəfli görüşün ardınca Romadan ayrılan Tramp, bu həftənin əvvəlində Moskvanın Kiyevə zərbə endirməsindən sonra Putinin müharibəni bitirmək istəyini şübhə altına alaraq, onu tənqid edib. Ağ Ev rəhbəri sosial şəbəkədəki paylaşımında Putinin mülki ərazilərə raket atması üçün heç bir səbəbin olmadığını söyləyib. Trampın nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Rusiya prezidenti cümə günü Moskvada Ukraynada atəşkəsi müzakirə etmək üçün görüşüblər. Bu danışıqlardan sonra Tramp bildirib ki, Rusiya və Ukrayna razılaşmaya çox yaxındır”.

Züriyə Qarayeva

Politoloq bildirib ki, aprelin 25-də Moskvada ABŞ liderinin xüsusi nümayəndəsi Uitkoffun Putinlə görüşündə Rusiyanın xarici siyasət məsələləri üzrə müşaviri Yuri Uşakov və Rusiya Sərvət Fondunun sədri Kirill Dmitriev də iştirak ediblər:

“Uşakov üç saat davam edən görüşün “konstruktiv” keçdiyini və digər məsələlərlə yanaşı, Rusiya ilə Ukrayna arasında birbaşa danışıqların mümkünlüyünün də müzakirə edildiyini bildirib.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov aprelin 25-də deyib ki, Moskva müharibəni dayandırmaq üçün ABŞ-la razılaşmaya hazırdır, lakin bəzi elementlərin “incə tənzimləmə”yə ehtiyacı var.

ABŞ və Avropanın sülhə dair təklifləri təhlükəsizlik təminatları kimi əsas sahələrdə fərqlənir. Aprelin 23-də Londonda keçirilən görüşdə Aİ və Kiyevin bu təklifə cavabı amerikalılara çatdırılıb. ABŞ-ın planı Ukraynada təhlükəsizliyi Ağ Ev olmadan təmin etmək üçün Britaniya və Fransanın başçılıq etdiyi “istəklilər koalisiyasını” nəzərdə tutur. Avropalılar çalışırlar ki, Birləşmiş Ştatlar və başqaları Ukraynaya hücum ediləcəyi təqdirdə ona dəstək göstərmək üçün NATO tipli öhdəlik şəklində “möhkəm” zəmanətlər versinlər. Avropa da ABŞ-ın Ukraynanı NATO-ya qadağa qoyacağı vədini qəbul etmir, məsələni uzatmağa üstünlük verir. O, həmçinin Ukraynada Avropa qoşunlarının mövcudluğunu məhdudlaşdırmaq cəhdini də rədd edir. Brüssel və Kiyev yalnız atəşkəs qüvvəyə mindikdən sonra işğal olunmuş Ukrayna ərazilərinə nə baş verəcəyini müzakirə edəcək. ABŞ-ın təklifi Rusiyanın Krımı ilhaqını tanıyacaq və bütün Luqansk da daxil olmaqla, işğal edilmiş digər ərazilər üzərində Rusiyanın nəzarətini de-fakto tanıyacaq”.

Politoloqun sözlərinə görə, Zaporojya AES Ukraynaya qaytarılacaq, lakin ABŞ-ın nəzarətində qalacaq və həm Rusiya, həm də Ukraynanı elektrik enerjisi ilə təmin edəcək:

“Kontrplanda Rusiyaya elektrik enerjisinin verilməsindən bəhs edilmir. ABŞ-ın 17 aprel təklifi Rusiyaya qarşı 11 illik sanksiyalara son qoymağı öhdəsinə götürür, əks plan isə davamlı sülhdən sonra tədricən yumşalmağı təklif edir. Uitkoff planında Rusiyada saxlanılan ukraynalı uşaqları açıq şəkildə qeyd etmir, lakin bu, Avropa-Ukrayna reaksiyasının mərkəzində dayanır. O qeyd edib ki, danışıqlar Rusiya və ABŞ-ı təkcə Ukrayna ilə bağlı deyil, digər məsələlərdə də mövqelərində yaxınlaşdırıb. Uşakov söyləyib ki, iki ölkə arasında məhsuldar dialoq müxtəlif səviyyələrdə davam edəcək”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az