Rusiyanın qlobal biznes elitaları üçün dərs...

...ABŞ prezidenti Donald Trampın andiçmə mərasimində Amerikanın ən böyük milyarderlərinin ictimaiyyət qarşısında çıxışı biznes və siyasət arasında yaxınlaşma ilə bağlı müzakirələri yenidən alovlandırdı.

Meta, Amazon, Google və Tesla şirkətlərinin rəhbərləri mərasimdə tanınmış qonaqlar arasında idilər və bir çox analitik bunu ABŞ-ın iqtisadi və siyasi elitası arasında yeni bir ittifaqın yaranmasının siqnalı kimi qəbul etdi.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.

Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu cür münasibətlər təkcə demokratik institutlara təsir göstərə bilməz, həm də biznes elitalarının özləri üçün risklər yarada bilər.

Tarix göstərir ki, getdikcə avtoritar meyllərin artdığı ölkələrdə böyük biznes tez-tez siyasi hakimiyyətdən asılı olur və muxtariyyətini itirir.

1990-cı və 2000-ci illərdə Rusiya nümunə kimi göstərilir. Dövlət aktivlərinin özəlləşdirilməsindən sonra iqtisadiyyatın əsas sektorları üzərində nəzarəti ələ keçirən bir sinif oliqarxlar meydana çıxdı.

Lakin Putinin hakimiyyətə gəlməsi ilə dövlətin gücləndirilməsi və aktivlərin sadiq biznes qruplarının xeyrinə yenidən bölüşdürülməsi prosesi başladı.

Bəzi sahibkarlar aktivlərini itirdilər, digərləri isə hakimiyyət orqanlarının təzyiqi və ya cinayət işləri, eləcə də təqiblərlə üzləşdilər.

Oxşar proseslər Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, "avtoritar dövlət kapitalizmi" modelinə malik digər ölkələrdə də müşahidə olunur. Orada dövlət biznesi idarə etmək üçün inzibati və məcburi alətlərdən, o cümlədən cərimələrdən, milliləşdirmədən və aktivlərin müsadirəsindən istifadə edir.

Hökumətlə sıx əməkdaşlığın ilkin faydası çox vaxt müstəqilliyin itirilməsi və yüksək risk səviyyəsi bahasına başa gəlir.

Siyasi gücün cəmləşməsi ilə iqtisadi elita həssaslaşır və siyasi sədaqət çərçivəsində hərəkət etməyə məcbur olur. Tədqiqatçıların fikrincə, ABŞ-da siyasi qütbləşmə elementləri və biznesə və mediaya təzyiq artır.

Bəzi iri sahibkarlar siyasi liderlərlə qarşılıqlı əlaqədə daha aktiv olmağa başlayıblar və bu da institusional məhdudiyyətlərin zəifləməsi ilə bağlı narahatlıqlar yaradır. Biznes dayanıqlığı birbaşa demokratik institutların sağlamlığı ilə bağlıdır.

Zəiflədikdə, iqtisadi elita mülkiyyət hüquqlarının qorunmasını itirir və siyasi iradədən asılı vəziyyətə düşür ki, bu da belə ittifaqları qısa müddətdə gəlirli, lakin uzunmüddətli perspektivdə riskli edir.

Əli Babayev