Qətiyyətli siyasi iradə ŞƏRH

Cənab Prezident İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısındakı çıxışı bu dəfə daha sərt siyasi ton, daha açıq mesajlar və daha prinsipial mövqe ilə yadda qaldı. Bu nitq diplomatik etiketi qorumaqla yanaşı, beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının necə dəyişdiyini və Azərbaycanın artıq bu balansda təkcə iştirakçı deyil, şərtləri müəyyən edən tərəf kimi çıxış etdiyini nümayiş etdirdi. Burada əsas xətt kompromis axtarışından çox, mövqe nümayişi və siyasi iradənin təsdiqidir. Çıxışda Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri artıq sadəcə normallaşma çərçivəsində deyil, daha geniş – siyasi üstünlük və təşəbbüs kontekstində təqdim olunur. Ermənistanın Azərbaycanın 2028-ci ildə ev sahibliyini dəstəkləməsi təkcə diplomatik jest deyil, regionda yaranmış yeni güc reallığının qəbuludur. “Bu, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülhün real olmasının aydın göstəricisidir.” Bu cümlə faktiki olaraq daha dərin məna daşıyır: sülh yalnız əldə olunmayıb, həm də Azərbaycanın diktə etdiyi şərtlər daxilində formalaşıb. Bu, regionda güc balansının dəyişdiyini göstərən açıq siyasi mesajdır.

Azərbaycanın Ermənistana tranzit imkanları açması və enerji resursları ixrac etməsi humanitar jestdən daha çox strateji təsir vasitəsi kimi çıxış edir. “28 min ton yük, 12 min ton neft məhsulları.” Bu rəqəmlər sadəcə əməkdaşlıq göstəricisi deyil, iqtisadi təsir rıçağıdır. Azərbaycan regionda iqtisadi asılılıq yaradan tərəf kimi mövqeyini gücləndirir. Bu isə gələcək siyasi qərarların formalaşmasında mühüm rol oynaya bilər. “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu”nun vurğulanması təsadüfi deyil. Bu, Azərbaycanın yalnız regional deyil, qlobal güclərlə koordinasiya edən aktor olduğunu göstərir. Donald Trump faktorunun bu kontekstdə çəkilməsi siyasi siqnaldır: Bakı müxtəlif güc mərkəzləri arasında balansı qorumaqla öz manevr imkanlarını genişləndirir. Bu yanaşma klassik müttəfiqlik modelindən fərqlənir. Azərbaycan heç bir blok daxilində tam yerləşmədən, çevik və çoxşaxəli xarici siyasət yürüdür. Çıxışın ən kəskin hissəsi Avropa strukturlarına yönələn tənqidlərdir. Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası bu dəfə dolayı deyil, birbaşa hədəfə alınır. “İkili standartlar AŞPA-nın iş təlimatıdır.” “14 qətnamə aludəçilikdir.” Bu ifadələr diplomatik ritorikadan kənara çıxaraq siyasi ittiham xarakteri daşıyır. Məqsəd aydındır: Avropa institutlarının Azərbaycana qarşı yanaşmasının legitimliyini sual altına qoymaq və onları müdafiə mövqeyinə çəkmək. Bunun fonunda Avropa Komissiyasına təşəkkür edilməsi isə “yaxşı polis – pis polis” balansı yaradır və Avropa daxilində fərqləri daha da qabardır. Çıxışda Qarabağla bağlı mövqe əvvəlki illərlə müqayisədə daha qəti və mübahisəyə yer qoymayan formada təqdim olunur: “Biz qətnamələri özümüz icra etdik.” Bu, yalnız hüquqi arqument deyil, siyasi ultimatum xarakterli mesajdır: mövzu bağlanıb və müzakirə predmeti deyil. Bu yanaşma gələcəkdə mümkün beynəlxalq təzyiqlərin qarşısını almağa hesablanmış preventiv diplomatiyadır.
Azərbaycan parlamentinin Avropa Parlamenti ilə əməkdaşlığı dayandırmaq qərarı çıxışda xüsusi vurğulanır və bu, açıq siyasi cavab addımı kimi təqdim edilir. Bu qərar göstərir ki, Bakı artıq yalnız reaksiya vermir, qarşı addımlar atır. Diplomatik münasibətlərdə passiv mövqedən aktiv müdafiə və hücum strategiyasına keçid baş verib. Bu, eyni zamanda digər beynəlxalq aktorlara da mesajdır: Azərbaycan təzyiqə uyğunlaşan deyil, cavab verən dövlətdir. Çıxışın sonunda səsləndirilən sülh mesajı əvvəlki hissələrlə birlikdə oxunduqda fərqli məna kəsb edir: “Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiqdir.” Bu, klassik yumşaq mesaj deyil. Bu, güclü mövqedən verilən siyasi bəyanatdır. Yəni sülh istənilir, lakin bu sülh Azərbaycanın müəyyən etdiyi çərçivədə və şərtlərlə mümkündür.

Cənab Prezident İlham Əliyevin bu çıxışı diplomatik nəzakət çərçivəsində təqdim olunan, lakin mahiyyət etibarilə sərt siyasi manifest kimi qiymətləndirilə bilər. Burada üç əsas xətt açıq görünür. Azərbaycan regionda güc mərkəzinə çevrilib. Beynəlxalq tənqidlərə qarşı açıq müqavimət strategiyası seçilib. Sülh prosesi artıq siyasi nəzarət alətinə çevrilib. Bu nitq göstərir ki, Azərbaycan yeni mərhələdə yalnız öz maraqlarını qoruyan deyil, həm də regional və qlobal proseslərə istiqamət verən aktor kimi çıxış edir. Qətiyyətli siyasi iradə isə bu strategiyanın əsas hərəkətverici qüvvəsi olaraq ön plana çıxır.

David İbramxəlilov,
YAP Qusar rayon təşkilatının sədri