Şagirdlər niyə səhv ixtisas seçir? Ekspert səbəbləri AÇIQLADI

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirib ki, Azərbaycanda uzun illərdir şagirdlərin gələcək peşə seçimi maraq və bacarıqlarına deyil, topladıqları bala əsaslanır. Onun sözlərinə görə, uşaqlar arasında tez-tez “balım çatsa həkim, çatmasa biologiya müəllimi, o da alınmasa aqronom olacağam” kimi yanaşmalar müşahidə edilir. Nazir qeyd edib ki, təxminən 30 ildir davam edən bu düşüncə tərzi təhsil seçimlərinə mənfi təsir göstərir. O vurğulayıb ki, şagirdlərin bütün diqqəti topladığı bala və gələcəkdə qəbul olacağı ixtisasa yönəldiyi üçün onların maraq və motivasiyasını formalaşdırmaq çətinləşir.

Bəs şagirdləri bu fikirlərdən arındırmaq üçün nələr etmək lazımdır?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında təhsil eksperti Vüsət Əzizov bildirdi ki, Azərbaycanda uzun illərdir ali məktəbə qəbul sistemi əsasən bal üzərində qurulduğundan, bir çox şagird əvvəlcə “hansı peşəni sevirəm?” sualını deyil, “topladığım bala hansı ixtisas düşür?” sualını verir:

"Nəticədə peşə seçimi maraq, bacarıq və şəxsiyyət xüsusiyyətlərindən çox imtahan nəticəsinə bağlı olur. Bu nüanslar əslində cənab nazirin fikirlərinin nə qədər doğru olduğunu təsdiqləyir. Şagirdləri bu düşüncədən uzaqlaşdırmaq üçün bir neçə istiqamətdə iş aparılmalıdır. Erkən yaşlardan peşəyönümü işləri gücləndirilməlidir. Məktəblərdə peşə məsləhətçiləri fəaliyyət göstərməlidir. Şagirdlər müxtəlif peşələrlə tanış edilməli, müəssisələrə ekskursiyalar təşkil olunmalıdır.

Digər tərəfdən, valideynlərin yanaşması da dəyişməlidir. Çox vaxt uşaqların üzərində təzyiq yaradan məhz valideynlər olur. “Mütləq həkim, hüquqşünas və ya mühəndis olmalısan” düşüncəsi əvəzinə uşağın güclü tərəfləri nəzərə alınmalıdır. Həmçinin peşə təhsilinin nüfuzu artırılmalıdır. Cəmiyyətdə hələ də ali təhsil peşə təhsilindən üstün hesab edilir. Halbuki yaxşı peşə sahibi olan texnik, proqramçı, dizayner və ya aqrar mütəxəssis bəzən universitet məzunundan daha uğurlu karyera qura bilir.

Əlavə olaraq ixtisaslar haqqında real məlumat verilməlidir. Bir çox abituriyent seçdiyi ixtisasın nə iş gördüyünü, əmək bazarında tələbatın necə olduğunu bilmir. Universitetlər və işəgötürənlər məktəblərdə daha aktiv təqdimatlar keçirməlidirlər. Peşə testləri və maraq-qabiliyyət analizləri aparılmalı, tələbələrə uyğun ixtisas və karyera planı hazırlanmalıdır. Məsələn, Dövlət İmtahan Mərkəzi 8-ci və yuxarı sinif şagirdləri üçün “Peşə seçimi” alətindən istifadə imkanı təqdim edir. Bu alət şagirdlərin maraq və bacarıqlarına uyğun peşələri müəyyənləşdirməyə kömək edən diaqnostik platformadır. Alət üç əsas istiqaməti əhatə edir: təfəkkür növləri üzrə test, şəxsi xüsusiyyətlər testi və maraq testləri. Bu testlər artıq Elm və Təhsil Nazirliyi, həmçinin Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən bir neçə layihə çərçivəsində uğurla tətbiq edilib və praktiki səmərəliliyi təsdiqlənib".

Onun sözlərinə görə, bundan başqa məktəblər və universitetlər aktuallığını itirən peşələr, tələbat artan sahələr və gələcəkdə yaranacaq yeni ixtisaslar haqqında mütəmadi seminarlar təşkil etməlidir. Bu, gənclərin real bazar tələblərinə uyğun seçim etməsinə kömək edir:

"Həmçinin ixtisas tanıtım günləri və sərgilər təşkil olunmalı, hər ixtisasla bağlı təqdimatlar, məzunlarla görüşlər və fakültələrin açıq qapı günləri keçirilməklə gənclərə birbaşa məlumat çatdırılmalıdır. Valideynlər üçün də seminar və müzakirələr təşkil olunmalı, peşə seçimində dəstək metodları və əmək bazarının real vəziyyəti barədə məlumat verilməlidir. Universitetlər və məktəblər bu addımları tətbiq etsə, gənclər daha məlumatlı, daha inamlı və maraq-qabiliyyətlərinə uyğun ixtisas seçə bilərlər.

Digər tərəfdən, problemin bütün məsuliyyətini şagirdlərin üzərinə qoymaq düzgün olmaz. Mövcud qəbul sistemi rəqabəti əsasən bal üzərində qurduğu üçün onların bu şəkildə düşünməsi müəyyən mənada təbiidir. Şagirddən marağına uyğun seçim etməsini gözləyiriksə, ona bu seçimi etmək üçün kifayət qədər məlumat, məsləhət və alternativ yollar da təqdim edilməlidir. Əsas məqsəd “yüksək bal toplamaq” yox, “öz potensialına uyğun peşə tapmaq” olmalıdır. Yüksək bal sadəcə vasitədir, məqsəd deyil".

NURİYYƏ