Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Qlütenin görünməyən təsirləri: kimə zərərlidir, kimə yox? ARAŞDIRMA

Qlütenin görünməyən təsirləri: kimə zərərlidir, kimə yox? ARAŞDIRMA

Sia Az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Qlüten mövzusu son illərdə həm elmi, həm də ictimai müzakirələrin əsas mövzularından biridir. Bəziləri üçün tamamilə zərərsiz olsa da, müəyyən insanlarda ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Bəs, qlüten nədir?

Qlüten buğda, arpa və çovdar kimi dənli bitkilərdə olan zülalların ümumi adıdır. Tərkibinə əsasən iki qrup zülal daxildir: **prolaminlər** (məsələn, gliadin) və **glutelinlər**. Qlüten xəmirə elastiklik verir, onu “bir yerdə saxlayır”, çörək və digər un məmulatlarının quruluşunu formalaşdırır. Buna görə qida sənayesində geniş istifadə olunan “yapışqan” zülal kimi də tanınır.

Qlütenin mənbələri

Qlüten əsasən buğda, arpa, çovdar kimi taxıllarda olur. Qlüten həmçinin çoxlu sənayevi qidalarda gizli şəkildə əlavə kimi istifadə oluna bilər: souslar, bulyonlar, kolbasa və s.

Qlütenin orqanizmə hansı təsirləri var?

İnsan bədəni qlüteni tam şəkildə parçalamaqda çətinlik çəkə bilər. Tam parçalanmayan qlüten fraqmentləri bəzi insanlarda bağırsaq divarını qıcıqlandıra və müxtəlif həzm pozuntularına səbəb ola bilər. Lakin əksər sağlam şəxslərdə bu zülal problem yaratmır.

Qlütenlə bağlı ən ciddi pozuntu çölyak xəstəliyidir — bu, immun sisteminin qlüteni xarici təhlükə kimi qəbul edib bağırsaq divarına hücum etdiyi avtoimmun xəstəlikdir. Nəticədə bağırsağın selikli qişasında zədələnmə, iltihab və qida maddələrinin mənimsənilməsində problemlər yaranır.

Son araşdırmalar göstərir ki, qlüten bəzi T hüceyrələrini “aqressiv” hala gətirə və bağırsaq hüceyrələrinə zərər verən sitotoksik reaksiyaları gücləndirə bilər.

Qlütenin müsbət tərəfləri nələrdir?

Təkcə risklərlə yanaşı, qlütenin bəzi potensial faydaları da var:

Qlüten parçalandıqda faydalı bioaktiv peptidlər əmələ gələ bilər.
Tam taxıllarda qlüten lif, vitaminlər və minerallarla birlikdə olur və sağlam qidalanmanın bir hissəsidir.
Bəzi hallarda qlütenin müəyyən komponentləri prebiotik təsir göstərərək bağırsaq mikroflorasını dəstəkləyə bilər.

Qlütenlə bağlı sağlamlıq riskləri

1. Çölyak xəstəliyi

Bu xəstəlik qlütenə qarşı güclü immun reaksiyası ilə xarakterizə olunur. Əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:

* Qarın ağrısı və ishal
* Kilo itkisi
* Anemiya
* Uşaqlarda böyümə geriliyi
* Sümük əriməsi

Diaqnoz üçün xüsusi qan testləri və bəzən bağırsaq biopsiyası aparılır. Müalicə — tam və ömürlük qlütensiz pəhrizdir.

2. Çölyak olmayan qlüten həssaslığı

Bu vəziyyətdə insan çölyak xəstəsi deyil, lakin qlüten qəbul edəndə narahatlıq yaşayır: şişkinlik, qarın ağrısı, baş ağrısı, yorğunluq və s. Bu halın mexanizmi tam aydın deyil. Bəzən problem qlüten yox, taxıllardakı FODMAP adlı maddələr ola bilər.

3. Buğda allergiyası

Bu, qlütenə deyil, buğdadakı digər zülallara allergik reaksiya halıdır. Buğda allergiyası olan şəxslər hər zaman arpa və çovdardan uzaq durmaq məcburiyyətində olmaya bilərlər.

4. Qlütensiz pəhrizin riskləri

Qlütensiz pəhriz düzgün idarə olunmazsa:

* lif çatışmazlığı
* B vitaminlərinin azalması
* mineral çatışmazlıqları
* yüksək şəkərli, az qidalandırıcı “qlütensiz” hazır məhsullardan asılılıq yarana bilər.

Tədqiqatçılar buğdada çölyaka səbəb olan zülalların genetik olaraq “silinməsi” üzərində işləyirlər. Məqsəd — immun sistemi daha az qıcıqlandıran buğda növləri yetişdirməkdir. Yeni araşdırmalar göstərir ki, qlüten qəbulundan sonra bəzi T hüceyrələri sürətli şəkildə aktivləşərək bağırsaq hüceyrələrinə ziyan vurur. Bu, çölyak xəstəliyinin daha dəqiq müalicə metodlarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

2024–2025-ci illərdə aparılmış araşdırmalar göstərib ki, qlüten bəzi hallarda faydalı bioaktiv peptidlər yarada və sağlamlıq üçün müsbət təsirlər göstərə bilər.

Kimlər qlütensiz pəhrizə ehtiyac duyur?

* Çölyak xəstəliyi olanlar
* Qlüten həssaslığı olanlar
* Buğda allergiyası olanlar

Bunun xaricində sağlam insanların qlütensiz pəhriz saxlamasına ehtiyac yoxdur.

Qlütensiz pəhrizin düzgün planlaşdırılması

Etiketləri diqqətlə oxumaq
Təbii şəkildə qlüten olmayan qidaları seçmək
(düyü, qarğıdalı, qarabaşaq, darı, kinoa)
Lifli qidaların miqdarını artırmaq
Dietoloqla məsləhətləşmək

Nəticədə qlüten çox insan üçün tamamilə təhlükəsiz, hətta faydalı bir zülaldır. Lakin çölyak xəstəliyi və ya qlüten həssaslığı olan şəxslər üçün ciddi sağlamlıq riski təşkil edir. Müasir elmi tədqiqatlar qlütenin həm zərərli, həm də potensial olaraq faydalı xüsusiyyətləri olduğunu göstərir. Qlütensiz pəhriz yalnız tibbi göstəriş olduqda tətbiq edilməli və balanslı şəkildə planlaşdırılmalıdır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:249
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 17 Noyabr 2025 17:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri