Qulaqdan beyinə gedən səyahət: Sakitləşmənin açarı rəngli səslərdirmi?

Gün ərzində beynimizdə əks-səda verən səslər yalnız ətraf mühiti deyil, daxili dünyamızı da formalaşdırır. Ağ səsin konsentrasiyanı artırdığı, çəhrayı səsin isə yaddaşı gücləndirdiyi artıq elmi olaraq sübut edilib. Bəs səslərin bu gizli dünyasında daha nələr var?

Yuxusuzluq, diqqət problemləri və ya streslə mübarizə aparırsınız? Ola bilsin ki, həll çox yaxındadır… 

Sherg.az xəbər verir ki, son illərdə səslərin beynə təsiri alimlərin diqqət mərkəzinə çevrilib. Ağ, çəhrayı və hətta qəhvəyi səslərin şəfa verici gücünü kəşf etməyə hazır olun!

Səs sadəcə qulağımızdan daxil olan dalğa deyil; eyni zamanda beynimizə təsir edən güclü bir tezlikdir. Eşitdiyimiz hər bir səs beyin dalğalarımıza təsir edir, hormon səviyyələrimizi dəyişir və hətta yuxu keyfiyyətimizi belə müəyyənləşdirə bilir. Son illərdə aparılan neyroelm araşdırmaları bəzi tezliklərin stress, diqqət toplama, öyrənmə və yuxu kimi beyin funksiyaları üzərində birbaşa təsir göstərdiyini ortaya qoyub.

Ağ səs bütün tezliklərin bərabər şəkildə qarışığından yaranır və televizorun və ya radiosuz bir cihazın səssiz səsinə bənzəyir. Bu səs növü, xüsusilə diqqəti yayındırılan insanlarda konsentrasiyanı artırmaq üçün istifadə olunur. Ağ səs həmçinin yuxu problemləri yaşayan şəxslər üçün də xarici səsləri maskalayaraq daha dərin yuxuya keçidi asanlaşdırır. Araşdırmalar ağ səsin xüsusilə körpələrdə daha nizamlı yuxu vərdişləri yaratdığını göstərir.

Çəhrayı səs, tezliklərin daha yumşaq və tarazlı şəkildə paylanması ilə yaranır. Yağışın səsləri, küləyin uğultusu və ya yarpaqların xışıltısı kimi təbiət səslərinə bənzəyir. Bu səs növü yaddaşı gücləndirmək, öyrənmə qabiliyyətini artırmaq və xüsusilə REM yuxusunu dəstəkləmək üçün istifadə olunur. 2017-ci ildə Northwestern Universitetində aparılan bir araşdırmada, çəhrayı səsin yaşlı insanlarda yaddaş testlərində daha yüksək nəticələr verdiyi sübut olunmuşdur.

Səslər təkcə ağ və ya çəhrayı olmur. Mavi səs daha yüksək tezliklərə üstünlük verir, qəhvəyi səs isə aşağı tezliklərdə daha intensiv olur. Qəhvəyi səs, xüsusilə narahatlıq pozuntusu yaşayan insanlarda sakitləşdirici təsir göstərə bilər. Bənövşəyi səs isə əsasən tinnitus (qulaqda çınlama) müalicəsində istifadə edilir. Hər bir "rəng" beynin fərqli bölgələrində fərqli təsirlər yaradır.

Müasir neyroelm göstərir ki, səs tezlikləri yalnız eşitmə sistemi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda beyin dalğalarını da birbaşa təsirləndirir. Theta (4-7 Hz), Alpha (8-14 Hz) və Delta (0.5-4 Hz) kimi beyin dalğaları müəyyən tezliklərdəki səslərlə sinxronlaşa bilir. Xüsusilə meditasiyaya uyğun səslər və "binaural beats" adlanan ikili tezliklər, zehni aydınlığı artırmaq və emosional tarazlığı təmin etmək üçün istifadə olunur.

Artıq telefon tətbiqlərindən tutmuş meditasiya seanslarına və iş mühitlərinə qədər bir çox sahədə xüsusi tezliklərlə hazırlanmış səslər istifadə olunur. "Lo-fi" musiqilər fon səsi kimi yüngül ağ səs daşıyır, təbiət səsləri ilə qarışdırılmış çəhrayı səs isə stressli bir gündə rahatlama təmin edə bilir. Bu səslər sadəcə dinləyici deyil, həm də məhsuldarlığı və emosional tarazlığı müsbət yöndə təsirləndirir.

Aparılan araşdırmalar göstərir ki, səs tezlikləri kortizol səviyyəsini azalda, dopamin ifrazını artıra və hətta qan təzyiqini tənzimləyə bilər. Bəzi tezliklər, post-travmatik stress pozuntusu (PTSP) yaşayan insanlarda rahatlama yarada bilir. Xüsusilə 432 Hz tezliyi "təbiətin tezliyi" adlandırılır və ürək ritmi ilə sinxron bir harmoniya yaratdığı düşünülür.