Qlobal böhran TƏHLÜKƏSİ Bu sahələr xüsusi RİSK ALTINDADIR

Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə 01.01.2025 – 31.08.2025 dövründə (7 ayda) Azərbaycanın xarici ticarət əməliyyatlarının həcmi 32 milyard 118 milyon 5 min ABŞ dolları, o cümlədən ixracın həcmi 17 milyard 65 milyon 354 min ABŞ dolları, idxalın həcmi 15 milyard 52 milyon 651 min ABŞ dolları, saldo müsbət 2 milyard 12 milyon 703 min ABŞ dolları təşkil edib.
Qeyd edək ki, 01.01.2024 – 31.08.2024 dövründə Azərbaycanın xarici ti carət əməliyyatlarının həcmi  icarət əməliyyatlarının həcmi 30 milyard 995 milyon 424  min ABŞ dolları o cümlədən, ixracın həcmi 18 milyard 231 milyon 541 min ABŞ dolları, idxalın həcmi 12 milyard 763 milyon 883 min ABŞ dolları, saldo müsbət 5 milyard  467 milyon  658 min ABŞ dolları təşkil etmişdi.
Beləliklə, Azərbaycanın idxalının həcminin ixracının həcmindən daha çox artması ilə əlaqədar olaraq xarici ticarətin müsbət saldosu 2,7 dəfə azalıb. 
Bəs, idxalın həcminin sürətlə artmasının hansı fəsadları ola bilər?
Suala aydınlıq gətirən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Bizim.Media-ya bildirdi ki, Azərbaycanın idxalının ixracdan daha sürətlə artması və nəticədə ticarət balansında müsbət saldonun azalması bir neçə iqtisadi fəsada gətirib çıxara bilər:
“İdxal artdıqca ölkədən daha çox valyuta çıxır. Əgər ixrac eyni templə artmırsa, valyuta gəlirləri idxal xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkə bilər. Bu, uzunmüddətli perspektivdə manatın məzənnəsinə təzyiq göstərə bilər. Hazırda neft-qaz ixracı hələ də böyük üstünlük təşkil etdiyinə görə ciddi təzyiq hiss olunmaya bilər, amma qeyri-neft sektoru zəif qaldığı halda risklər artır.

İdxalın sürətlə artması Azərbaycanın xaricdən ticarət asılılığını gücləndirir. Xüsusən də ərzaq və əsas istehlak malları idxalı artarsa, hər hansı qlobal böhran ölkə üçün təhlükə yarada bilər. Sənaye sahələri idxaldan çox asılı olarsa, daxili istehsalın inkişafı ləngiyə bilər”.

Büdcə və iqtisadi sabitlik
Müsahibimiz əlavə edib ki, dövlət büdcəsi böyük ölçüdə ixracdan, xüsusən enerji ixracından gələn gəlirlərə söykənir:
“İdxalın sürətli artımı isə valyuta ehtiyatlarının yüklənməsinə və əlavə dövlət dəstəyinə ehtiyac yarada bilər. Əgər ixrac qiymətləri enərsə, bu zaman idxalın yüksək olması “cari əməliyyatlar balansı”nda kəsir riski yaradar. İdxal məhsullarının çoxalması daxili istehsalı sıxışdırırsa, bu, qeyri-neft sektorunun inkişafını ləngidə bilər. Xüsusən kənd təsərrüfatı və yüngül sənaye məhsullarında idxal rəqabəti yerli istehsalçıları zəiflədə bilər.
Sadəcə idxalın artması iqtisadi rifahın yüksəlməsi mənasına gələ bilər. Amma bu artım daxili istehsal hesabına yox, yalnız xarici malların gətirilməsi ilə baş verirsə, uzunmüddətli dayanıqlılıq zəif olur.
Yəni qısamüddətli dövrdə idxalın artması istehlakın genişlənməsi kimi müsbət görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə balanssızlıq yaradır: manatın sabitliyinə risk, xarici asılılığın dərinləşməsi, yerli istehsalın zəifləməsi və ticarət balansında kəsir ehtimalı”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media