Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Rusiyanın bir kvadratmetri rəva görmədiyi erməni

Rusiyanın bir kvadratmetri rəva görmədiyi erməni

Icma.az, Oxu.az portalına istinadən məlumat verir.

1969-cu il, avqustun 8-də Azərbaycan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Heydər Əliyevin adına Daşkəsən rayonunun Bayan kəndinin erməniəsilli əhalisinin özbaşınalığına dair faktları əks etdirən xüsusi arayış daxil olur. Kəndin erməni əhalisi İrəvandan ezam olunmuş rəhbər şəxslərin dəstəyi ilə Azərbaycan SSR-in mərkəzi orqanlarının icazəsi olmadan Bayanda İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş yerli sakinlərin xatirəsini əbədiləşdirən heykəlin sökülməsinə dair qərardan narazılıq edərək etiraz aksiyaları keçirirdilər. Təbii ki, yaşananlara milli zəmində ayırıcı siyasət donu geyindirməklə guya Bakının ermənilərə qarşı ayrı-seçkilik etdiyindən gileylənirdilər. O vaxtın ənənələrinə uyğun olaraq, Moskvaya ünvanlanan şikayət məktublarının ardı-arası kəsilmirdi. İllər sonra bu siyasət Qarabağda da tətbiq olunacaqdı...

Bayan Azərbaycanın qədim və zəngin tarixi olan yaşayış məskənlərindən biridir. Bu kənddə və onun ətrafında Qafqaz Albaniyası irsinə məxsus orta əsrlərə aid məbədlərin memarlığı və tarixi son iki əsrdə ermənilər tərəfindən saxtalaşdırılaraq mənimsənilib. Rusiya imperiyasının Azərbaycan ərazilərinin işğalı siyasəti çərçivəsində buraya da çoxsaylı erməni ailələri köçürüləndən sonra etnik tərkib dəyişib. Kəndin mərkəzində yerləşən və ilkin orta əsrlər memarlığına məxsus alban məbədinin quruluşu və tarixinə müdaxilə edilib, erməniləşdirilməyə çalışılıb. Məbədin girişində indinin özündə belə ermənicə erməni əhalinin kəndə köçürülməsinin tarixi həkk olunub - 1890-cı illər...

1969-cu ilin iyul-avqustunda baş verənlər İrəvandan gələn xüsusi emissarların köməkliyi ilə ermənilərin identikliyini əks etdirən heykəlin quraşdırılması ilə bağlı idi. Belə baxanda qeyri-adi heç nə baş verməmişdi: kənd əhalisi müharibədə həlak olan həmkəndlilərinin xatirəsini əbədiləşdirmək istəyirdi və bu, necə deyərlər, o dövrün ideoloji işinin standart prosedurlarından biri idi. Sovetlərin elə yaşayış məntəqəsi yox idi ki, orada 1941-45-ci illərdə müharibədə həlak olanlara abidə qoyulmasın. Ancaq... Abidə sözdə Bayan kəndinin müharibədə ölən sakinlərinə həsr edilsə də, ermənilər özlərinəməxsus təxribatsız keçinə bilməmişdilər.

Heykəlin quraşdırılmasına dair qərar iki il öncə - 26 sentyabr 1967-ci ildə Bayan kənd sovetinin iclasında qəbul olunur və dərhal da İrəvandakı "qan qardaşları"na müraciət edilir. Ardınca o vaxtların sınaqdan çıxarılmış ssenarisi işə düşür: kifayət qədər yaxşı təşkilatlanmış məxfi daşnak şəbəkəsi vasitəsilə Moskva, Bakı, ovaxtkı Kirovabad (Gəncə) və Xanların (Göygöl) imkanlı erməniləri prosesə qoşulurlar, heykəlin hazırlanması üçün 22 min rubl vəsait toplanır. Heykəl İrəvanda memarlar R.İsraelyan və D.Avetikyan tərəfindən hazırlanır, bu azmış kimi, Azərbaycandan deyil, Ermənistan SSR-dən gətirilmiş texniki işçilər və hətta fəhlələr tərəfindən "ucaldılır". Açılış mərasimi 1969-cu ilin sentyabrına planlaşdırılır.

