Qubadlıya bir oğul qayıtdı, bir qəhrəman qaldı...

Bəzi ölümlər var, torpaq qəbul edir, amma göy qaytarmaq istəmir. Bəzi adamlar var, gözlərini həyata yumurlar, amma bir xalqın gözündə əbədi açıq qalırlar. Bir də elə ayrılıqlar var ki, illər keçir, təqvimlər dəyişir, fəsillər bir-birini əvəz edir, amma insanın içindəki saat həmin günün ağrısında dayanıb qalır.

22 oktyabr...

Təqvim bu tarixi soyuq rəqəmlərlə yazır. Tarixin özündən isə bir səs gəlir: Qubadlıda bir oğul torpağa düşdü, Vətənin yaddaşında bir qəhrəman boy verdi.

Şükür Həmidov...

Bu adı səsləndirəndə adamın dilinə əvvəlcə bir qürur gəlir, ardınca qəribə bir sükut çökür. Çünki bəzi adların arxasında danışmağa söz tapmırsan. Sözlər kiçilir, cümlələr yarımçıq qalır, insanın demək istədiklərini ürəyi öz içində tamamlayır.

Şükür Həmidov haqqında yazmaq, əslində, bir insanın ölümündən yazmaq deyil. Bir ömrün Vətənlə necə birləşdiyindən, bir insanın öz taleyini bir torpaq parçasının taleyindən necə ayırmadığından yazmaqdır.

Bəzən düşünürəm, insan doğulduğu yerə nə qədər bağlı ola bilər?

Elə bağlı ki, illər əvvəl itirdiyi torpağın ağrısını ömrü boyu içində gəzdirsin. Elə bağlı ki, bir gün həmin torpağa qayıtmaq üçün əlində silah, ürəyində dua, gözündə bir xalqın ümidi ilə yola çıxsın. Elə bağlı ki, qayıdışın sevincini yaşamaqla onun uğrunda canından keçmək eyni taleyin iki üzünə çevrilsin.

Şükür Həmidovun hekayəsi məhz burada başlayır.

Bir uşaqlığın yarımçıq qalan ünvanı

1975-ci ilin 1 aprelində Qubadlının Armudlu kəndində dünyaya gəlmişdi. Hələ bilmirdi ki, bir gün doğulduğu torpaq onun ömrünün ən böyük həsrətinə, ən ağır sınağına, bəlkə də ən müqəddəs savaşına çevriləcək.

İnsan uşaqlığında dünyanın sərhədlərini tanımır. Evinin qapısından çıxır, kəndinin yollarında gəzir, dağlarına baxır, bulağından su içir və bütün bunların həmişə belə qalacağını düşünür. Uşaq üçün Vətən ayrıca bir məfhum deyil. Vətən anasının səsidir, həyətin qapısıdır, kəndin torpaq yoludur, axşam evə qayıdanda pəncərədən görünən işıqdır.

Sonra bir gün insan anlayır ki, dünyanın ən təbii hesab etdiyi şeylər də əlindən alına bilər.

Qubadlı işğal olundu.

Bir rayonun adı xəritədə qaldı, amma o adın içində yaşayan minlərlə insanın həyatı dəyişdi. Evlər uzaqda qaldı, xatirələr adamların çiyninə yükləndi. Doğma torpaq birdən-birə gedilməsi mümkün olmayan bir ünvana çevrildi.

Şükür Həmidov da həmin ağrını yaşayan nəslin övladı idi.

Bəlkə də insanın daxilində bəzi qərarlar səs-küylə verilmir. Heç kim eşitmir. Heç kim görmür. Onlar bir gün uşaqlığın xatirələrindən, bir gün ata sözündən, bir gün doğma yurdun adını eşidəndə ürəyin sıxılmasından yaranır.

Və illər sonra həmin səssiz qərar bir insanın bütün ömrünə çevrilir.

Şükür Həmidov hərbçi oldu.

O, çiyinlərinə rütbə taxdı, məsuliyyət götürdü, döyüşməyi öyrəndi. Amma bəlkə də onun daxilində heç vaxt böyüməyən bir uşaq vardı: doğulduğu kəndə qayıtmaq istəyən, öz torpağında yenidən sərbəst nəfəs almaq istəyən bir uşaq.

Bəzən insan ömrü boyu bir evə qayıtmaq üçün yaşayır.

Bəzən o evə qayıtmaq üçün Vətənin yolunu açır.

O, Vətənin xəritəsində bir yeri deyil, öz içindəki həsrəti azad edirdi

2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı Şükür Həmidovun adı qəhrəmanlıqla yanaşı çəkildi. Lələtəpənin azadlığı uğrunda göstərdiyi şücaət onun Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülməsi ilə nəticələndi.

Amma qəhrəmanlığın mahiyyəti heç vaxt medalın parıltısında olmayıb.

Medal sinədə işıldayır, qəhrəmanlıq isə insanın içində yanır.

O alov bəzən bir əsgərin irəli atılmasında, bəzən komandirin döyüşçüsünün yanında dayanmasında, bəzən də heç kimin görmədiyi bir anda qorxusunu udub məsuliyyətini seçməsində üzə çıxır.

