Qız Qalası Bakının qəlbində ucalan tarix və əfsanə ARAŞDIRMA

Qız Qalası Azərbaycanın paytaxtı olan Bakı şəhərinin ən məşhur tarixi memarlıq abidələrindən biridir. İçərişəhərin cənub-şərq hissəsində yerləşən bu möhtəşəm qala əsrlər boyu həm yerli sakinlərin, həm də xarici səyyahların diqqətini cəlb etmişdir. Qız Qalası yalnız memarlıq nümunəsi deyil, həm də əfsanələr, sirrlər və qədim tarixlə zəngin bir mədəniyyət simvoludur. Bu gün qala Azərbaycanın milli rəmzlərindən biri hesab olunur və UNESCO tərəfindən qorunan dünya irsi siyahısına daxildir.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib:

Qalanın tarixinə gəldikdə isə...

Qız Qalasının tikilmə tarixi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Tədqiqatçıların bir qismi qalanın əsas hissəsinin eramızdan əvvəl tikildiyini, digər hissələrinin isə XII əsrdə Məsud ibn Davud tərəfindən inşa olunduğunu bildirirlər. Qalanın divarında ərəb dilində yazılmış kitabədə “Məsud ibn Davudun qülləsi” sözləri qeyd edilmişdir. Tarixçilərin fikrincə, qala müxtəlif dövrlərdə fərqli məqsədlərlə istifadə olunmuşdur. Bəzi alimlər onun müdafiə qalası olduğunu söyləsələr də, digərləri burada atəşpərəstlik məbədi və ya astronomik müşahidə məntəqəsinin yerləşdiyini iddia edirlər. Xəzər dənizinə yaxın mövqedə yerləşməsi onun strateji əhəmiyyətini daha da artırmışdır.

Qız Qalası silindrik formada tikilmişdir və hündürlüyü təxminən 28 metrdir. Divarlarının qalınlığı bəzi yerlərdə 5 metrə çatır. Tikilinin daxilində səkkiz mərtəbə mövcuddur və hər mərtəbə daş pilləkənlərlə bir-birinə bağlanır. Qalanın memarlığında diqqət çəkən əsas xüsusiyyət onun cənub hissəsində yerləşən böyük dayaq çıxıntısıdır. Bu hissənin hansı məqsədlə tikildiyi barədə dəqiq məlumat yoxdur və bu, abidənin sirli tərəflərindən biri hesab olunur.

Tikintidə əsasən yerli əhəngdaşı materiallarından istifadə edilmişdir. Qalanın möhkəmliyi və bu günədək qorunub saxlanılması orta əsr Azərbaycan memarlığının yüksək inkişaf səviyyəsini göstərir.

Qız Qalası haqqında müxtəlif əfsanələr var. Ən məşhuru isə şah qızı haqqında olan rəvayətdir. Əfsanəyə görə, bir şah öz qızı ilə evlənmək istəyir. Qız isə bu evliliyə razı olmur və atasından dəniz kənarında hündür bir qala tikdirməsini xahiş edir. Qala hazır olduqdan sonra qız onun zirvəsinə çıxaraq özünü dənizə atır. Məhz buna görə abidə “Qız Qalası” adlandırılmışdır. Digər rəvayətlərdə isə qalanın müqəddəs məbəd, gizli xəzinə yeri və ya qədim müdafiə sistemi olduğu qeyd olunur. Bu əfsanələr qalanın sirli atmosferini daha da gücləndirir.

UNESCO dünya irsi siyahısında

2000-ci ildə UNESCO tərəfindən İçərişəhər, Şirvanşahlar Sarayı və Qız Qalası Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir. Bu qərar Azərbaycanın zəngin tarixi və mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının göstəricisidir.

Bu gün Qız Qalası Bakının ən çox ziyarət edilən turizm məkanlarından biridir. Burada fəaliyyət göstərən muzey vasitəsilə turistlər qalanın tarixi, arxeoloji tapıntılar və qədim Bakı haqqında məlumat əldə edə bilirlər. Qalanın zirvəsindən isə Xəzər dənizi və İçərişəhərin möhtəşəm mənzərəsi görünür.

Qız Qalası həmçinin Azərbaycan incəsənətində, ədəbiyyatında və musiqisində geniş şəkildə təsvir olunur. O, ölkənin qədimliyi, dözümlülüyü və milli kimliyinin simvoluna çevrilmişdir. Bu, yalnız qədim bir memarlıq abidəsi deyil, həm də Azərbaycanın tarixini, mədəniyyətini və milli ruhunu yaşadan mühüm bir irs nümunəsidir. Onun sirli keçmişi, əfsanələri və möhtəşəm memarlığı insanlarda heyranlıq hissi oyadır. Əsrlər keçsə də, Qız Qalası Bakının qəlbində ucalaraq öz sirrini qorumaqda davam edir.