Qlobal şok: BVF İran müharibəsinin qlobal iqtisadiyyata yeni zərbə vuracağı barədə xəbərdarlıq edir

Yaxın Şərqdə davam edən müharibə qlobal iqtisadiyyat üçün yeni sarsıntı yaradıb. Beynəlxalq ekspertlər bildirir ki, bu proses iqtisadi artım perspektivlərini zəiflədir, eyni zamanda inflyasiya təzyiqlərini daha da gücləndirir.

Qaynarinfo-nun Beynəlxalq Valyuta Fonduna istinadən (BVF) məlumatına görə, müharibənin təsiri qlobal olsa da, bütün ölkələrə eyni səviyyədə təsir etmir. Ən çox zərər çəkənlər enerji idxal edən ölkələr, aşağı gəlirli dövlətlər və məhdud maliyyə ehtiyatlarına malik iqtisadiyyatlardır.

Ekspertlərin fikrincə, əsas təsir kanalı enerji sektorudur. Xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında tədarük risklərinin artması neft və qaz qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olur. Bu isə Avropa və Asiya ölkələrinin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir, istehsal xərclərini artırır və əhalinin alıcılıq qabiliyyətini zəiflədir. Bununla belə, xammal ixrac edən ölkələr yüksək qiymətlərdən qısa müddətli fayda əldə edə bilər.

Müharibə eyni zamanda qlobal tədarük zəncirlərini də pozur. Logistika xərclərinin artması, gübrə və ərzaq qiymətlərinin bahalaşması xüsusilə kasıb ölkələr üçün ciddi problem yaradır. BVF qeyd edir ki, bu vəziyyət qlobal ərzaq təhlükəsizliyi risklərini artırır.

Fonddan bildirilib ki, Yaxın Şərq, Afrika, Asiya-Sakit okean regionu və Latın Amerikasının bəzi hissələri daha yüksək ərzaq və gübrə qiymətləri, eləcə də sərtləşən maliyyə şərtləri səbəbindən əlavə təzyiqlərlə üzləşir. Xüsusilə aşağı gəlirli ölkələr ərzaq sabitsizliyi baxımından daha böyük risk altındadır və bəzi hallarda əlavə xarici dəstəyə ehtiyac duyula bilər.

Asiyanın iri sənaye iqtisadiyyatlarında yanacaq və enerji xərclərinin artması istehsalın maya dəyərini yüksəldir və əhalinin alıcılıq imkanlarını azaldır. Avropada isə vəziyyət 2021–2022-ci illərin qaz böhranını yenidən gündəmə gətirir. İtaliya və Böyük Britaniya kimi ölkələr qazdan asılılıqları səbəbindən daha həssas hesab olunur, Fransa və İspaniya isə nüvə və bərpa olunan enerji potensialına görə nisbətən daha qorunan mövqedədir.

Ən böyük yük isə əhalinin həssas təbəqələrinin üzərinə düşür. Aşağı gəlirli ölkələrdə insanlar gəlirlərinin orta hesabla 36 faizini ərzağa xərclədiyi üçün qiymət artımları onların həyatına daha ciddi təsir edir. Bu göstərici inkişaf etməkdə olan ölkələrdə 20 faiz, inkişaf etmiş ölkələrdə isə 9 faiz təşkil edir. Bu səbəbdən ərzaq və gübrə qiymətlərində artım təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial-siyasi problemə çevrilir.

BVF bildirir ki, müharibənin nəticələri onun müddəti və miqyasından asılı olacaq. Lakin istənilən halda dünya iqtisadiyyatını daha yüksək qiymətlər və daha zəif artım gözləyir.

Son məlumatlara görə, İranda baş verən müharibə fonunda Avropa şirkətləri yeni iqtisadi böhran riski ilə üzləşib. Bildirilir ki, bu şirkətlər 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi dövrü ilə müqayisədə daha zəif maliyyə vəziyyətindədir və bu, onların yeni şoklara davamlılığını azaldır.

Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi isə ABŞ Prezidenti Donald Trampa müraciət edərək, İrana qarşı müharibənin dayandırılmasına çağırıb. O, müharibənin uzanacağı təqdirdə neft qiymətlərinin daha da artacağı və qlobal ərzaq böhranının dərinləşəcəyi ilə bağlı narahatlıqların real olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, gübrə ixracında yaranan fasilələr ərzaq qiymətlərinə ciddi təsir göstərə bilər.

Günay