Bayan heykəli ilə bağlı olaylarda maraq doğuran amillər tək bununla bitmirdi. Birincisi, ovaxtkı qanunvericiliyə əsasən, hər hansı heykəlin hazırlanması və quraşdırılması üçün kifayət qədər ciddi prosedurlar mövcud idi və bunların riayət olunması məcbur idi. Heykəlin hazırlanması ilə bağlı yaradılan təşkilat komitəsinin doqquz üzvündən altısı Ermənistan SSR-in vətəndaşları, rəhbəri isə İrəvanda fəaliyyət göstərən polietilen materialları zavodunun baş energetiki S.Teryan idi. Komitənin tərkibində Ermənistan SSR-dən olan həkim, rejissor, botanika bağının elmi əməkdaşı, tikinti təşkilatının rəisi və hətta respublikanın ət-süd sənayesi nazirinin müavini Q.Ter-Avetisyan təmsil olunurdular. Təəccüblü deyilmi? Heykəl Azərbaycan ərazisində quraşdırılacaq, təşkilat komitəsinin başçısından tutmuş fəhləyədək Ermənistandan gətirilmiş şəxslər idi. Teryanın baş energetikdən daha çox, Ermənistan SSR xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşı olduğunu anlamaq isə o qədər də çətin deyil.

Yerli ermənilərin Azərbaycan SSR-in qanunvericiliyi və mərkəzi orqanlarının iradəsini qulaqardına vurmaları büruzə verilən açıq separatizm təzahürləri idi. Bu, eyni zamanda, SSRİ-nin bir respublikasının konstitusiyaya zidd hərəkəti və digərinin daxili işlərinə qarışması idi. Bu kimi aksiyaların reallaşdırılması sırf ittifaq respublikalarının yerli hakimiyyətlərinin icazəsi və razılığı ilə həyata keçirilməli, ictimai əhəmiyyəti, ideya-bədii kompozisiyanın tətbiq edilən standartlara uyğunluğu, habelə işlərə xərclənəcək vəsaitin büdcədə nəzərə alınması prioritet məsələlər idi. Bu kimi tədbirlərin maliyyələşdirilməsi respublikaların büdcələrinin gəlir hissəsindəki əlavə vəsait hesabına həyata keçirilirdi. Qənaət amili xüsusilə nəzərə alınmalı idi. Belə çıxırdı ki, nəinki yuxarıda qeyd olunan məcburi prosedurlar nəzərə alınmamışdı, üstəlik, heykəlin hazırlanması üçün vəsait qeyri-qanuni yolla qeyri-rəsmi mənbələrdən toplanmışdı.

Ancaq ən maraqlı məqam heykəlin özü ilə bağlıdır: İrəvanda hazırlanan monument 14 metrlik sütundan ibarət idi, üzərində erməni identikliyinə məxsus milli ornamentlər, naxışlar əks olunurdu, ağlayan qadın təsvir edilirdi və fasadına üç metr hündürlüyündə qartal heykəli birləşdirilmişdi. Qartal hara, 1941-45-ci illərin müharibəsi hara? Erməni dilində olan yazıda isə əsərin məqsədi barədə məlumat verilirdi. Azərbaycan dilində bir kəlmə belə yox idi...

Heykəlin doğurduğu suallar, təbii ki, tək bunlarla bitmirdi. Hazırlanmış memarlıq əsərinin əsas məramı faşizmlə mübarizəyə həsr edilsə də, müəlliflər bir sıra nüanslar vasitəsilə, xüsusi kodlarla erməni "tarixi"nə işarələr edərək, erməni milliyyətçiliyi və şovinizmini büruzə verirdilər. Ekspertlərin yekdil rəyinə görə, heykəl İrəvandakı Sərdarabad döyüşünə həsr edilmiş abidə kompleksinə bənzəyirdi. Sərdarabad döyüşü saxta soyqırımı kimi erməni xalqının özünüdərk prosesində xüsusi yeri olan, mübarizə və müqavimətə səsləyən tarixi hadisədir. Müasir erməni tarixi və mifologiyasına görə, adıçəkilən yerdə çox məhdud kontingentli erməni birləşmələri onları sayca və texniki təminatla üstələyən Osmanlı ordusu üzərində "qələbə" qazanıblar...

