Icma.az
close
up
RU
Qısqanclıq sevgidirmi, yoxsa nəzarət istəyi? ARAŞDIRMA

Qısqanclıq sevgidirmi, yoxsa nəzarət istəyi? ARAŞDIRMA

Icma.az, Sia Az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

İnsan münasibətlərinin ən mürəkkəb və eyni zamanda ən təbii hisslərindən biri qısqanclıqdır. Sevgidə qısqanclığın olması bəzən “məni sevir” sübutu kimi qəbul edilir. Amma bu hissin arxasında hər zaman sevgi dayanırmı? Bəzən qısqanclıq, sevginin yox, itirmə qorxusunun və nəzarət istəklərinin təzahürü ola bilir. Psixoloqlar bu mövzuda yekdil fikirdədirlər ki, sağlam münasibətlərdə qısqanclıq ölçülü və idarəolunan olduqda normaldır, lakin nəzarətə və məhdudiyyətə çevrildikdə artıq problem yaradır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Qısqanclığın psixoloji mahiyyəti

Qısqanclıq, insanın dəyər verdiyi bir əlaqəni itirmə ehtimalı qarşısında yaranan qorxu, narahatlıq və aqressiyanın birləşməsidir. Yəni bu hiss, sevgi ilə yanaşı özünə inamsızlıq, təhlükəsizlik ehtiyacı və sahiblənmə duyğusu ilə də əlaqəlidir.


Psixoloqların fikrincə, qısqanclığın üç əsas tipi var:

Romantik qısqanclıq – sevgidə rəqibin ortaya çıxması qorxusu.

Sosial qısqanclıq – başqalarının diqqətini itirmə qorxusu (dost, ailə və s.).

Patoloji qısqanclıq – reallıqla əlaqəsi olmayan, obsesiv düşüncələrə əsaslanan formada.

Qısqanclıq az miqdarda olduqda münasibətə maraq və dinamika qata bilər, amma kontrolsuz hala gəldikdə artıq emosional zorakılıq və etimadsızlıq doğurur.

Dünyada vəziyyət

Dünyada aparılan psixoloji tədqiqatlara görə, qısqanclıq bütün mədəniyyətlərdə müşahidə olunur, lakin onun ifadə forması və qəbul səviyyəsi fərqlidir.

Məsələn:

Qərb ölkələrində qısqanclıq fərdi sərhədlərə zərbə kimi qiymətləndirilir. İnsanlar münasibətdə azadlığa, şəffaflığa və qarşılıqlı inama üstünlük verirlər. Qısqanclığın həddindən artıq olması, münasibəti toksik hesab olunur.

Şərq və Cənubi Avropa ölkələrində isə qısqanclıq çox zaman “sevginin göstəricisi” kimi qəbul edilir. “Qısqanırsa, sevir” yanaşması mədəni normaya çevrilib. Lakin bu yanaşma bəzən nəzarət, təhdid və psixoloji təzyiq formalarını haqlı göstərir.

Araşdırmalar göstərir ki, patoloji qısqanclığın nəticəsində baş verən zorakılıq halları bütün dünyada ailədaxili münaqişələrin əsas səbəblərindən biridir.


Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda qısqanclıq anlayışı hələ də çox vaxt sevgi və sadiqliklə eyniləşdirilir. Xüsusilə kişilər tərəfindən qısqanclığın ifadəsi “məsuliyyət və qoruma istəyi” kimi dəyərləndirilir. Lakin psixoloqlar bildirirlər ki, bu düşüncə tərzi münasibətlərdə emosional asılılıq, nəzarət və özünüifadə məhdudiyyəti yaradır.

Son illər aparılan sosial sorğular göstərir ki:

Münasibətlərdə qısqanclıq yaşayan cütlüklərin 60%-i bunu “adi hal” kimi qəbul edir.

Qadınların 40%-i partnyorunun qısqanclığını sevgi əlaməti hesab edir.

Lakin eyni zamanda, bu münasibətlərdə emosional gərginlik və inamsızlıq səviyyəsi də yüksək olur.

Bəzi hallarda qısqanclıq, sosial mediada fəaliyyət, geyim, dost çevrəsi və hətta iş mühitinə nəzarət kimi formalarla özünü göstərir. Bu isə artıq sevgi deyil, özünə güvən əksikliyi və itirmə qorxusunun təzahürüdür.

Qısqanclıq sevginin deyil, özünə güvənin və inamın sınağıdır. Həqiqi sevgi, qarşı tərəfi itirmə qorxusundan deyil, onu azad və güvənli saxlamaq istəyindən doğur.
Sağlam münasibətlərdə tərəflər bir-birini nəzarət altında saxlamaz, əksinə, etimad mühitində birlikdə böyüyərlər.

Əgər qısqanclıq münasibətin əsas idarəedici qüvvəsinə çevrilibsə, bu artıq sevgi yox, emosional asılılıq və özünüifadə itkisidir.