Biz qəhrəmanları çox vaxt onların ən cəsur anları ilə xatırlayırıq. Halbuki cəsarət bircə anın işi deyil. Cəsarət hər gün eyni məsuliyyətlə oyanmaq, sabahın nə gətirəcəyini bilmədən yenidən yola çıxmaqdır.

Şükür Həmidov belə bir yol seçmişdi.

Sonra 2020-ci ilin payızı gəldi.

Azərbaycanın göyü başqa cür görünürdü həmin günlərdə. Hər xəbərin içində bir ümid, hər telefon zəngində bir həyəcan, hər qələbə xəbərinin arxasında saysız-hesabsız ailənin duası vardı.

Cəbhədən gələn xəbərlər bəzən bir evə sevinc gətirir, başqa bir evin pəncərəsinə qara kölgə salırdı. Bir tərəfdə bayraqlar dalğalanır, o biri tərəfdə analar telefon ekranına baxa-baxa susurdular.

Vətən müharibəsi başlamışdı.

Şükür Həmidov yenə döyüş meydanında idi.

Qubadlı istiqamətində...

İnsan bəzən taleyin yazdığı cümlənin sonuna qədər oxumağa ürək eləmir. Çünki bəzi cümlələrin sonunda nöqtə yox, bir xalqın yaddaşına düşən yara dayanır.

22 oktyabr 2020-ci il.

Şükür Həmidov doğulduğu torpağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid oldu.

Nə qəribə taledir, İlahi...

Bir vaxtlar Qubadlıdan ayrılan oğul illər sonra həmin torpağa qayıtdı. Aradan keçən zaman onun saçına illər, çiyinlərinə rütbələr, adına şöhrət gətirdi. Amma görünür, bəzi qayıdışlar insanın özünə deyil, Vətənə nəsib olur.

O, Qubadlıya qayıtdı.

Ancaq bu dəfə qapısını döyəcəyi bir evə yox, uğrunda canını verdiyi bir torpağın əbədi yaddaşına...

Bir ananın duası, bir övladın susqunluğu

Qəhrəmanlıq haqqında danışanda bəzən bir şeyi unuduruq: qəhrəmanlar göydən enmirlər. Onlar da bir ananın laylası ilə böyüyürlər. Onların da uşaqlığı, sevdikləri, darıxdıqları, qayıdacaqlarına söz verdikləri insanlar olur.

Onlar da bir gün evdən çıxanda arxalarınca baxan gözlərin varlığını bilirlər.

Sadəcə, bəzən həmin baxışlara geri dönmək mümkün olmur.

Şükür Həmidovun adını çəkəndə mən yalnız döyüş meydanında irəli gedən zabiti görmək istəmirəm. Mən bir ailənin oğlunu, bir övladın atasını, bir insanın dostlarını, sabaha saxladığı arzuları da düşünürəm.

Çünki şəhidlik tarix üçün uca bir məqamdır, amma ailə üçün ömrün sonuna qədər davam edən həsrətdir.

Tarix onun qəhrəmanlığını yazır.

Yaxınları isə səsini xatırlayır.

Tarix onun adını yaşadır.

Yaxınları bəlkə də bir vaxtlar yarımçıq qalan söhbəti, birlikdə içilən çayı, qapıdan içəri girəndə eşidilən addım səslərini düşünürlər.

Biz onun haqqında böyük cümlələr qururuq. Amma insanın yoxluğu bəzən ən kiçik şeylərdə daha çox hiss olunur.

Boş qalan bir stulda.

Açılmayan bir qapıda.

Cavabsız qalan bir telefonda.

Və bir gün heç bir qələbə xəbəri ilə dolmayacaq qədər ağır olan sükutda.

Ona görə də qəhrəmanları anmaq yalnız keçmişə baxmaq deyil. Onların geridə qoyduqları insanlara sahib çıxmaq, xatirələrini mərasimlərdən çıxarıb həyatın içinə gətirməkdir.

Şəhidin adı küçədə, məktəbdə, kitabda yaşaya bilər. Amma onun əmanəti insanların vicdanında yaşamadıqca xatirənin ən mühüm tərəfi yarımçıq qalar.

Təqvimdə payızdır, yaddaşımızda isə həmin gün

İllər keçir.

Bir zamanlar Qubadlı uğrunda döyüşlərin getdiyi yerlərdə həyat yenidən qurulur. Torpaq yaralarını sağaldır, yollar uzanır, evlər ucalır. Bir vaxtlar həsrətlə xatırlanan ünvanlar yenidən insanların gündəlik həyatına qayıdır.

Amma torpağın yaddaşı insanın yaddaşı kimi deyil.

Torpaq yarasının üstünü yaşıllıqla örtə bilər. İnsan isə bəzən bir xatirənin üstünü heç nə ilə örtə bilmir.

Şükür Həmidovun şəhid olduğu gündən altı il keçir. Bu illərin içində Azərbaycan çox şey yaşayıb. Qələbənin sevincini, yenidən quruculuğun ümidini, itkilərin ağrısını...