Ermənilər üçün bu kimi avantürist aksiyalarla müxtəlif hadisələrə və şəxslərə həsr edilmiş heykəl və büstlərin quraşdırılması, özü də bunun oğurluq edilməsi həm xas xüsusiyyətdir, həm də bir növ bu xalqın bu torpağa bağlılığı, yaxud torpağın bu xalqa məxsusluğunu öz aləmlərində əks etdirən mühüm ritualdır. Bunun üçün ermənilər hətta bir neçə əsrlik tarixi saxtalaşdırmalara da baş vura bilərlər. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra bütün dünya işğaldan azad edilmiş yaşayış məntəqələrində fəaliyyət göstərmiş sexlərdə ermənilərin "çoxəsrlik tarixi xaçkar"ları necə hazırladıqlarının şahidi oldu. Qarabağın "ermənilərə məxsusluğunu sübut edən" belə tarixi xaçkarlar 2020-23-cü illərdə yaşamağa davam etdikləri yerlərə yaxın ərazilərdə xüsusi intensivliklə "aşkar olunmağa" başladı, guya ki, bu "tarixi mirası" son 30 ildə tapa bilməzdilər...

Birinci Qarabağ savaşından sonrakı dövrdə də həm İrəvan, həm də yerli hərbi-kriminal xunta tərəfindən işğal edilmiş ərazilərimizin müxtəlif yaşayış məntəqələrində Azərbaycan dövlətinə və xalqına qarşı qanlı cinayət əməllərində ad çıxarmış separatçılara heykəllər və büstlər quraşdırılmışdı. Şuşada Ermənistanın əvvəl müdafiə, sonra baş naziri olmuş, parlamentdəki terror nəticəsində qətlə yetirilmiş Vazgen Sarkisyanın, Xocavənddə isə dünyaca məşhur terrorçu Monte Melkonyanın heykəlləri quraşdırılmışdı. Qarabağın, demək olar, hər kəndində "erməni qəhrəmanları"na həsr olunmuş abidələr var idi və onların açılışında ovaxtkı separatçı liderlər, indi Bakıda ədalət mühakiməsinə çıxarılmış Arkadi Qukasyan, Bako Saakyan, Arayik Arutyunyan iştirak ediblər.

Bu baxımdan, erməni Hovannes Ayvazyanın, rus variantında isə İvan Ayvazovskinin Xankəndidəki heykəlinin demontaj edilməsi Rusiyadakılarla yanaşı, ermənilər tərəfindən də xüsusi ah-nalə və hay-küylə qəbul edilir, halbuki ancaq su hövzələrini çəkmiş bu rəssamın Qarabağla heç bir bağlılığı yoxdur. Ona abidənin rus sülhməramlılarının təşəbbüsü ilə qoyulması Qarabağda rus-erməni həmrəyliyinin inikası və bizə verilmiş mesaj idi: nə qədər ki biz varıq, ermənilər burada olacaqlar...

Rusiyanın özündə belə, heç olmasa, bir kvadratmetrlik sahədə heykəli olmayan Ayvazovskinin büstünün gorbagor olması Qafqazda Rusiya amilinin mövcudluğunun sonu deməkdir. Heykəlin demontajı həm regionda, həm də daha geniş miqyasda baş verən siyasi proseslərin əksidir. Bu, bir geosiyasi demontajın carçısıdır. Məhz buna görə də Rusiya prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Mixail Şvıdkoy baş verən hadisəyə xüsusi qıcıqla reaksiya verir. Halbuki heykəl sökülməsə idi belə, onun montajının qanuniliyi ciddi müzakirə mövzusu idi. Rusiya prezidentinin xüsusi nümayəndəsinin qanunsuz əmələ görə "təəssüf hissi" keçirməsi anormal təəssürat yaratmırmı?

Rüstəm Qaraxanlı

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:172
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 05 Avqust 2025 12:57 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see266

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see261

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see237

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see235

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see220

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see212

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see211

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see211

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see209

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see206

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see205

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see204

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see203

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see176

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see174

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri