Qlobal iqlim dəyişikliyi: ölkələr qar altında qaldı FAKTLAR

Nəhəng qar yığınları bəzi ölkələrdə ciddi problemlər yaradıb. Hazırda həm Rusiya, həm də ABŞ qar altındadır. Kanada donur, Avropada da güclü qar var. ABŞ-ın şimalında da sərt qış keçir. Kanada və Böyük Göllər üzərində çox soyuq hava ilə bloklayıcı antisiklon əmələ gəlib. ABŞ-ın digər tərəfində isə Meksika körfəzinin üzərində çox isti hava var idi. Bunun əksinə olaraq, bir siklon Şərq sahili boyunca, Vaşinqton və Nyu-Yorkdan keçərək Pensilvaniyaya doğru hərəkət edib. Orada təkcə qar yağmayıb, həm də dondurucu yağış da olub. Magistral yollar və elektrik xətləri buz qabığı ilə örtülüb. Milyonlarla sakin, xüsusən də ən sıx məskunlaşmış ərazilərdə elektriksiz qalıb.

Bununla yabaşı, bəzi şimal ərazilərdə əksinə vəziyyətdir. Alyaskada istidir. Çukotkada ötən həftə sonu normaldan 20 dərəcə isti idi.

Təbii ki, baş verən anomaliayar səbəbindən qlobal iqlim dəyişmələri yenidən gündəmə gəlib.

xüsusən də istiləşmənin gücləndiyi idda olunur. Son 3 il planetdə 150 ​​illik meteoroloji müşahidələrdə ən isti il olub.

Dəyişən iqlimin əlamətlərindən biri həddindən artıq yağıntılardır. Yağıntıların miqdarı dəyişib. Qlobal istiləşmə səbəbindən yağıntılar indi qəribə şəkildə özünü göstərir. Uzun müddət yağıntı olmur, sonra birdən böyük həcmdə yağıntılar baş verir.

Rusiya. Kamçatkada, xüsusən də qarla örtülü Petropavlovsk-Kamçatskidə baş verənlər bütün dünyada müzakirə olunur. Dekabr ayında bu bölgəyə 370 mm yağıntı düşüb (normadan 3 dəfə çox), yanvar ayında isə güclü qar fırtınasının cəmi 3 günü (13-16 yanvar) daha 131 mm yağıntı düşüb. Müqayisə üçün, Moskva yanvar ayının əvvəlindən bəri 76 mm yağıntı alıb. Yarımadanın mərkəzində qarın qalınlığı 170 sm-dir (Moskvanın qar yığınlarından 3 dəfə çox). Lakin Kamçatka üçün hətta bu rekordlar belə mərkəzi Rusiyadakı rekordlarla müqayisə edilə bilməz- 2005-ci ildə oraya inanılmaz 289 sm yağmışdı.

ABŞ. Artıq bir həftədir ki, ABŞ qar fırtınaları altındadır. Fırtına ölkənin yarısına təsir edib. Onlarla ölümlər baş verib, yüz minlərlə evin elektriksiz qalması və COVID-19 pandemiyasından bəri ən böyük miqyasda uçuşların ləğvi baş verib. Bir çox ştatda 50 sm-ə qədər qar yağıb.

Yaponiya. Sapporo şəhərində qar yığınları 112 sm-ə çatıb- ötən həftə sonu bir gündə ən yüksək 60 sm yığıntı toplanıb! Güclü bir qar fırtınası Hokkaydo adasında nəqliyyatın çökməsinə səbəb olub: 900-dən çox qatar ləğv edilib və 330.000 sərnişinə təsir edib. Ləğv edilmiş uçuşlar səbəbindən daha 7000 nəfər yolda qalıb. Bu həftə sonu daha çox qar yağacağı gözlənilir.

Almaniya. Almaniyanın Baden-Vürtemberq əyalətində baş verən qar fırtınası 26 yanvarda 24 saat ərzində 25 sm qar yağdırıb, magistral yollar və hava limanı iflic olub.

İspaniya. Çərşənbə günü hətta Madriddə də qartopu döyüşləri keçirildi və İspaniyanın cənubundakı Sierra Nevada xizək kurortu həddindən artıq qar yağışı və fırtınalı küləklər səbəbindən müvəqqəti olaraq bağlandı. Kristin siklonu cənub ölkəsinə qış gətirdi...

"Qartopu planeti" gülməli bir metafora deyil, 1992-ci ildə geoloq Cozef Linn Kirşvink tərəfindən irəli sürülən ciddi bir elmi termindir. Fəlakətli qlobal soyuma hipotezi ilə yanaşı səsləndirilən bir termin.

Yer kürəsi, ehtimal ki, tarixində birdən çox dəfə qartopuya çevrilib. Sonuncu dəfə 650-635 milyon il əvvəl olub. Yer tamamilə buzla örtülü idi. Ekvatorda orta illik temperatur -25 dərəcə Selsiyə, bütün planet üçün isə orta hesabla -50 dərəcə Selsiyə düşüb (hazırda təxminən +15 dərəcə Selsidir). Dənizlər 5 kilometr dərinliyə qədər donub. Həyat yalnız okean dibində, işığa ehtiyac duymayan mikrobların gizləndiyi böyük dərinliklərdə qalıb. Şaxtaya davamlı yosunlar və mikroblar səthdə sağ qalmış ola bilər.

İndi dünyamız yenidən bununlamı qarşılaşır? İqlim alimləri əmin edirlər ki, ən azı növbəti on min ildə bunun baş verəcəyi ehtimal olunmur. Hər bir halda dünya ekologiyasının məhv edilməsi planetdə iqlim dəyişiklikləri yaradır və təbii fəlakətləri artırır.

Elçin Bayramlı