Ancaq bir sual dəyişməyib: biz qəhrəmanlarımızın bizə əmanət etdiyi dəyərləri necə yaşadırıq?

Onların adını hansı məqamda xatırlayırıq? Yalnız anım günlərindəmi? Yoxsa gündəlik həyatımızda Vətənə münasibətimizlə, məsuliyyətimizlə, bir-birimizə davranışımızla da onların xatirəsinə layiq olmağa çalışırıq?

Məncə, əsl ehtiram insanın başını əyməsi ilə başlayır, amma orada bitmir.

Əsl ehtiram həmin başı qaldırıb məsuliyyəti öz üzərinə götürməkdir.

Şəhidlərdən bizə yalnız xatirə qalmayıb. Onların ömründən bizə bir ölçü qalıb. Vətən sevgisinin, fədakarlığın, sədaqətin ölçüsü.

Bu ölçünün qarşısında hər birimiz özümüzə sual verməliyik: mən bu Vətən üçün nə edirəm?

Bəlkə də qəhrəmanların ruhuna ən gözəl dua elə budur - onların can verdiyi torpaqda onların inandığı dəyərlərə uyğun yaşamaq.

Bəzi adamların məzarı torpaqda, ünvanı göydə olur

Şükür Həmidovun ömrü 45 yaşında başa çatdı. İnsan ömrü ilə ölçəndə qısa, Vətənin yaddaşı ilə ölçəndə isə neçə-neçə nəslin danışacağı qədər böyük bir ömür...

Onun gedən ömrünü geri qaytarmaq mümkün deyil. Heç bir söz, heç bir mərasim, heç bir təltif bir ailənin itirdiyi insanı geri gətirə bilməz. Bunu bilmək ağrılıdır, amma həqiqətin qarşısında dayanmaq da bir ehtiramdır.

Bununla belə, ölüm hər şeyi apara bilmir.

O, insanın səsini susdura bilər, amma söylədiklərinin mənasını yox. Addımlarını dayandıra bilər, amma getdiyi yolun izini yox. Bir ömrə nöqtə qoya bilər, amma həmin ömrün başqa insanların həyatında başlatdığı cümləni yox.

Şükür Həmidovun adı da belə adlardandır.

Onun haqqında danışanda Qubadlı yada düşür. Qubadlı yada düşəndə doğma torpaqdan ayrı düşən insanların illərlə ürəklərində gəzdirdikləri həsrət xatırlanır. Həmin həsrətin ardınca qayıdış, qayıdışın ardınca qələbə, qələbənin içindən isə şəhidlərin əbədi susqunluğu boylanır.

Və mən düşünürəm: bəlkə də insanın Vətənə sevgisinin ən ağır tərəfi budur — sevdiyin torpağın azad olduğunu görmək, amma həmin azadlıq günlərinin hamısını yaşamaq üçün ömrünün yetməməsi...

Şükür Həmidov o torpaq üçün yaşadı.

O torpağın azadlığı uğrunda döyüşdü.

Və həmin torpağa öz adını əmanət etdi.

Bu gün Qubadlıda külək əsəndə, dağların üstünə payızın səssizliyi çökəndə, bir bayraq göy üzündə dalğalananda onun adını xatırlamaq lazımdır. Çünki bəzi qəhrəmanların xatirəsi yalnız daş kitabələrdə yaşamır. Onlar Vətənin nəfəsinə qarışırlar.

Bəlkə də elə buna görə bəzi adamlar haqqında “getdi” demək olmur.

Onlar sadəcə gözümüzdən uzaqlaşırlar. Bir az dağlara çəkilirlər, bir az bayrağın rənglərinə qarışırlar, bir az da doğulduqları torpağın sükutunda yaşayırlar.

Şükür Həmidov...

Sən Qubadlıya qayıtdın, amma bu qayıdışın sevincini bir ömür boyu yaşamaq sənə qismət olmadı. Sən öz ömrünü yarımçıq qoydun, Vətənin bir parçasının həsrətinə son qoymaq üçün.

Bu gün sənin haqqında yazılan hər cümlə bir həqiqətin qarşısında dayanır: bəzi ömürlər illərlə deyil, uğrunda nədən keçə bildikləri ilə ölçülür.

Sənin ömrün 45 il oldu.

Amma adının yaşı yoxdur.

Çünki təqvimlər günləri sayır, tarixlər illəri. Qəhrəmanların ömrünü isə onların uğrunda can verdiyi Vətənin yaddaşı ölçür.

Və o yaddaşda bu gün də bir oğul Qubadlıya tərəf addımlayır...

Çiynində zabit rütbəsi, ürəyində doğma yurdun həsrəti, qarşısında Vətənin azadlığı.

Arxasında bir xalqın duası.

Qarşısında isə əbədiyyət.

Sən Qubadlının torpağına qarışdın, Şükür Həmidov. Qubadlı isə sənin adını öz yaddaşına yazdı.

ƏIi Hüseynov