Qəzzada Türkiyənin mövqeyi nəzərə alınmadan sülh mümkün deyil

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Qəzza zolağındakı vəziyyət və bölgənin gələcəyi ilə bağlı verdiyi son açıqlamada Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prosesdəki roluna xüsusi diqqət çəkib. Tramp bildirib ki, Ərdoğan bu məsələnin həllinə ciddi səylə yanaşır və HƏMAS tərəfindən də hörmətlə qarşılanır. ABŞ lideri Ərdoğanı “möhtəşəm insan”, “çox çalışqan” və “güclü lider” kimi xarakterizə edib.

Bəs Ərdoğanın İsrail-HƏMAS münaqişəsinin həllində real təsir imkanları varmı? ABŞ və Türkiyə birgə şəkildə bu problemi yekunlaşdırmaq gücünə malikdirmi?

Redaktor.az-a açıqlamasında türkiyəli politoloq İsmail Cingöz bildirdi ki,  Donald Tramp, Qəzza zolağında davam edən soyqırım və İsrail qətliamlarının dayandırılması məqsədilə 20 maddəlik sülh və atəşkəs təklifi təqdim edib və bu atəşkəs təklifi ilkin mərhələdə HƏMAS tərəfindən "bizə rəsmi olaraq təqdim edilmədi" şəklində qarşılanıb:

"Eyni zamanda Trampın bu təklifinə Türkiyə, bölgədəki digər İslam ölkələri və bəzi Avropa dövlətləri tərəfindən dəstək verildiyi görülür. Çünki artıq Qəzzadakı insanlıq dramının dərhal sona çatdırılması zəruri hala gəlib. 66 mindən çox insanın İsrail tərəfindən soyqırım xarakterli hücumlarla öldürüldüyü, aclıq səbəbilə ölümlərin davam etdiyi bir şəraitdə, Qəzzaya humanitar yardımların İsrail tərəfindən əngəlləndiyi dövrdə atəşkəsin və sülhün təmin olunması qaçılmazdır. Donald Trampın da vurğuladığı kimi, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın həm bölgə ölkələri, həm də HƏMAS üzərində təsir və nüfuzu olduğu açıq şəkildə qəbul edilir".

Politoloq qeyd etdi ki, HƏMAS liderlərinin özləri ilə məsləhətləşilmədən və müzakirə aparılmadan atəşkəs təklifi təqdim olunması, onların ilkin mərhələdə tərəddüdlü yanaşmasına səbəb olub:

"Bununla belə, Türkiyənin dəstəyi ilə HƏMAS tərəfinin inandırılması, Qəzza və oradakı insanlıq üçün atəşkəsin təmin olunması məqsədilə Türkiyə və bəzi ölkələrin diplomatik cəhdlər göstərdiyi açıqlamalarda öz əksini tapır. Əlbəttə, HƏMAS daxilində atəşkəsə qarşı çıxan qüvvələr ola bilər. Lakin danışıqların alınmamasına görə ehtiyatlı yanaşan bu elementlərin də, Türkiyənin və digər bölgə ölkələrinin təşəbbüsləri ilə ortaq məxrəcə gətirilə biləcəyi və Qəzzadakı qan tökülməsinin dayandırılması üçün atəşkəsin vacibliyi ön plana çıxır. Trampın bu kontekstdə Ərdoğana işarə etməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki Türkiyənin iştirakı olmadan bölgədə daimi sülhün mümkün olmayacağı artıq uzun müddətdir ki, məlumdur. Bu, təkcə Qəzza ilə məhdudlaşmır. İsrail-İran gərginliyi, İraq və Suriyada baş verən hadisələr, Ukrayna-Rusiya müharibəsi, Qafqaz, Şərqi Aralıq dənizi, Balkanlar, Afrika, Yəmən, Uzaq Şərq və Pakistan-Hindistan münasibətləri kimi bir çox münaqişə sahəsində də Türkiyənin iştirak etmədiyi heç bir sülh təşəbbüsünün uzunmüddətli olmadığı artıq qəbul edilən bir reallıqdır. Hətta Avropa ilə ABŞ arasında yaranan gərginliklərdə belə Türkiyəsiz planların uğur qazanmadığı müşahidə olunur. Yəni Qəzzada da Türkiyənin mövqeyi nəzərə alınmadan, onun iştirakı olmadan atəşkəsin və sülhün davamlı olması mümkün deyil. Bu reallıqdan yola çıxaraq, Tramp Ərdoğanı önə çıxarmaqla, Türkiyənin iştirak etmədiyi bir sülh prosesinin uğursuzluğa məhkum olduğunu vurğulayır. Başqa sözlə, bir yerdə Türkiyə varsa, orada sülh və sabitlik vardır. Məhz bu səbəbdən, Türkiyə Qəzza məsələsində əsas oyunçulardan biri kimi ön plana çıxır".

Müsahibimizin fikrincə, əsas problem İsrailin ABŞ tərəfindən nə dərəcədə cilovlana biləcəyidir.

"İsrail, Amerikanı özünə məhdudiyyətsiz dəstək verən bir tərəfdaş kimi gördüyü müddətcə, bu bölgədə onun təcavüzkar siyasəti və hücumları davam edəcəkdir. Əslində burada söhbət sadəcə Fələstin-Qəzza probleminin həllindən getmir. Burada ümumilikdə Orta Şərqdəki İsrail problemi mövcuddur. Bu problemin həlli üçün ABŞ və sionist strukturların bu təcavüzə "dur" deməsi zəruridir. Eyni zamanda, Türkiyə, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı kimi bölgənin güclü dövlətlərinin ortaq hərəkəti də olduqca əhəmiyyətlidir", - deyə İsmail Cingöz bildirdi.

Xədicə BAXIŞLI