Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Qlütenin görünməyən təsirləri: kimə zərərlidir, kimə yox? ARAŞDIRMA

Qlütenin görünməyən təsirləri: kimə zərərlidir, kimə yox? ARAŞDIRMA

Sia Az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Qlüten mövzusu son illərdə həm elmi, həm də ictimai müzakirələrin əsas mövzularından biridir. Bəziləri üçün tamamilə zərərsiz olsa da, müəyyən insanlarda ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Bəs, qlüten nədir?

Qlüten buğda, arpa və çovdar kimi dənli bitkilərdə olan zülalların ümumi adıdır. Tərkibinə əsasən iki qrup zülal daxildir: **prolaminlər** (məsələn, gliadin) və **glutelinlər**. Qlüten xəmirə elastiklik verir, onu “bir yerdə saxlayır”, çörək və digər un məmulatlarının quruluşunu formalaşdırır. Buna görə qida sənayesində geniş istifadə olunan “yapışqan” zülal kimi də tanınır.

Qlütenin mənbələri

Qlüten əsasən buğda, arpa, çovdar kimi taxıllarda olur. Qlüten həmçinin çoxlu sənayevi qidalarda gizli şəkildə əlavə kimi istifadə oluna bilər: souslar, bulyonlar, kolbasa və s.

Qlütenin orqanizmə hansı təsirləri var?

İnsan bədəni qlüteni tam şəkildə parçalamaqda çətinlik çəkə bilər. Tam parçalanmayan qlüten fraqmentləri bəzi insanlarda bağırsaq divarını qıcıqlandıra və müxtəlif həzm pozuntularına səbəb ola bilər. Lakin əksər sağlam şəxslərdə bu zülal problem yaratmır.

Qlütenlə bağlı ən ciddi pozuntu çölyak xəstəliyidir — bu, immun sisteminin qlüteni xarici təhlükə kimi qəbul edib bağırsaq divarına hücum etdiyi avtoimmun xəstəlikdir. Nəticədə bağırsağın selikli qişasında zədələnmə, iltihab və qida maddələrinin mənimsənilməsində problemlər yaranır.

Son araşdırmalar göstərir ki, qlüten bəzi T hüceyrələrini “aqressiv” hala gətirə və bağırsaq hüceyrələrinə zərər verən sitotoksik reaksiyaları gücləndirə bilər.

Qlütenin müsbət tərəfləri nələrdir?

Təkcə risklərlə yanaşı, qlütenin bəzi potensial faydaları da var:

Qlüten parçalandıqda faydalı bioaktiv peptidlər əmələ gələ bilər.
Tam taxıllarda qlüten lif, vitaminlər və minerallarla birlikdə olur və sağlam qidalanmanın bir hissəsidir.
Bəzi hallarda qlütenin müəyyən komponentləri prebiotik təsir göstərərək bağırsaq mikroflorasını dəstəkləyə bilər.

Qlütenlə bağlı sağlamlıq riskləri

1. Çölyak xəstəliyi

Bu xəstəlik qlütenə qarşı güclü immun reaksiyası ilə xarakterizə olunur. Əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:

* Qarın ağrısı və ishal
* Kilo itkisi
* Anemiya
* Uşaqlarda böyümə geriliyi
* Sümük əriməsi

Diaqnoz üçün xüsusi qan testləri və bəzən bağırsaq biopsiyası aparılır. Müalicə — tam və ömürlük qlütensiz pəhrizdir.

2. Çölyak olmayan qlüten həssaslığı

Bu vəziyyətdə insan çölyak xəstəsi deyil, lakin qlüten qəbul edəndə narahatlıq yaşayır: şişkinlik, qarın ağrısı, baş ağrısı, yorğunluq və s. Bu halın mexanizmi tam aydın deyil. Bəzən problem qlüten yox, taxıllardakı FODMAP adlı maddələr ola bilər.

3. Buğda allergiyası

Bu, qlütenə deyil, buğdadakı digər zülallara allergik reaksiya halıdır. Buğda allergiyası olan şəxslər hər zaman arpa və çovdardan uzaq durmaq məcburiyyətində olmaya bilərlər.

4. Qlütensiz pəhrizin riskləri

Qlütensiz pəhriz düzgün idarə olunmazsa:

* lif çatışmazlığı
* B vitaminlərinin azalması
* mineral çatışmazlıqları
* yüksək şəkərli, az qidalandırıcı “qlütensiz” hazır məhsullardan asılılıq yarana bilər.

Tədqiqatçılar buğdada çölyaka səbəb olan zülalların genetik olaraq “silinməsi” üzərində işləyirlər. Məqsəd — immun sistemi daha az qıcıqlandıran buğda növləri yetişdirməkdir. Yeni araşdırmalar göstərir ki, qlüten qəbulundan sonra bəzi T hüceyrələri sürətli şəkildə aktivləşərək bağırsaq hüceyrələrinə ziyan vurur. Bu, çölyak xəstəliyinin daha dəqiq müalicə metodlarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

2024–2025-ci illərdə aparılmış araşdırmalar göstərib ki, qlüten bəzi hallarda faydalı bioaktiv peptidlər yarada və sağlamlıq üçün müsbət təsirlər göstərə bilər.

Kimlər qlütensiz pəhrizə ehtiyac duyur?

* Çölyak xəstəliyi olanlar
* Qlüten həssaslığı olanlar
* Buğda allergiyası olanlar

Bunun xaricində sağlam insanların qlütensiz pəhriz saxlamasına ehtiyac yoxdur.

Qlütensiz pəhrizin düzgün planlaşdırılması

Etiketləri diqqətlə oxumaq
Təbii şəkildə qlüten olmayan qidaları seçmək
(düyü, qarğıdalı, qarabaşaq, darı, kinoa)
Lifli qidaların miqdarını artırmaq
Dietoloqla məsləhətləşmək

Nəticədə qlüten çox insan üçün tamamilə təhlükəsiz, hətta faydalı bir zülaldır. Lakin çölyak xəstəliyi və ya qlüten həssaslığı olan şəxslər üçün ciddi sağlamlıq riski təşkil edir. Müasir elmi tədqiqatlar qlütenin həm zərərli, həm də potensial olaraq faydalı xüsusiyyətləri olduğunu göstərir. Qlütensiz pəhriz yalnız tibbi göstəriş olduqda tətbiq edilməli və balanslı şəkildə planlaşdırılmalıdır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:238
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 17 Noyabr 2025 17:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see430

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see323

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see320

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see300

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see294

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see278

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see278

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see268

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see248

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see229

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see213

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see211

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see200

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see196

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see189

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see188

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see183

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see175

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri