Qohum evliliyində genetik xəstəliklər niyə daha çox olur?

Azərbaycanda qohum evlilikləri bu ildən qadağan ediləcək. Ötən il Ailə Məcəlləsinə edilən dəyişiklikliyə əsasən nikahın bağlanmasına mane olan halların sayı artırılıb. Belə ki, məcəlləyə aşağıdakı hallar əlavə edilir: qardaşların və (və ya) bacıların ümumi bioloji baba və (və ya) nənəsi olan uşaqları, bioloji qohumluğu olan əmi (dayı) və qardaş (bacı) qızı, həmçinin bibi (xala) və qardaş (bacı) oğlu

Qeyd edək ki, qanun 2025-ci ilin iyulun 1-dən qüvvəyə minəcək. Ekspertlər bildirir ki, qohum evliliklərinin qadağan edilməsi fiziki, əqli problemlə doğulan uşaqların sayına da təsir edəcək, həmçinin genetik xəstəliklərin də qarşısının alınmasına kömək edəcək. 
Mövzu ilə bağlı Referans Klinik Laboratoriya Mərkəzinin həkimi, tibbi genetika uzmanı Dr. Arzu Quliyeva Modern.az-a bildirib ki, genetik qüsurların 80%-i nəsildən nəsilə ötürülən gizli resessiv (Çarpazlaşma zamanı birinci nəsildə təzahür edən əlamətlər. Ressesiv əlamətlər tabe olan əlamətlərdir və üstünlüyə malik deyil –red) xüsusiyyətlərin aşkara çıxması nəticəsində meydana gəldiyi üçün irsi xəstəliklər adlanır. Ressesiv əlamətləri hər iki valideyn gizli genləri yeni nəsillərinə ötürdükdə ortaya çıxır.

“Qohumluq evliliklərində, hər bir valideyndə resessiv gizli genin ən azı bir nüsxəsinin olması ehtimalı daha yüksəkdir. Əgər bu genlər genetik qüsurlar yaradırsa, o zaman hər bir uşağın gizli irsi xəstəliyi miras alma şansı yüksəlmiş olur. Dünya statistikasına görə yaxın qohum evlilikləri yenidoğulmuşlarda genetik qüsurlu genin ifadə olunma ehtimalını 2-3 dəfə artırır”.

Arzu Quliyeva onu da vurğulayıb ki, resessiv gen əlamətlərinin ortaya çıxması heç də həmişə şanssızlıq kimi dəyərləndirilmir. Çünki ata-babaların miras olaraq gizli daşıdığı bəzi müsbət əlamətlərin qohum evliliyindən doğulmuş insanlarda meydana çıxması ehtimalı da artmış olur. Lakin qazana biləcəklərimiz itirə biləcəyimiz 95% müalicəsiz irsi xəstəliklərlə heç bir müqayisəyə sığmır.