Qırmızı dəniz 6,2 milyon il əvvəl tamamilə qurudu, sonra birdən su ilə doldu

Kral Abdullah adına Elm və Texnologiya Universitetinin alimləri Qırmızı dənizin təxminən 6,2 milyon il əvvəl tamamilə quruduğunu və daha sonra Hind okeanından gələn su ilə sürətlə dolduğuna dair tutarlı sübutlar təqdim ediblər.

Seysmik görüntüləmə, mikrofosil məlumatları və geokimyəvi tarixləşdirmə üsullarından istifadə edərək tədqiqatçılar müəyyən etdilər ki, kütləvi dəyişikliklər təxminən 100.000 il ərzində baş verib - geoloji zamanda bir göz qırpımı. Əvvəllər Aralıq dənizinə bağlı olan Qırmızı dəniz boş, duzlu hövzəyə çevrildi. Sonra böyük bir daşqın vulkanik maneələri aşaraq Bab əl-Məndeb boğazını açdı və Qırmızı dənizi okeanın qalan hissəsi ilə birləşdirdi.

"Nəticələrimiz göstərir ki, Qırmızı dəniz hövzəsi Yer kürəsində ən ekstremal ekoloji hadisələrdən birini yaşayıb: o, təxminən 6,2 milyon il əvvəl tamamilə quruyub və sonra qəfil yenidən su ilə doldurulub", - tədqiqatın aparıcı müəllifi doktor Tijana Pensa bildirib. "Daşqın hövzəni dəyişdirdi, dəniz şəraitini bərpa etdi və Qırmızı dənizlə Hind okeanı arasında güclü əlaqə yaratdı."

Əvvəlcə Qırmızı dəniz şimalda Aralıq dənizi ilə dayaz bir eşik vasitəsilə birləşirdi. Bu əlaqə kəsiləndə dəniz cansız duz səhrasına çevrildi. Cənubda Haniş adalarının yaxınlığında dənizi Hind okeanından vulkanik silsiləsi ayırırdı.

Təxminən 6,2 milyon il əvvəl Hind okeanından gələn dəniz suyu bu maneədən keçərək fəlakətli daşqına səbəb oldu. Sel dənizin dibində hələ də görünən 320 kilometr uzunluğundakı sualtı kanyonu oydu. Daşqın sürətlə hövzəni doldurdu, duzlu bataqlıqları basdı və 100.000 ildən az müddətdə normal dəniz şəraitini bərpa etdi.

Bu hadisə Aralıq dənizinin məşhur Zanclean daşqını ilə dolmasından təxminən bir milyon il əvvəl baş verdi və Qırmızı dənizə unikal bir yenidən doğulma tarixi verdi.

Qırmızı dəniz 30 milyon il əvvəl başlayan Ərəb plitəsinin Afrika plitəsindən ayrılması nəticəsində yaranmışdır. Əvvəlcə dəniz gölləri olan dar bir yarıq vadisi idi, sonra 23 milyon il əvvəl Aralıq dənizi tərəfindən su altında qaldı və geniş bir körfəzə çevrildi.

Əvvəlcə dəniz həyatı çiçəkləndi, bunu şimal sahillərindəki qalıq qayaları sübut edir. Bununla belə, buxarlanma və zəif su sirkulyasiyası duzluluğun artmasına səbəb olub, 15-6 milyon il əvvəl dəniz canlılarının yox olmasına gətirib çıxarıb. Hövzə duz və gips layları ilə doldu və dənizin tamamilə qurumasına səbəb oldu.

Hind okeanından gələn fəlakətli daşqın mərcan riflərində bu günə qədər sağ qalan Qırmızı dənizdə dəniz həyatını bərpa etdi.

Alimlər qeyd edirlər ki, Qırmızı dəniz okeanların necə əmələ gəldiyini, duz yataqlarının necə yığıldığını, milyonlarla il ərzində iqlim və tektonikanın qarşılıqlı təsirini anlamaq üçün təbii laboratoriyadır. Kəşf göstərir ki, bölgə əvvəllər ekstremal ekoloji şəraitlə üzləşib, lakin sonradan inkişaf edən dəniz ekosistemi kimi ortaya çıxıb.

Əziz MUSTAFA