Qısqanclıq zəminində baş verən cinayətlər

Qısqanclıq emosional gərginliyin ən kəskin formalarından biridir. Nəzarət istəyi, itirmə qorxusu və “mənimsəmə” hissi çox zaman insanı ağlın idarəsindən çıxarır. Bu isə emosional zorakılıqdan başlayaraq fiziki və hətta ölümcül nəticələrə qədər gedib çıxır. Dünyada və Azərbaycanda bir çox ağır cinayətlər, məhz qısqanclıq zəminində törədilib.

Dünyada müşahidə olunan hallar

Ailə içi zorakılıq və qətl hadisələri

ABŞ və Avropa ölkələrində ailədaxili zorakılıq hadisələrinin 25–30%-i qısqanclıqla əlaqələndirilir.

“Crime and Jealousy” adlı beynəlxalq tədqiqatda qeyd olunur ki, romantik münasibətlərdə baş verən qətllərin yarıdan çoxu qısqanclıq, xəyanət şübhəsi və ya ayrılıq qorxusu ilə bağlıdır.

Femisitlər (qadın qətlləri)

Latın Amerikası, Türkiyə, Hindistan və Yaxın Şərq ölkələrində qadınların qısqanclıq zəminində öldürülməsi halları çoxdur.

Məsələn, Türkiyədə 2023-cü ildə qeydə alınan 420 qadın qətli hadisəsinin 70%-i “namus” və “qısqanclıq” motivi ilə törədilib.

Kibercinayətlər və təqib

Sosial mediada partnyorun fəaliyyətini izləmək, hesablarını sındırmaq, şəxsi məlumatları paylaşmaq kimi hallar da artıq cyberstalking (kiber təqib) kimi hüquqi cinayət hesab olunur.

ABŞ və Avropada bu əməl üçün 1 ildən 5 ilə qədər həbs cəzası nəzərdə tutulur.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda da qısqanclıq zəminində baş verən cinayətlər, xüsusən ailədaxili münaqişələr və qətllər kontekstində ciddi sosial problem kimi qalır.

Ən çox rast gəlinən hallar:

Qadınlara qarşı zorakılıq və qətl hadisələri

Son illərdə mediada və məhkəmə materiallarında “qısqanclıq zəminində həyat yoldaşını qətlə yetirdi” başlıqları artıb.

Dövlət Statistika Komitəsinin və QHT-lərin məlumatına görə, ailədaxili zorakılıq hadisələrinin 40%-ə yaxını qısqanclıqla əlaqədardır.

Qısqanclıq çox zaman xəyanət şübhəsi, sosial mediada aktivlik və geyim məsələlərindən qaynaqlanır.

Bədənə xəsarət yetirmə və təzyiq halları

Qısqanclıq hissi ilə hərəkət edən şəxslər partnyorlarını izləmək, təhdid etmək, döymək və ya təcrid etmək kimi davranışlar sərgiləyir.

Bu hallar Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 126-cı (qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma) və 128-ci (yüngül bədən xəsarəti yetirmə) maddələri ilə cəzalandırılır.

Sosial mediada təhqir və təqib

Ayrılıqdan sonra şəxsi fotoların paylaşılması, şantaj mesajları, “məni aldatdın” ittihamları ilə psixoloji təzyiq göstərmək də kibercinayət tərkibli hərəkətlər sayılır.

Hüquqşünasların qeyd etdiyi kimi, bu cür hallar artıq Cinayət Məcəlləsinin 155-2 (şəxsi məlumatların yayılması) və 163 (təhdid və təzyiq) maddələri ilə də qiymətləndirilə bilər.

İntihar və özünə zərər halları

Qısqanclıq təkcə qarşı tərəfə yönəlmir, bəzən özünə yönəlmiş aqressiya formasında təzahür edir.

Sevgi münasibətlərinin bitməsi, xəyanət və ya rəqibin olması hallarında özünə qəsd hallarının da artdığı müşahidə olunur.

Ekspertlərin yanaşması

Psixoloqlar bildirirlər ki, bu cür hadisələrin kökündə emosional yetkinlik çatışmazlığı və özünə güvən problemi dayanır.
Sosioloqlar isə əlavə edirlər ki, Azərbaycan cəmiyyətində kişilərin “mülkiyyət duyğusu” və qadınların “itaətkar olmalı” stereotipi də bu cinayətlərin artmasına səbəb olur.
Yəni, qısqanclıq yalnız fərdi problem deyil — mədəni və sosial dəyərlərlə formalaşan bir davranış modelidir.

Qısqanclıq, idarəolunmadıqda emosional təlatümdən cinayətə keçid yaradır.
Dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da bu hallar artıq ictimai təhlükə kimi qiymətləndirilməlidir.

Çıxış yolu — emosional savadlılığın artırılması, ailədaxili zorakılığa qarşı sıfır tolerantlıq, və qısqanclığın sevgi deyil, nəzarət impulsu olduğunu dərk etməkdir.

Ayşən Vəli

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:153
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 28 Oktyabr 2025 14:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see337

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see313

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see310

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see276

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see272

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see268

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see257

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see253

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see193

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri